ءبىلىم سالاسىنا وزگەرىس قاجەت ەكەنىنە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا نازار اۋدارعان بولاتىن. بىلتىر قىركۇيەكتە جاريالاعان حالىققا جولداۋىندا پرەزيدەنت «قازىرگى جاھاندىق وزگەرىستەر كەزەڭىندە تۇلەكتىڭ ءبىلىمى ەڭبەك نارىعىنا شىققانعا دەيىن-اق جەتكىلىكسىز بولىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان, قۇزىرلى مينيسترلىكتىڭ الدىندا وقۋ باعدارلامالارىن جاڭا جاعدايعا بەيىمدەۋ مىندەتى تۇر», دەپ مالىمدەدى.
وسى ورايدا, جەر-جاھاندا شاكىرت تاربيەلەۋدە ارتىقشىلىعى انىق اڭعارىلعان بىرنەشە ءتاسىل جونىندە ءسوز قوزعاۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز. سونىڭ ءبىرىنشىسى – ونلاين ساباق. كوروناۆيرۋس پاندەمياسى بۇكىل ومىرىمىزگە وزگەرىس ەنگىزدى. ىندەت اسەر ەتكەن سالانىڭ ءبىرى – وسى ءبىلىم باعىتى.
مۇنىڭ ارتىقشىلىعى مىنادا. ونلاين وقىتۋ ارقىلى ۇيدەن جۇمىس ىستەۋ ارقىلى مۇعالىم دە, وقۋشى دا بوس ۋاقىتىن ەركىن پايدالانادى. ۇزاق ۋاقىتىن جولعا سارپ ەتپەيدى. ونلاين وقىتۋدىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى بۇعان كوپتەگەن ادامنىڭ قولى جەتەدى. اركىم مەكتەپكە بارا الماۋى مۇمكىن. بىراق دامىعان جانە دامۋشى ەلدەردە ينتەرنەتكە شىعۋ وڭاي.
سونداي-اق تاجىريبە ارقىلى وقىتۋ دا كەيىنگى كەزدە كەڭ تارالعان. بۇل يدەيانى العاش ۇسىنعان دەۆيد كولب ەسىمدى پەداگوگ. ونىڭ پايىمداۋىنشا, وقۋشى قورشاعان ورتامەن بايلانىسا وتىرا ۇيرەنگەندە, ءبىلىمدى مەڭگەرۋى وڭايعا تۇسەدى. تاجىريبە ارقىلى وقىتۋ – تاماشا وقىتۋ ءادىسى. سەبەبى ول شىعارماشىلىقتى ىنتالاندىرادى, ستۋدەنتتەرگە قاتەلەردەن ۇيرەنۋگە كومەكتەسەدى, رەفلەكسيۆتى ويلاۋدى دامىتادى جانە ستۋدەنتتەردى بولاشاق تاجىريبەگە دايىندايدى. بۇل ءتاسىل بىرنەشە ءپان ءۇشىن ءتيىمدى. اسىرەسە عىلىمي ەكسپەريمەنتتەر, سپورتتىق جاتتىقتىرۋلار جانە توپتىق جوبالار كەزىندە ارتىقشىلىعى كوپ.
سارالاپ وقىتۋ – وقۋشىلاردىڭ جەكە قاجەتتىلىكتەرىنە بايلانىستى نۇسقاۋلاردى بەيىمدەيتىن وقىتۋ ءادىسى. بۇل ءادىس قابىلەتى ءارتۇرلى بالالاردى وقىتۋعا تاپتىرماس مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنىڭ ەڭ جاقسى جولى – كىتاپتاردى, فيلمدەردى, سۋرەتتەردى جانە اۋىزشا ءتۇسىندىرۋدى پايدالانا وتىرىپ, ءارتۇرلى تاسىلدەرمەن وقىتۋ. بۇل ءتۇرلى ورتادان شىققان وقۋشىلاردىڭ ساباققا قاتىسۋىنا جانە ساباق مازمۇنىن تۇسىنۋىنە مۇمكىندىك اشادى.
كەيىنگى كەزدە تانىمال وقىتۋ ءتاسىلىنىڭ ءبىرى – ويىن ارقىلى ۇيرەتۋ. ساباقتى قىزىقتىراق, تارتىمدى جانە ينتەراكتيۆتى ەتۋگە جول اشادى. ويىنعا نەگىزدەلگەن وقىتۋ وقۋشىلاردى, اسىرەسە باستاۋىش جانە ورتا ءبىلىم بەرۋدە وقيتىنداردى تارتۋدىڭ تاماشا ءتاسىلى. مۇنىڭ باستى ماقساتى ويىنعا ۇقساس ەلەمەنتتەردى ويىننان تىس ارەكەتتەرگە ەنگىزۋ ارقىلى وقۋشىنى ىنتالاندىراتىن ستراتەگيا. بالالارعا ۆيدەو ويىندار مەن ءموبيلدى قوسىمشالاردان باستاپ قاراپايىم ويىندارعا دەيىنگى ءتۇرلى ادىستەردى قولدانا الاسىز.
تانىمال تاعى ءبىر ءتاسىل – وقۋشىلاردىڭ قالاۋىنا قاراي وقىتۋ. وسى ارقىلى ولاردىڭ نەنى بىلگىسى كەلەتىنىن جانە ونى قالاي ۇيرەنگىسى كەلەتىنىن تاڭداۋعا كوبىرەك مۇمكىندىكتەر بەرىلەدى. بۇل دەربەس وقىتۋ رەتىندە دە بەلگىلى. وقۋشىعا بەيىمدەلگەن وقىتۋ تاسىلىندە ستۋدەنتتەر ءدارىس تىڭداۋ نەمەسە ەسسە جازۋ سەكىلدى ارەكەتتەردىڭ ورنىنا, ساباقتا بەلسەندى ءرول اتقارۋعا كوڭىل بولىنەدى. ولار وزدەرىنىڭ قۇرداستارىمەن جانە مۇعالىمدەرىمەن كوپ پىكىرتالاس جۇرگىزەدى. سونىمەن قاتار ولار سۇراق قويۋ تاسىلدەرىن مەڭگەرەدى.
وسى ورايدا, وقۋ وردالارىنداعى مىنا ءبىر ءۇردىستى ايتا كەتكەن ءجون. قازىرگى ءبىلىم سالاسى قاتتى داعدىدان (hard skills) يكەمدى داعدىعا (soft skills) دەن قويا باستادى. راس, قاتتى داعدى, ياعني كاسىبي شەبەرلىك ءاردايىم ماڭىزىن جوعالتپاي كەلدى. مىسالى, كەز كەلگەن IT كومپانياعا باعدارلامالاۋشى قاجەت. ونى مەكتەپتە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۇيرەنۋگە بولادى. سول سەكىلدى ءبىلىم وردالارىندا بەرىلەتىن ءبىلىمنىڭ باسىم بولىگى وسى قاتتى داعدىعا كىرەدى. سوندىقتان جۇمىسقا تۇرۋ كەزىندە وسى كاسىبي داعدىعا ءاردايىم كوڭىل اۋداراتىن.
بىراق كەيىنگى كەزدە بۇل ءۇردىس وزگەرگەندەي. كومپانيالار يكەمدى داعدىسى بار ادامدارعا باسىمدىق بەرە باستادى. ماسەلەن, ستەنفورد زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن كارنەگي مەلون قورى الەمدەگى 500 ۇزدىك كومپانيا باسشىلارىنا زەرتتەۋ جۇرگىزىپتى. سوعان سۇيەنسەك, جۇمىستا ساتتىلىككە قول جەتكىزۋگە يكەمدى داعدى قاتتى اسەر ەتەدى ەكەن (75 پايىز).
جاساندى ينتەللەكت پەن ءتۇرلى تەحنولوگيانىڭ دامۋى قاتتى داعدىلارعا قاجەتتىلىكتى تومەندەتىپ كەلەدى. ماسەلەن, قازىر اعاش ءسۇرىپ, بۇيىم جاساۋدى ۇيرەنۋدىڭ قاجەتى شامالى. بۇرىن وسىنداي قارا كۇشتى قاجەت ەتەتىن جۇمىستار قازىر كومپيۋتەر مەن روبوت ارقىلى جاسالادى. ءبىر جاعىنان قاتتى داعدىلاردىڭ ءوزىن قاتتى داعدىلار الماستىرىپ جاتقانداي. الەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ بولجامىنا سۇيەنسەك, 2025 جىلى الەمدەگى 85 ميلليون ادام زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى سالدارىنان جۇمىسسىز قالادى ەكەن. سوندىقتان ولار جاڭا داعدىلار مەڭگەرۋى قاجەت.
ساراپشىلار كەلەشەكتە يكەمدى داعدىلار باسىمدىققا يە بولاتىنىن ايتادى. ماسەلەن, الەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ «بولاشاقتىڭ جۇمىسى» بايانداماسىندا مۇنداي ماشىققا قاجەتتىلىك جىلدان جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانى كەلتىرىلگەن. Deloitte جۇرگىزگەن تالداۋعا سۇيەنسەك, 2030 جىلى اۋستراليادا بۇكىل جۇمىستىڭ ۇشتەن ەكىسى يكەمدى ماشىقتى قاجەت ەتەدى ەكەن. مۇنداي ترەند اقش-تا دا بايقالادى.
ەندەشە, ءبىلىم بەرۋ سالاسىن ۇلكەن وزگەرىس كۇتىپ تۇر دەپ ايتساق قاتەلەسپەيمىز. ءداستۇرلى وقىتۋ تاسىلدەرى بۇگىندە ەسكىرىپ, زاماناۋي وقۋ ءۇردىسى كۇن تارتىبىنە ەنىپ كەلەدى.
شىمكەنت قالاسى, «Cambridge Line» ليتسەيى
اعىلشىن ءتىلى ءپانى مۇعالىمى
ەسبەنبەتوۆا پەريزات التىنبەكوۆنا
