توپتان شەتتەڭكىرەپ تۇرمىن. قازاقتىڭ ءۇش بوزبالاسى ۇرىنارعا قارا تاپپاي, ەكى يىقتارىن ج ۇلىپ جەپ اناداي جەردە اينالاسىنا شىرت-شىرت تۇكىرەدى.
مەن كۇتكەن اۆتوبۋستىڭ توبەسى كورىنەر شاق تا تاياپ قالعان. سول كەزدە كوزىنە قاپ-قارا كوزاينەك كيگەن, سۇر پلاششىنىڭ ەتەگى تىزەسىنە تۇسكەن, سۇڭعاق بويلى, سارى شاشىن بارىنشا ساندەگەن, شاعىن قول سومكەسىن قىپ-قىزىل ەتىپ بوياعان ۇزىن تىرناقتى ساۋساقتارىمەن قىسىپ ۇستاعان سلاۆيان تەكتەس, دۇرىسى – رەڭى ەۋروپالىق كەلىنشەك ماعان جاقىنداۋ تۇسقا كەلىپ تۇردى. ابدەن كۇتىمدەگى كەلىنشەك ەكەنى انىق. كەۋدەسىن تىك ۇستايدى. اينالاسىنا تاكاپپارلانا قارايتىنداي.
كوپ ادامعا ءتان ءبىر جامان ادەت – بىرەۋدىڭ سىرتقى پىشىنىنە قاراپ وي ءتۇيىپ, ونىڭ قانداي ادام ەكەنىن كەسىپ-ءپىشىپ باعالاۋ. وسى ادەت مەندە دە بولعانى عوي, الگى كەلىنشەكتىڭ سىرتقى ءتۇر-تۇلعاسىن بارلاي قاراپ, ءبىر شولىپ شىقتىم دا: «وي-حوي, ابدەن كۇتىمدەگى كەلىنشەك ەكەن. ءبىر بەلدى كەڭسەدە جۇمىس ىستەيتىن بولدى عوي. قالانىڭ جايلى ءومىرىنىڭ قىزىعىن كورگەن, قولىن ىستىق سۋعا مالىپ, قارا بەينەت كورمەگەن اقساۋساقتىڭ ناعىز ءوزى دەرسىڭ. مۇندايلار قازاقتىڭ ءدىلىن, ءتىلىن قايتسىن؟.. وسىندايلاردى اۋىلداعى قارا جۇمىسقا سالساڭ عوي, كورەر ەدىم, ءوستىپ شىكىرەيىپ تۇرعانىن», دەپ وعان دەگەن جاعىمسىز ىڭعايداعى پىكىرگە شيىرلاپ قالدىم. ونى جاقتىرماي تۇرعانىمنىڭ نەگىزگى سەبەبى, اۋىلداعى قايران قازاق ايەلىنىڭ بەينەتتى ءومىرىن كورىپ وسكەن مەن, قالانىڭ قولايلى ومىرىندە وسىلايشا شالقىپ جۇرگەن وزگە ەتنوس وكىلىنىڭ ءومىرىن كورە الماي, قىزعانۋدان تۋىنداعان ەدى.
اۆتوبۋس تا كەلىپ جەتتى. سوڭعى ەسىكتەن ءمىندىم. مەنىمەن بىرگە الگى كەلىنشەك تە, جوعارىدا ءسوز بولعان ءۇش بوزبالا دا ساعىزىن شايناڭداپ اۆتوبۋسقا اياق ارتتى. كولىكتە ادام كوپ ەمەس ەكەن. ەركىن تۇرمىز. الگى ءۇش بوزبالانىڭ ءبىرى الگى كەلىنشەكتى كوز يشاراسىمەن مەڭزەي تۇرا كەكەتە باستادى. قالعان ەكەۋى دە سەرىكتەرىن قولداپ قويادى. بەيادەپ سوزدەردى ارالاستىرا كوسىلدى-اۋ دەيسىڭ. ولاردىڭ مىنا قىلىعىن قۋاتتاڭقىراپ تۇرمىن. ويتكەنى جوعارىدا ايتقانىمداي, وعان دەگەن ىشتەي كورەالماۋشىلىق بار عوي. كەلىنشەك وزىمەن-ءوزى. وزدەرىنىڭ قازاقشا ايتىپ جاتقان سوزدەرىن وزگە ەتنوس وكىلى سانالاتىن كەلىنشەكتىڭ تۇسىنبەيتىنىنە بەك سەنىمدى ولار تىم ارتىقتاۋ كەتە باستادى. بالالاردىڭ ءبىرى: «مۇندايلاردى اۋىلعا اپارىپ اياماي قارا جۇمىسقا سالۋ كەرەك. وعان كونبەسە, ەلدەن قۋىپ شىعۋ كەرەك, قازاقتىڭ اۋاسىنا, جەرىنە, بايلىعىنا ورتاقتاستىرماي. بۇلاردان تۇك پايدا جوق», دەپ ەدى ءدال وسى تۇستا باعانالى بەرى ءوز بەتىنشە تۇرعان كەلىنشەك الگى بالالارعا جالت بۇرىلدى دا, كوز اينەگىن شەشىپ, تۇزداي كوك كوزدەرىن قاداپ, سالماقپەن تازا قازاق تىلىندە: ء«اي, بالالار, اۋىزدارىڭا قاراپ سويلەڭدەر, مەنى ەشقايدا قۋىپ شىعا المايسىڭدار. مەنىڭ تۋىپ-وسكەن ءوڭىرىم, وتانىم – وسى جەر. وسى ەلگە قىزمەت ەتەمىن, وسى جەردە سۇيەگىم قالادى. كەتسەڭدەر, وزدەرىڭ كەتىڭدەر. قايتا قازاققا ءتان تاربيەدەن, ۇلكەندى سىيلاۋ ادەبىنەن ادا مىنا سەن سياقتىلاردى ەلدەن ايداپ شىعۋ كەرەك. قازاققا كىمنىڭ پايدالى, كىمنىڭ زياندى ەكەنىن اجىراتىپ بەرەتىن سەندەر ەمەسسىڭدەر. قايتا قازاققا سەندەر سياقتى ادەپسىز جاستاردان پايدا جوق», دەمەسى بار ما؟ ماسساعان! قازاقشا تازا سويلەيدى, سايراپ تۇر.
شاشى سارى, ۇلتى بولەك, ءبىز قازاق ءتىلىن بىلمەيتىنىنە كۇمانىمىز بولماعان الگى كەلىنشەكتىڭ مىنا باتىل سوزدەرىنەن بوزبالالار جىم بولدى. مەنىڭ دە ءىشىم قىلپ ەتە قالدى ءارى وعان دەگەن پىكىرىم جاعىمدى تۇرگە ەنە بەردى. تەگى باسقا جان سەنىڭ تىلىڭدە سايراپ تۇرسا, قالايشا وعان ءىشىڭ جىلىمايدى.
اۆتوبۋسقا مىنگەلى ادەپسىز ءارى ورەسكەل سوزدەرىن تەگى بولەك كەلىنشەكتىڭ ءتۇسىنىپ كەلە جاتقانىن بىلگەن ءۇش بوزبالا ساسىپ قالدى, ۇياتتان بەتتەرى قىزارىپ شىعا كەلدى. سول ساتتە اۆتوبۋس ءبىر ايالداماعا توقتادى. ۇشەۋى دە اۆتوبۋستان اتىپ شىعىپ, قارالارىن كورسەتپەي كەتتى. وزدەرىنىڭ ارتىق كەتكەندەرىن ءتۇسىنىپ, ونىسىنان ۇيالىپ, بارار جەرىنە جەتپەستەن اۆتوبۋستان ءتۇسىپ قالعانى انىق.
مىنا كورىنىستەن مەن دە قىسىلىپ قالدىم. سانامداعى ويىم, پىكىرىم سىرتقا شىقپادى دەمەسەڭ, مەنىڭ ىشكى الەمىمدەگى نيەتىم وڭدى ەمەس ەدى عوي. سودان بولار, بەتىمە قىزىل قان ويناپ شىقتى. وسى وقيعادان كەيىن سىرتتاي قاراپ وزگە تۋرالى جاعىمسىز پىكىردە بولۋدان ساقتانىپ, ابايلاپ جۇرەتىن بولدىم. ءومىر ساباعى دەگەن وسى.
