تاياۋدا اۋىلدان كوشىپ كەلگەن, الپىستى القىمداپ قالعان كوزتانىس ازامات مۇڭىن شاقتى. شاعىن قالانى شىر اينالىپ شىققانىمەن, قولىنان كەلەتىن, قاۋقارى جەتەتىن جۇمىس تابا الماعان. اۋىلعا لايىق ماماندىقتىڭ, كۇش-قۋاتى بارىندا جانىن سالىپ ىستەگەن كاسىبىنىڭ قالادا ەش قاجەتى جوق ەكەن. ال جاڭا جوسىقتى يگەرمەگەن. ونىڭ ۇستىنە ءوزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, دەنساۋلىعىندا ازداعان كىنارات بار. قاجىر-قايراتتى قاجەت ەتەتىن قارا جۇمىسقا قاۋقارسىز. ءدال وسىنداي وكىنىشتى ءۋاجدى الدەنەشە رەت ەستىدىك. ءبىز تىلدەسكەن, جاستارى جەر ورتاسىنان اۋعان اعايىننىڭ ءبارى «كۇمىس جاس» جوباسىنان حابارسىز ەكەن. ۇكىمەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قامقورلىقتى بىلگەنى, مۇمكىندىكتى پايدالانىپ جۇمىس ىستەگەنى جاقسى ەمەس پە؟ ءبىر وتباسىنىڭ عانا ىرىسىن كوبەيتپەي, ەل ىشىندەگى وكپە-نازدى دا سەيىلتەر ەدى.
– ادام الپىسقا جەتكەنشە جۇمىس ىستەسە, وندا دا ءبىز سياقتى اۋىلدىق جەردە قارا جۇمىستى كۇيتتەسە, دەنساۋلىعى قۇرىپ بىتەدى, – دەيدى ەل اعاسى قايرات وماروۆ, – ادام اعزاسى تەمىر ەمەس قوي. اۋپىرىمدەپ ءجۇرىپ زەينەت دەمالىسىنا جەتسە, جاستىق شاعىندا كورگەن بەينەتىنىڭ قايتارىمى بولار ەدى.
ارينە, اقساقالدىڭ ءسوزى ورىندى. بىراق جاسالىپ جاتقان قامقورلىق جايلى بىلمەۋ, ونى پايدالانباۋ وكىنىشتى-اق. مينيسترلىك جاسى جەتكەن ادامدار ءۇشىن باعالى باستامانى 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە جۇرگىزۋدى ۇسىنعان. وسى جوبا بويىنشا ءار جىل سايىن 5 مىڭ ادام قامتىلماق دەپ ۋادە ەتكەن. جوباعا ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بويى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان, جالاقى بويىنشا بەرەشەگى جوق بارلىق مەنشىكتەگى كاسىپورىندار مەن ۇيىمدار قاتىسا الادى.
– ءبىز وسى باعدارلاما بويىنشا جاسى زەينەتكەرلىككە تاياپ قالعان ادامداردى شاقىرىپ, قۇلاقتاندىرىپ جاتىرمىز, – دەيدى قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى اسىل مولدياروۆا, – بىراق ءوتىنىش ءبىلدىرىپ جاتقاندار وتە از. زەينەت جاسى الدىنداعى ادامداردىڭ جالاقىسىنىڭ ءبىر بولىگى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن سۋبسيديالانادى.
ەل ىشىندە بويىنداعى قايراتى كەمىگەن, قۋاتى قايتقان ادامدار تۇگىل بويىندا جاستىق جالىنى لاۋلاپ تۇرعان جاستاردىڭ ءوزى ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابا الماي وتىر دەگەن جورامال ءجيى ايتىلادى. بىراق اقىل تارازىسىنا سالىپ بايىپتاپ قاراساڭىز, وسى ءبىر ۇيدە وتىرىپ ايتقان بايانسىز بولجام شىندىققا تۇبەگەيلى جاناسا بەرمەيتىن سىڭايلى. ءبىز بۇل تاقىرىپتى ەل گازەتى «ەگەمەندە» وتكەن جىلى دا قاۋزاپ جازعان بولاتىنبىز. شىندىعىندا, وبلىس ورتالىعىندا دا, ەلدە تىرشىلىكتىڭ تايقازانىن قايناتىپ جاتقان, اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ۇجىمداردا دا جۇمىس كوپ, جۇمىسشى جوق.
– مەن ءبىر جىلدىڭ ىشىندە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا بىرنەشە مارتە بارىپ, جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادامدار بارلىعىن بىلەمىن, – دەيدى قۇرىلىسپەن اينالىساتىن سەرىكتەستىك باسشىسى سايران جاقىپوۆ, – تاس قالاۋشى, ارلەۋشى, دانەكەرلەۋشى ءتارىزدى ماماندارعا سۇرانىس كوپ. ال كراندا ىستەيتىن بەساسپاپ ماماندار تىپتەن تاپشى. ولاردىڭ جالاقىسى ايىنا 400 مىڭ تەڭگە توڭىرەگىندە, ەشقانداي ماماندىعى جوق جاي قارا جۇمىس اتقاراتىن ادامداردىڭ ءوزى ايىنا ورتاشا ەسەپپەن 200 مىڭ تەڭگە توڭىرەگىندە تابىس تابۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. بىراق ەڭبەكاقىسى ۋاقىتىندا تولەنەتىن وسىنداي جۇمىستارعا كەرەك كەزىندە ادام تابا المايمىز.
تەك قۇرىلىس جۇمىستارى عانا ەمەس, وزگە دە شارۋانى يگەرۋ ءۇشىن قول كۇشىنە ءزارۋ بولىپ وتىرعاندار جەتىپ ارتىلادى. ءتىپتى ديپلومنىڭ دا, كاسىبي شەبەرلىكتىڭ دە قاجەتى جوق. كادىمگى كەز كەلگەن كىسىنىڭ قولىنان كەلەتىن قارا جۇمىس.
– وتكەن جىلى قولىنا كۇرەك ۇستاۋعا قاۋقارى جەتەتىن ادام تاپپاي قينالعان كەزدە, جالاقىلارىن ايىنا ءبىر رەت ەمەس, ءار كۇن سايىن اتقارعان جۇمىسىنا قاراي تولەپ تۇرامىز دەپ قۇلاققاعىس ايتتىق, – دەيدى جول جوندەۋ ۋچاسكەسىنىڭ شەبەرى ايداربەك ىرىسباەۆ, – بىراق نەكەن-ساياق جۇمىسشى تابىلعانىمەن, قاجەتتى مولشەر شىقپادى.
جىل باسىنان بەرى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا 688 ادام ءوتىنىش بەرسە, ولاردىڭ 418-ءى جۇمىسسىزدار ەسەبىندە تىركەلگەندەر ەكەن. ورتالىقتىڭ سەبى ءتيىپ, 363 ادام جۇمىسقا ورنالاسىپتى. ەسەپتى كەزەڭ ىشىندە جىلدىق جوسپار
2 583 جۇمىس ورنى بولسا, ازىرگە 179 ادام تۇراقتى, 180 ادام ۋاقىتشا جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان. وسى ارادا ون ەكى مۇشەسى ساۋ ادامدارعا ۇلگى-ونەگە بولۋى ءۇشىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ دا كۇنكورىس ءۇشىن تالپىنىپ, جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتا كەتسەك, ەرسىلىگى بولماس. ايتالىق, جىل باسىنان بەرى 35 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادام جۇمىسقا ورنالاسقان, ولاردىڭ 30-ى بەلسەندى جۇمىسپەن اينالىسادى, قالعاندارى قوعامدىق جۇمىستارعا تارتىلعان. بۇل سانامەن سالماقتايتىن مىسال.
جوعارىدا ايتقانداي, شالعايداعى شاعىن ەلدى مەكەندەردەن كەلىپ, وبلىس ورتالىعىنان جۇمىس ىزدەپ جۇرگەندەر جەتەرلىك. ءبارىنىڭ كوكەيىندەگى ماقسات-مۇرات ءبىر ارنادا توعىسىپ جاتىر. بۇل – تابىسى تولىمدى جۇمىس تابۋ. بۇل ارادا قام جەيتىن قيىندىق جوق ءتارىزدى. ەڭ باستىسى, ادال جۇمىس ىستەيمىن دەگەن ىقىلاس بولسا جەتىپ جاتىر. ويتكەنى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا جۇمىسشىلاردى قايتا دايارلاۋعا مول مۇمكىندىك بار. دەمەك, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە بەلگىلى ءبىر كاسىپتى يگەرىپ, ەڭبەكاقى تاۋىپ, وتباسىڭنىڭ نەسىبەسىن كوبەيتە الاسىڭ. جىل باسىنان بەرى قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا 90 ادام جاڭا كاسىپتى يگەرگەن. ارينە, وبلىس ورتالىعى ءۇشىن اسا ۇلكەن كورسەتكىش تە ەمەس. بىراق جۇمىس تابا الامىن با, جوق پا دەپ ءدۇدامال كوڭىل كۇيدە ءجۇرىپ دىڭكەسى قۇرىعان ادامدار ءۇشىن تىعىرىقتان شىعاتىن جول ەمەس پە؟ جاڭا بيزنەس يدەيالاردى ويلاپ تاۋىپ, سونىعا سوقپاق سالامىن دەيتىندەر ءۇشىن دە كەلەشەكتىڭ كوكجيەگى اشىق. بيىل ءوز كاسىبىن دامىتۋعا لايىقتى قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن 50 گرانت ءبولۋ كوزدەلىپ وتىر. جاڭا كاسىپتى يگەرۋگە دە, نارىقتاعى بوس كەڭىستىكتى انىقتاۋعا دا, قاي جۇمىستىڭ ءتيىمدى ەكەنىن باعدارلاۋعا دا كومەك بەرىلەدى. قالعان شارۋا وزىڭە بايلانىستى.
جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا وزگە باعىتتار بويىنشا دا كورسەتىلەتىن قامقورلىقتار از ەمەس. تەك ۋاقتىلى قۇلاقتاندىرىپ, جالپاق جۇرتتى جاقسى ىسكە جۇمىلدىرىپ, ىرىستى بولۋعا ۇيىمداستىرىپ وتىرسا بولعانى.
– ىندەت ۇدەپ, قالا تۇرعىندارى قارعا ادىم جەر ۇزاپ شىعا الماي قالعان كەزدە ورتالىقتىڭ جۇمىسىن ناسيحاتتاۋعا مۇمكىندىك تە شەكتەۋلى بولدى, – دەيدى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى, – ەندى عانا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. حالىق كوپ جينالاتىن جەرلەردە بوس جۇمىس ورىندارىن ايتىپ, كورسەتىپ, قۇلاققاعىس ەتەتىن بولامىز.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە بار. شىن مانىندە, قانشا ادامنىڭ جۇمىسقا ورنالاسقانىن ناقتى بولجاپ بىلۋگە بولمايدى. ايتالىق, قۇرىلىس كومپانياسى كوپقاباتتى ءۇيدىڭ قابىرعاسىن قالاۋعا كىرىستى دەلىك. بىلەتىندەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كومپانيا ءبىر اداممەن عانا كەلىسىمشارت جاسايدى. ول جۇمىستى ەلۋ, الدە ودان كوپ ادام اتقارۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى ناقتى ەسەپ شىقپايدى. ءارى زەينەتاقىعا, ارقيلى سالىقتارعا اۋدارىلاتىن تولەم تولەنبەيدى. ورتالىق ماماندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ولاردىڭ بۇل تاراپتا تەكسەرىس جۇرگىزۋگە قۇقىقتارى جوق.
اۋەلگى تاقىرىپقا قايتا ورالساق, مەملەكەت تاراپىنان قازاقتىڭ جالپاق تىلىمەن ايتقاندا, ەڭكەيگەن كارىسى مەن ەڭبەكتەگەن بالاسىنا دەيىن جاندى قامقورلىق جاسالۋدا. ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان «كۇمىس جاس» جوباسى دا وسى ەل قامىن جەگەن يگى ءىستىڭ ءبىر ارناسى.
اقمولا وبلىسى
