كوللاجداردى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
بۇل جەردە ماسەلە كوبەلەك جاسىنىڭ ۇزاق, كەلتەلىگىندە ەمەس سىندى. كوبەلەك قاناتىنداي جەڭىل ءسوزدىڭ ءزىل-باتپان ويى مەن قانىق سەزىمىندە بولسا كەرەك اڭگىمە. گۇلدەن گۇلگە قونعان جاندىكتىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ ەكىنشى اتى سەزىم مەن شابىت ەمەس پە؟ كوبەلەك ءبىر اي بولسا دا شابىتپەن ءومىر سۇرەدى. تۋىپ-ولەتىن ۋاقىتى دا جۇپار اڭقىعان مامىر, ماۋسىم, شىلدە ايلارى. اتىراپ گۇلگە ورانعان, اۋا جۇپار, دالا شۋاق, ءشوپ شىرىن, شالعىن شاراپ, جەردىڭ بەتى جارتى جۇماققا اينالعان كەز. بۇدان كەيىن كوبەلەك كوپ ۇزاماي ءولىپ قالعانىمەن, سول سەزىمدى قىستىڭ قاقاعان قار-اقپانىندا دا ۇستاپ تۇرا الۋىندا عوي اڭگىمە. قازاق جىرىندا قاي اقىن سونداي دەگەندە ساعي جيەنباەۆتىڭ پوەزياسىن ەسكە تۇسەدى. ونىڭ كەز كەلگەن جىر جيناعىن الىپ پاراقتاي بەرۋىڭىزگە بولادى. وكىندىرمەيدى. ونە بويىڭدى ىڭكار سەزىمگە, اپپاق ۇمىتكە تۇندىرادى. اقىن ەسەنباي دۇيسەنباي ۇلى ايتقانىنداي, «مايسالى سامال سايلاردا, مايىسا ەسىپ مايدا لەپ, سايرايدى بوزتورعايلار دا: «ساعيداي جىرلاۋ قايدا دەپ؟». وسى جالعىز شۋماقتا ساعي اقىننىڭ بار بولمىس-ءبىتىمى تۇرعانعا ۇقسايدى. كىتابىن اشىپ پاراقتاي باستاساڭىز, قۇمارىڭ قانباي قالاي وقىپ تاۋىسىپ تاستاعانىڭدى بىلمەي دە قالۋىڭىز مۇمكىن.
«كوكتەمنىڭ بالعىن كەزى ەدى, ءانشى قۇس كوكتە اعىلعان. جەمنىڭ دە جاسىل وزەگى, كوگىلدىر مۇنار جامىلعان» دەيدى ساعي. ءتىپتى اقىننىڭ كوگىلدىر, بوز مۇنارىنىڭ ءوزى ىنتىقتىرادى. «كوكتەمنىڭ بالعىن كەزىندە» ءسۇت تاتىعان سەلەۋلەردىڭ اراسىندا گۇل مەن جۇپار يىسىنە قانىعىپ جاتىپ قۇيقىلجىعان بوزتورعايدىڭ ۇنىنە دەل-سال كۇيدە بالبىراپ كەتەسىز. العاشقى شۋماقتىڭ وزىنەن وسىلاي كۇي كەشتىرەدى. ءارى قاراي دا تامىلجىعان تابيعات اۋەزدەرىنە جالعاسادى ەكەن دەپ ويلايسىز. بىراق ودان دا عاجاپ, ودان دا تاڭعاجايىپ سۋرەتتى اكەلەدى كوز الدىڭىزعا. ۇزىك-ۇزىك قىلماي تولىق ءبىر وقىپ شىعايىقشى:
«كوكتەمنىڭ بالعىن كەزى ەدى,
ءانشى قۇس كوكتە اعىلعان.
جەمنىڭ دە جاسىل وزەگى,
كوگىلدىر مۇنار جامىلعان.
سونداي ءبىر كۇننىڭ بىرىندە
جاعاعا كەلىپ جاتتىم دا,
ساۋساعىم باسى دىرىلدەپ,
اتىڭدى جازدىم اق قۇمعا.
بىلمەدىڭ بىراق سەن دە ونى,
ول ءجايدى ەشكىم بىلمەگەن,
سو بويدا تەنتەك جەل قولى
جاسىرا سالعان قۇممەنەن...
قوشتاسىپ قىرلار كوپ گۇلمەن,
جەر بەتىن قىراۋ جاپقاندا,
اتىڭدى جازىپ كەتتىم مەن
العاشقى جاۋعان اق قارعا.
تۇسپەدى كوزىڭ وعان دا,
ساعان دا بىراق جوق وكپەم,
سول كۇنى سوققان بوراندا,
قار باسىپ قالعان كەنەتتەن».
ەسەنباي دۇيسەنباي ۇلى ايتقانداي, ساعي وسىلاي جىرلايدى. ولەڭ اياقتالماسا دا, وسى جەردەن توقتاپ ءبىر ەلەستەتۋگە تۋرا كەلەدى. بۇرالىپ اققان كۇمىس سۋدىڭ بويىنداعى جاسىل وزەكتىڭ ۇستىندە تۇرعان جۇقالتاڭ عانا كوگىلدىر مۇنار, ول بالكىم ءسىزدى ىنتىقتىرعان سۇلۋدىڭ موينىنداعى سانگە تاققان كوك شارفتاي اسەرگە بولەي باستايدى. جاعاعا سول كىسىنى ارمانداپ تالاي بارمادىڭىز با؟ ساعيدىڭ ماحاببات ليريكاسىندا وسىنداي جاساڭ, بەيكۇنا سەزىمدەر ءجيى ۇشىراسادى جانە ول سەزىمدەردى تابيعاتتىڭ بالعىن كەزىمەن ادەمى ۇيلەستىرەدى اقىن. ءبىر ەمەس, ەكى, ەكى ەمەس, ءۇش جاقتان ۇيلەستىرىپ وتىرادى ولاردى. تاتتىمبەتتىڭ «كوكەيكەستىسىن» ابىكەن حاسەن ۇلى شالعاندا انىقتاپ تىڭداسا باستاپقى ۇنمەن قاپتالداس ەكى سارىن شىعىپ تۇرادى عوي شاناقتان. ساعي پوەزياسى دا تاپ سولاي, بۇلاق سۋىنداي ءمولدىر سەزىم سانا جارىعىنا شاعىلىسىپ قۇبىلىپ شىعا كەلەدى. جۇمەكەننىڭ ايتاتىنى بار ەدى عوي. ء«ۇن توگىلدى تۇرلەنىپ, كوك گاۋھاردان كەتتى اۋماي» دەپ. گاۋھار جارىق تۇسۋىنە قاراي ءار تۇسىنان ءارتۇرلى ساۋلە شاشىپ تۇرادى ەكەن. بالبىراتقان تابيعات, بالقىعان جان, ساۋساق ۇشىن دىرىلدەتىپ كەپ جۇرەكتەن قۇيىلعان قان, سول قانمەن جازىلعان ەسىمدى ەش ويلانباستان وشىرە سالعان سۇرقيا جەل... سۇرقيا جەلدىڭ ءوزىن مايدا ەستىرىپ, تەنتەك دەپ بەرەدى اقىن. ساعيدىڭ ساعيلىعى وسىندا دەپ بىلەمىز.
جاز ايلارى سۋرەتتەلەتىن العاشقى ءۇش شۋماقتان كەيىنگى ەكى شۋماقتا اقىن قىستىڭ كەزىندەگى سەزىمگە العاشقى اق قاردى پاراللەل الادى. «جەر بەتىن قىراۋ جاپقاندا» دەگەنگە «جاسىل وزەككە جامىلعان كوگىلدىر مۇنار» دا سولاي ۇيلەسكەن. مۇنىڭ ءبارىن اقىن وسىلاي قىلايىنشى دەپ جاساماعان, سولاي تۋعاندىعىمەن دە ساعيمىن دەپ تۇر. قىستىڭ سەزىمىندە دە البىرتتىق ەمەس, بالعىندىق بايقالادى. جايدارى لەپ ەسەدى.
«گۇل جاپتى تالاي بەلەڭدى,
بۇرقادى تالاي اق بوران...
اتىڭدى سەنىڭ مەن ەندى
كەۋدەمە جازىپ ساقتاعام.
ساقتاۋلى سوندا بەينەڭ مەن
سوناۋ ءبىر بالعىن كۇلكىڭ دە.
ەندى ونى مەنىڭ كەۋدەمنەن
ءوشىرۋ, ءسىرا, مۇمكىن بە؟!»,
دەپ اياقتالادى ولەڭ.
مۇحتار ماعاۋين قارا جەر, كوك اسپان مەن ادامنىڭ زيىنىن ماڭگىلىك نارسەلەرگە بالايدى. سەزىم مەن وي ارەكەتپەن كومكەرىلگەن مىنا ولەڭنىڭ سوڭىنان دا الگىندەي لەپەستىڭ ۇشقىنى قىلاڭ بەرەدى. سۇيگەن قىزىنىڭ ەسىمىن قايدا جازسا دا ءوشىپ قالارىنا كوزى جەتكەن جاس اقىن «اتىڭدى سەنىڭ مەن ەندى, كەۋدەمە جازىپ ساقتاعام» دەيدى. «اقىندار جۇرەگىمەن ويلايدى» دەگەندى وقىپ تا, ەستىپ تە ءجۇرمىز. ساعيدى وقىعان سايىن مەن سوعان يلانام.
