مەملەكەتتىك ورگاندار ماشينە جاساۋ سالاسىن قولداۋدىڭ شارالارىن قاراستىرۋى ءتيىس

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستان­نىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى قا­زاقستان حالقىنا جولداۋىن ءتۇسىن­دىرۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحات توبىنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا ساپارى كەزىندە بىزدەر “قازاقستان ينجينيرينگ” ۇك قۇرامىنا كىرەتىن “پەتروپاۆل اۋىر ماشينە جاساۋ زاۋىتى” اق ەڭبەك ۇجىمىمەن كەزدەسكەن ەدىك. نارىقتىق ەكونوميكاعا ءوتۋدىڭ قيىن كەزەڭىندە “پامز” اق ءوزىنىڭ وندىرىستىك ءارى كادرلىق الەۋەتىن ساقتاپ قانا قويماي, ءوندىرىستى ءارتاراپتاندىرىپ, شەتەلدىڭ الدىڭ­عى قاتارلى كومپانيالارىمەن بايلانىستار ورناتا الدى. كاسىپ­ورىننىڭ 1998 جىلى قايتا قۇرىل­عاننان كەيىنگى تاڭداپ العان ما­ماندانۋى سول ۋاقىتتان بەرى ءوندىرىس كولەمىن 12 ەسە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇگىنگى تاڭدا ءوندىرىس ورنى باسەكەگە قابىلەتتى ءارى ەكسپورتتىق الەۋەتى جوعارى ءونىم شىعارىپ وتىر. 2009 جىلى جالپى كولەمى 2,9 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعاردى. 2008 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ءوسىم كولەمى 176,0 %-دى قۇرادى. وندىرىلگەن ءونىمنىڭ ىشىندە ۇلەس سالماعى بويىنشا الدىڭعى ورىندى مۇناي-گاز كەشەنىنە قاجەتتى جابدىقتار الادى, 2009 جىلى مۇنداي جابدىقتار 2,1 ملرد. تەڭگەگە شىعارىلعان. 2009 جىلى تەمىر جول كەشەنىنە ارنالىپ شىعارىلعان جابدىقتار كولەمى 2008 جىلمەن سالىستىر­عاندا, 10,4 ەسەگە وسكەن, قازىرگى كەزدە جالپى سوماسى 663,4 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. ءسويتىپ, بۇگىنگى تاڭدا كاسىپ­ورىندا كوپسالالى ماشينە جاساۋ ءوندىرىسىن ەركىن نارىق جاعدايىندا ءتيىمدى دامىتۋدىڭ بارلىق العى­شارت­تارى جاسالىپ وتىر. ەلباسى جولداۋىندا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي, ءوندىرىستىڭ بۇگىنگى قۋاتى, جوعارى بىلىكتى مامانداردىڭ بولۋى, تەحني­كالىق قايتا جاراقتاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ءساتتى اياقتاۋ – وسىنىڭ بارلىعى “پامز” اق نارىقتىق ەكونوميكا جاعدايىندا باسەكەگە قابىلەتتى ەكەندىگىنىڭ ناقتى كەپىلى. دەگەنمەن, ءوندىرىس ورنىنىڭ الداعى ۋاقىتتا دا بەلسەندى دا­مۋىنا توسقاۋىل بولاتىن فاكتور­لاردىڭ بار ەكەندىگىن ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ماسەلەلەردى مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز شەشۋ مۇمكىن ەمەس. قازاقستاندىق قامتۋدىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ, ءبىرىنشى كەزەكتە, تەحني­كانىڭ جاڭا تۇرلەرىن جاساۋ مەن يگەرۋگە تىكەلەي بايلانىستى, ال بۇل ءۇشىن تەحنولوگيالار ترانسفەرتى كەرەك نەمەسە عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى (عزتكج) جۇرگىزۋ قاجەت. ەكى پروتسەدۋرا دا قوماقتى قارجى ءبولۋدى قاجەت ەتەدى, ال تاجىريبەلىك ۇلگىنى وندىرىستىك تالاپتارعا سايكەستەندىرۋ ءۇشىن بىرنەشە جىل ۋاقىت كەرەك. وسى ماقساتتا, ءوندىرىس ورنىندا 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان كەلەشەك دامۋدىڭ “بيزنەس-جوباسى” جاسالعان. ول مىنا ماقساتتاردى كوزدەيدى: “ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىنا قاجەتتى, الەمدىك رى­نوكتا باسەكەگە قابىلەتتى بولاتىن قۇرال-جابدىقتاردى شىعارۋمەن اينالى­ساتىن وسى زامانعى ماشينە جاساۋ ءوندىرىسىن دامىتۋ. كاسىپ­ور­ىننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قامتا­ماسىز ەتۋ”. ال جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى قارجىنىڭ كولەمى 4 035,0 ملن. تەڭگەنى قۇرايدى. ەكىنشىدەن, ەلباسىنىڭ جاڭا الەمدەگى جاڭا قازاقستان” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى جولدارى رەتىندە كەلەسىدەي باسىم باعىتتار ايقىندالعان: – عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ مەن كونسترۋكتورلىق قىزمەتتى دامىتۋ; – وتاندىق جانە شەتەلدىك عىلىمي ازىرلەمەلەردى جاساۋ جانە وندىرىسكە ەنگىزۋ جونىندەگى جوبالاۋ ۇيىمدارى مەن كونسترۋكتورلىق بيۋرولاردىڭ جۇيەسىن قۇرۋ. بۇگىنگى تاڭدا ازداعان قازاق­ستاندىق كاسىپورىندار عانا ءوز كونسترۋكتورلىق قۇرىلىمدارىن ساق­تاپ قالا الدى. مۇنداي قۇرى­لىمدار از ءارى ولاردا وسى زامانعى باسەكەگە قابىلەتتى بۇيىمدار شىعارۋمەن اينالىساتىن جوعارى بىلىكتى ماماندار جوقتىڭ قاسى. ال قازىرگى رىنوك شىعارىلاتىن ءونىم تۇرلەرىن ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرۋدى جانە جاڭا تەحنولوگيالاردى قۇراستىرۋدى تالاپ ەتەدى. وسى ورايدا جوعارى بىلىكتى ماماندارى بار تولىققاندى كونسترۋكتورلىق بيۋرولاردى تەك مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا عانا قۇرۋعا بولاتىنىن اتاپ ايتقان ابزال. سونىڭ وزىندە كونسترۋكتورلىق بيۋرولار جاڭا تەحنيكا ازىرلەۋدە تاجىريبەسى بار, جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندار مەن ايماقتىق عىلىمي ورتالىقتاردىڭ جانىنان اشىلۋى كەرەك. مۇنداي تالاپ­تارعا “پەتروپاۆل اۋىر ماشينە جاساۋ زاۋىتى” اق تولىق جاۋاپ بەرەدى. سوڭعى ەكى جىل ىشىندە كاسىپ­ورىن ءوز قارجىسى ەسەبىنەن جانە بانكتەردەن الىنعان زاەمدىق قارجىلار ەسەبىنەن ساپالىق تۇردە مۇلدە جاڭاشا الەۋەتكە يە بولدى, ونىڭ ىشىندە ءوندىرىستى تەحنيكالىق قايتا جاراقتاۋدىڭ 1 كەزەڭى جۇزەگە اسىرىلدى. كاسىپورىننىڭ كەيىنگى دامۋىن عىلىمدى قاجەت ەتەتىن كۇردەلى تەحنيكا جاساۋدى قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىن وسى كۇنگى قارجىلىق-نەسيەلىك جۇيە (بانك­تەردىڭ جوعارعى سىياقى مولشەر­لەمەلەرى, قاجەتتى كەپىلدەمەلەردىڭ جوقتىعى) مەن ءوزىنىڭ اينالىمداعى قاراجاتىنىڭ بولماۋى تەجەپ وتىر. وسى ايتىلعان جايتتەرگە وراي, باسەكەگە قابىلەتتى ءوندىرىس ورىن­دارىن اشۋ ماقساتىندا, زاماناۋي مۇناي-گاز سالاسىنىڭ قۇرال-جابدىقتارىن ءوندىرۋ مەن ساتۋدىڭ كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە ەكسپورتقا شىعارۋ مۇمكىندىكتەرىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا “پامز” اق جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇكىمەت قولداۋ كورسەتسە ۇتىمدى بولار ەدى دەگەندى باسا ايتقىمىز كەلەدى. ەربولات ءابسالياموۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.