كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
تىڭدارمانعا جەتكەننەن باستاپ, جۇرت باس قوسقان جەردە, ياعني ساحنا بولسىن, جيىن-توي بولسىن ءجيى شىرقالاتىن تۋىندىنىڭ ءبىرى – «قاراعىم-اي» ءانى. ەل كوڭىلىنەن شىققان عاجايىپ ءاننىڭ ءسوزىن, ايتۋلى اقىن ءشومىشباي ساريەۆ, مۋزىكاسىن بەلگىلى كومپوزيتور كەڭەس دۇيسەكەەۆ جازعان. ال ونى ساحنادا العاش نۇرلان ونەرباەۆ ورىندادى.
وسىنداي تالانتتى ۇشتىك وداقتىڭ بىرلەسۋىمەن جارىققا شىققان ءان حالىقتى بىردەن ەلىتىپ اكەتتى. ءسوزى مەن سازى اسەم ۇيلەسكەن ءاندى تىڭداعاندا, ونىڭ مازمۇنىنان وزەكتى ورتەر وكىنىش پەن ساعىنىشتى, جۇمىر باستى پەندەنىڭ ومىرگە قوناق ەكەنىن, ءوزىمىز ۇزاق كورەتىن ءومىردىڭ شولاق ەكەندىگىن ءتۇسىنىپ, كوڭىلىڭىزدى مۇڭ باسادى.
كەز كەلگەن شىعارمانىڭ تۋ تاريحى بار. ونى ومىرگە اكەلگەن اۆتوردىڭ جان-دۇنيەسىندە بۋلىعىپ جاتقان سىرى دەپ تە ۇعۋعا بولادى. كەڭەس دۇيسەكەەۆ كوزى تىرىسىندە وسى ءاننىڭ قالاي تۋعانى جايىندا ء«بىر تۋىندى تاريحى» باعدارلاماسىندا ايتقان ەكەن.
«قاراعىم» دەگەن قازاقتىڭ ەڭ ۇلى ءسوزىنىڭ ءبىرى. كوبىنەسە جاسى كىشىلەردى ەركەلەتىپ ايتادى. سوندىقتان مەن «قاراعىمعا» جۇرەگىمدى مازالاپ جۇرگەن وكىنىشىمدى ءبىلدىرىپ, «اي»-دى قوستىم. شىندىعىندا, قازاقتىڭ ءار ءسوزىنىڭ اسەرى بار ەكەنىن ۇمىتپاۋ كەرەك. ءبىزدىڭ تۇقىمدا, قازاقشا ايتقاندا, كوبىنەسە ەر بالالار ومىرگە كەلگەن. مەنىڭ الدىمدا جالعىز اپام بولدى. ول الماتىدا جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ جۇرگەندە, 19 جاسىندا قايتىس بولدى. سول جىلى اكەم دە دۇنيە سالدى. مەن وندا بەس جاستامىن. ەسەيدىك, ونەر جولىنا ءتۇستىم. اكەم پەن اپاما ارناپ ءبىر تۋىندى جازسام دەپ, ۇزاق ويلانىپ ءجۇردىم. وسى ءاندى اكەم پەن اپاما ارنادىم. ەگەر اكەم ءتىرى بولىپ, جالعىز قىزىن ۇزاتىپ جاتقاندا قانداي ءاندى ايتار ەدى دەپ ويلادىم» دەپ مۇڭعا باتىپتى.
جالپى, ءاننىڭ قايىرماسىنداعى: «قيىلىپ ءۇزىلىپ قارادىڭ-اي, قاراعان قانداي سۇلۋ جانارىڭ-اي», دەگەن ەكى شۋماقتا تەرەڭ فيلوسوفيا جاتىر. بۇل جايىندا كومپوزيتور «جارىق دۇنيەدە ءوز بالاڭنىڭ جانارىنان ارتىق جانار جوق دەپ ويلايمىن» دەپ سىر تارقاتىپتى. مارقۇم كەڭەس دۇيسەكەەۆپەن كوزى تىرىسىندە كەزدەسىپ, سۇحبات العان ەدىم. سوندا ول كىسى الدىمەن شىعارمانىڭ مۋزىكاسىن جازىپ, سوسىن ونىڭ يدەياسىن اقىنعا ايتامىن دەگەنى بار ەدى. جۇرەككە جىلى تيەتىن ءاننىڭ ءسوزى سەزىم قىلىن شەرتەتىن نازىك بولعانىمەن, ونىڭ ساقاعا قۇيىلىپ تۇسكەن قورعاسىنداي شىمىرلىعى دا بايقالادى. اتالعان تۋىندىنىڭ ولەڭىن جازعان ءشومىشباي ساريەۆ: «قاراعىم-اي» − مەن ءۇشىن ماحاببات ءانى» دەپ باعالاپتى. «ادامنىڭ ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعى دا, بولاشاققا دەگەن سەنىمى دە, ءبارى دە ماحابباتتان تۋادى. ماعان وسى ءان ماحابباتتىڭ جيىنتىق وبرازىنداي ەلەستەيدى. شىنىمدى ايتسام, مەن وسى ولەڭدى جازعاندا, ونى حالقىمىزدىڭ ءسۇيىپ ايتاتىن ءانى بولادى دەپ ويلاعان ەمەسپىن», دەپتى.
جالپى, كەڭەس دۇيسەكەەۆ پەن ءشومىشباي ساريەۆتىڭ شىعارماشىلىق بايلانىسىنان ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان اننەن باسقا, قازاق ءان ونەرىنىڭ قازىناسىن بايىتقان قانشاما شۇرايلى شىعارمالار تۋعاندىعىن ايتساق, ارتىق ەمەس.
ء«اننىڭ دە ەستىسى بار, ەسەرى بار», دەپ اباي اتامىز بەكەر ايتپاعان. «قاراعىم-اي» سەكىلدى ماعىناسى تەرەڭ, مازمۇنى مۇڭدى اۋەننىڭ ورىنداۋشىسى دا ءدال تابىلعان. اۋەزدى قوڭىر داۋىسىمەن ونى ساحنادا العاش ورىنداعان نۇرلان ونەرباەۆ ءاننىڭ بىردەن كوڭىلىنە ۇناعانىن ايتادى.
«الماتىداعى رەسپۋبليكا سارايىندا كەشىم وتەتىن بولىپ, سول كونتسەرتتىڭ وزەگى بولارلىق ءان ىزدەپ, كەڭەس اعاما باردىم. ول كىسى جاڭا جازعان 3-4 تۋىندىسىن كورسەتىپ, سونىڭ ىشىنەن «قاراعىم-اي» ءانى بىردەن كوكەيىمە قوندى. كەشتە ءاننىڭ اۆتورىن ساحناعا شىعارىپ, جاڭا ءاننىڭ تۇساۋىن كەستىك. سول جەردە كەڭەس اعانىڭ ءوزى رويالدە ويناپ, مەن گيتارامەن ءاندى ورىندادىم. حالىق ءسۇيىپ تىڭدادى. مەنىڭ ساحنادا ءان ايتىپ جۇرگەنىمە ءبىراز جىل بولدى. قاي جەرگە بارسام دا جۇرتشىلىق الدىمەن وسى ءاندى سۇرايدى. «قاراعىم-اي» مەنىڭ اندەرىمنىڭ ىشىندەگى قاناتتى دۇنيەلەردىڭ ءبىرى. ونى جاسى كەلگەن قاريالار دا, ورتا بۋىن وكىلدەرى دە, كەيىنگى جاستار دا جىلى قابىلدايدى», دەيدى ول.
نۇرلان اعادان كەيىن دە بۇل ءاندى ەلگە تانىمال باسقا دا ونەرپازدار ورىندادى, سونىڭ ىشىندە اسا دارىندى ءانشى ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ورىنداۋىنداعى ءان وزگەشە تۇرلەنىپ, جارقىراي ءتۇستى.
«2016 جىلى استانادا 70 جىلدىعىما وراي «قازاقستان» كونتسەرت زالىندا مەرەيتويلىق كەشىم وتپەكشى بولدى. بىردە ماعان ديماش قۇدايبەرگەن كەلىپ: «كەڭەس اعا «قاراعىم-اي»-دى مەن ايتسام بولا ما, قالاي قارايسىز؟» دەپ سۇرادى. نەگىزى, مەن باسقا ءانشىنى «وسى ءاندى ايتاسىڭ» دەپ شاقىرىپ قويعام. سوندا دا تالانتتى جاس بالانىڭ مەسەلىن قايتارعىم كەلمەي, كوڭىلىنە قاراپ, «دايىندال» دەدىم. وسى ءاندى ديماش ساحنادا ورىنداعاندا ورنىمنان قالاي تۇرىپ كەتكەنىمدى بايقاعان جوقپىن. ديماشتى بارىپ قۇشاقتاپ, «اينالايىن ساعان داۋىس قانا ەمەس, جۇرەك جانە ەڭ باستىسى, باس تا بەرگەن ەكەن», دەدىم. جيىرماعا ءالى كەلمەگەن بالانىڭ بۇل ءاننىڭ فيلوسوفياسىن تەرەڭ تۇسىنەدى دەپ ويلاعان جوقپىن. شىنىمدى ايتسام, ول مەنىڭ ارمانداپ جۇرگەن ويىمدى جەتكىزدى», دەپتى كەڭەس اعامىز.
قازىر «قاراعىم-اي» ءانى ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ورىنداۋىندا قازاق دالاسىنان اسىپ, الەم ساحناسىندا شىرقالىپ, جاھان جۇرتىن تامساندىردى. وسىدان-اق كەڭەس دۇيسەكەەۆ پەن ءشومىشباي ساريەۆ سەكىلدى حالقىمىزدىڭ ارداقتى تۇلعالارىنىڭ ەكىنشى ءومىرى ولاردىڭ جۇرەگىنەن شىققان عاجايىپ ءاننىڭ عۇمىرىمەن جالعاسا بەرەتىندىگىنە سەنەسىز.
