– ءسىز قازاقستاندىق سپورتتىڭ, سونىڭ ىشىندە بۇقارالىق, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورتىنىڭ دامۋى نەگە توقتاپ قالدى دەپ ويلايسىز؟
– مەنىڭ ويىمشا, بۇل بىزدە ەشكىمنىڭ ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆانى ويلاماۋىنا بايلانىستى. شەنەۋنىك بولىپ ماڭگى وتىرا بەرەم دەۋ – قاتە پىكىر. سوندىقتان ناتيجەنى وسى جەردە جانە ءدال قازىر كورسەتۋ كەرەك. ال بولاشاقتىڭ نەگىزىن بۇگىن قالاۋ ءۇشىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورتىن دامىتۋدى قولعا الۋ قاجەت. جەڭىستەرگە جەتۋ ءداۋىرى تەك بىرنەشە جىلدىق تىنىمسىز ەڭبەكتەن كەيىن باستالادى. ءمينيستردىڭ نەمەسە اكىمنىڭ جاساعان جۇمىسىنىڭ جەمىسىن ولار كەتكەننەن كەيىن باسقا بىرەۋ پايدالانۋى مۇمكىن. وكىنىشكە قاراي, بىزدە ادامدار ناتيجەگە بىردەن قول جەتكىزگىسى كەلەدى. ءبىز مۇنداي كوزقاراستان باس تارتىپ, بۇقارالىق, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورتىن دامىتۋعا دەن قويۋىمىز كەرەك. «بۇقارالىق بۇلقىنىسپەن – شەبەرلىككە!» ۇرانى ەشقاشان وزەكتىلىگىن جوعالتقان ەمەس. جاقىن اراداعى بىرنەشە وليمپيادانىڭ قازاقستان ءۇشىن تابىستى بولۋى ەكىتالاي ەكەنىن ءتۇسىنىپ, ميمەن قابىلداۋ قاجەت, ەسەسىنە ەلىمىزدە سپورت دامي باستايدى.
– ءبىزدىڭ سپورتتىڭ الەمنىڭ وزىق ەلدەرىندەگىدەي دامۋىنا نە كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر؟ سپورتتان ەشكىم اقشا تابۋدى تالاپ ەتپەيدى, كەرىسىنشە, ول تۇتاسىمەن مەملەكەتتىڭ موينىندا ەمەس پە؟
– شىنىندا دا, مەملەكەت سپورتقا جەتكىلىكتى قارجى ءبولىپ جاتىر. مەن دامۋدىڭ نەگىزگى كەدەرگىلەرىنىڭ ءبىرى – ءبىر ساتتىك ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە دەگەن قۇلشىنىس دەر ەدىم. سونداي-اق قازاقستاندىق سپورتتا سىبايلاس جەمقورلىق تامىرىن تەرەڭگە جايعان. بولىنگەن بيۋدجەتتىڭ 20-40 پايىزى پارا بەرۋگە جانە باسقا دا بەيرەسمي تولەمدەرگە كەتىپ جاتىر دەپ ويلايمىن. بۇل ەشكىمگە قۇپيا ەمەس.
جاس مامانداردى قازاقستانعا ءبىلىم الىپ قايتۋلارى جانە ەلگە پايداسىن تيگىزۋلەرى ءۇشىن شەتەلدەرگە وقۋعا جانە تاعىلىمداماعا جىبەرۋ قاجەت. مۇنداي ءبىلىمدى ءبارى بىردەي الا المايدى, ءبىلىم العاننىڭ وزىندە ەلىمىزدە ونى قاجەتكە جاراتا الاتىندار ساۋساقپەن سانارلىق. ەسكى جۇيە ولاردىڭ دامۋىنا جول بەرمەيدى, كەرىسىنشە, قاناتتارىن كەسەدى, جانباي جاتىپ سوندىرەدى.
سونىمەن قاتار ەلدە سپورتتىق ينفراقۇرىلىمنىڭ ءحالى مۇشكىل. اسىرەسە وڭىرلەردە جاستاردىڭ بوس ۋاقىتىن سپورتپەن وتكىزەتىن ورىندارى جەتىسپەيدى. جاعداي جاقسارىپ كەلە جاتقان سياقتى بولىپ كورىنگەنىمەن, قارقىنى ءبىز قالاعانداي ەمەس. ونىڭ ۇستىنە بالالار جاتتىقتىرۋشىلارىنىڭ جالاقىلارى تومەن. بۇل ماسەلەنى تەز ارادا شەشىپ, جاتتىقتىرۋشىنىڭ مارتەبەسىن شۇعىل كوتەرۋ كەرەك.
– مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن ءبىر جىلعا بولىنەتىن قاراجات نەلىكتەن بىرنەشە ايدان سوڭ تاۋسىلىپ قالادى؟
– بۇل رەتتە كىلتيپان جوسپارلاۋدا, دالىرەك ايتقاندا, قاراجاتتىڭ دۇرىس بولىنبەۋىندە. بۇل سۇراققا ءبىر ناقتى سپورت تۇرىنە سىلتەمە جاساماي جاۋاپ بەرۋ ماعان وڭاي ەمەس, بىراق مۇنداي پروبلەمانىڭ بار ەكەنى جاسىرىن ەمەس.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, قازاقستانداعى سپورتقا جاۋاپتى شەنەۋنىكتەر مەملەكەت اقشاسىنا نەگە سونشاما جارماسىپ الادى؟
– بيۋدجەتتى باقىلايتىن ادامنىڭ قولىندا ۇلكەن بيلىك بولاتىنى ءسوزسىز, ءبىر سەبەبى وسى شىعار. قارجى كرانىن اشىپ-جاۋىپ وتىراتىن شەنەۋنىكتىڭ ەسەبى تۇگەل, دەمەۋشىلىك ينۆەستيتسيالار تۇرىندە قوسىمشا قاراجات تارتۋ جونىندەگى مىندەتىنە اسا باس اۋىرتپايدى. وعان ارتىق جۇمىستىڭ قاجەتى جوق, مەملەكەتتىك اقشانىڭ ۇستىنە جايعاسىپ الىپ, ءوز قالاۋىنشا تاراتا بەرەدى. بىراق ءبىزدىڭ ەلدە بۇل تەك سپورتقا عانا قاتىستى ەمەس قوي.
مەنىڭشە, كەز كەلگەن شەنەۋنىك مەملەكەتشىل بولۋعا ءتيىس – ول مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن بارىنەن جوعارى قويىپ, ءوز ورنى مەن بيۋدجەتتىك اقشاعا جابىسا بەرۋىن توقتاتىپ, زياندى پيعىلداردان ادا بولۋعا ءتيىس.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بىزدە سپورتشىلارعا دەمەۋشىلەردىڭ قاراجاتىن ۇسىنا الاتىن نارىق جوق. بۇل نارىق مۇلدەم دامىماعان, سپورتشىلار مەن جەتەكشى برەندتەر اراسىنداعى وڭعا باسقان ىستەر مەن ىنتىماقتاستىق مىسالدارى مۇلدەم از. بۇل, نەگىزىندە وتە پەرسپەكتيۆالى باعىت جانە ونى دامىتۋ قاجەت. سپورتشىلار تانىمال بولۋعا ءتيىس, سوندا ولاردى دارىپتەۋ دە جۇمىسى جاقسى جۇرەدى, مۇنىڭ ءوزى سپورتتىڭ بۇقارالىق سيپات الۋىنا ىقپالىن تيگىزەدى.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, بيزنەس قازاقستاندىق سپورتقا قارجى سالۋعا نەگە ق ۇلىقسىز؟
– بيزنەس ادەتتە ينۆەستيتسيانى وزىنە پايدالى جەرگە سالادى. وعان قانداي بولسىن ءبىر سپورتشىنى نەمەسە كوماندانى ءوزىنىڭ امباسسادورى رەتىندە پايدالانۋ, ونىڭ كومەگىمەن ءوزىنىڭ برەندى تۋرالى حاباردارلىقتى ارتتىرۋ, ءوز ونىمدەرىنىڭ ساتىلۋىن جاقسارتۋ پايدالى بولسا, وندا بيزنەس بۇل سالاعا قۋانا كەلەدى.
– بۇل تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولى بار ما, الدە ءۇمىت جوق پا؟
– سپورتشىلار مەن كوماندالار دەمەۋشىلەر ءۇشىن تارتىمدى بولۋعا تىرىسۋلارى قاجەت. ەڭ الدىمەن, ولار جۇرتشىلىققا كەڭىنەن تانىمال بولۋعا ءتيىس. بۇل ءۇشىن سپورتتى تەلەارنالاردا, ينتەرنەتتە, قوعامدىق كەڭىستىكتە ناسيحاتتاۋ جۇمىسى جۇرگىزىلەدى. مىسالى, بيلبوردتىڭ كومەگىمەن كوپ ادامعا بەلگىلى بولۋعا بولادى. ادامدار ءوز زامانىنىڭ قاھارماندارىن تانۋلارى كەرەك. ولار تانىلا باستاعاننان كەيىن بيزنەس تە كوپ كۇتتىرمەيدى. ماسەلە مىنادا — بىزدە نارىق كەڭىستىگى تىم تار, ول ەندى عانا پايدا بولا باستادى. بۇل باعىتتا قىرۋار جۇمىستار اتقارىلۋعا ءتيىس.
– دەگەنمەن, ءوز قاراجاتىن قازاقستاندىق سپورتتى دامىتۋعا سالعىسى كەلەتىندەر بار شىعار, ولارعا قايتارىم رەتىندە نە ۇسىنۋعا بولادى؟
– ەلىمىزدە سپورتتى دامىتۋعا جۇمسالاتىن قاراجاتتىڭ باسىم بولىگىن مەملەكەت ءبولىپ وتىر. بىراق مەتسەناتتار – سپورتتى شىن سۇيەتىن ادامدار دا بار. نەگىزىنەن, ولار سپورتشىلاردىڭ تۋىستارى مەن دوستارى نەمەسە جانكۇيەرلەرى. بىراق قازاقستاندا دەمەۋشىلەر تاراپىنان جۇيەلى قارجىلاندىرۋ ءىسى قالىپتاسپاعان. نەگىزىنەن, بارلىق دەمەۋشىلىك ينۆەستيتسيا حوك ارقىلى وتەدى, ويتكەنى وعان جاھاندىق برەندتەر قاتىسادى. بۇل سالادا ىنتىماقتاستىققا جول اشۋ تەك بىرەن-ساران سپورت جۇلدىزدارىنىڭ عانا قولىنان كەلدى, ولار – يليا يلين, سەرىك ساپيەۆ, دانيار ەلەۋسىنوۆ, الەكساندر ۆينوكۋروۆ.
– ءسىز كوپتەگەن ماسەلەنىڭ شەشىمى رەتىندە اتاۋلى كومەكتى قولدانۋعا قالاي قارايسىز؟ ناقتىراق ايتساق, بيزنەس وكىلدەرى ءۇشىن دە, سپورتشىلار ءۇشىن دە فەدەراتسيالار, قاۋىمداستىقتار, اكىمدىكتەر سياقتى ءارتۇرلى قۇرىلىمدارعا جۇتىلىپ كەتپەي, تىكەلەي ىنتىماقتاستىق جاساۋ الدەقايدا ءتيىمدى بولار ما ەدى؟
– جوعارىدا اتالعان ايگىلى سپورتشىلار فەدەراتسيالاردى اينالىپ ءوتىپ, جارنامالىق كەلىسىمشارتتاردى تىكەلەي جاساسا الدى. بىراق تاعى دا ايتايىن, ولار – ەڭ ۇزدىك سپورتشىلار, الەم جانە وليمپيادا چەمپيوندارى, ولاردىڭ ەسىمدەرى كۇللى جاھانعا ءماشھۇر.
سونىمەن قاتار اۋەسقوي سپورتشىلارىمىزدىڭ دا جەكە دەمەۋشىلەر ىزدەۋىنە شەك قويۋعا بولمايدى. ەگەر, مىسالى ونى ءوزى تاپسا جانە وسى دەمەۋشىنىڭ ونىمدەرى بويىنشا ەشقانداي ەسكەرتۋلەر نەمەسە مۇددەلەر قاقتىعىسى بايقالماسا, وندا سپورتشى قارجىلاندىرۋدى تولىعىمەن ءوز يگىلىگىنە پايدالانۋعا قۇقىلى بولۋعا ءتيىس. بۇل جاعدايدا فەدەراتسيا ودان ەشقانداي ۇلەستى تالاپ ەتپەۋى كەرەك. مۇنداي تاجىريبە قازاقستاندىق سپورتشىلاردىڭ دەمەۋشىلەر تابۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزار ەدى.
– بۇكىل الەمدە بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر تاراپىنان سپورتشىلار مەن كوماندالارعا دەمەۋشىلىك ەتۋ تاجىريبەسى بۇرىننان بار ەكەنى بەلگىلى. قازاقستاندا الدە ءبىر سەبەپتەرمەن بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ تابىسى كازينو كىرىستەرىمەن ۇقساستىرىلعان. دەگەنمەن ەگەر ادام سپورتتىق ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىنە ءباس تىگەتىن بولسا, ول سۇيىكتى سپورت ءتۇرىن قولداۋعا مۇددەلى دەگەن ەمەس پە؟ بۇل ماسەلەگە كوزقاراسىڭىز قانداي؟
– شىنىندا دا, الەمنىڭ بارلىق جەرىندە, اسىرەسە, سوڭعى جىلدارى دەمەۋشىلەر رەتىندە ءتۇرلى بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردى تارتۋ تاجىريبەسى قالىپتاسقان. ايتپاقشى, ول قازاقستاندا دا بىرتىندەپ تارالىپ كەلەدى. مەن وسى ماسەلەنى ءالى جەتە زەرتتەپ, ءوز پىكىرىمدى تولىق قالىپتاستىرعان جوقپىن. ءبىر جاعىنان, ولار سپورتتىڭ دامۋىنا قوماقتى قارجى سالا الادى جانە سالىپ تا جاتىر, ەكىنشى جاعىنان قاراعاندا, بۋكمەكەرلىك قۇمار ويىنعا جاتادى دەۋگە بولادى.
– ال سول بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر تاراپىنان اتاۋلى كومەكتى قانداي دا ءبىر تۇردە جۇيەلەۋگە بولا ما؟ مىسالى, ولارعا پايدالارىنىڭ بەلگىلى ءبىر پايىزىن قازاقستاندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورتىن دامىتۋعا باعىتتاۋدى مىندەتتەسەك قايتەدى؟ سوندا «قاسقىر دا ريزا, قوي دا امان» بولماي ما, ياعني مۇنداي اقشا «قۇمار» دەپ اتالماي, سپورتسۇيگىش جانداردىڭ قامقورلىعى بولىپ سانالماي ما؟ نەمەسە بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر بولگەن قاراجاتتىڭ بىرەۋلەردىڭ قالتاسىنا ءتۇسىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن ونى سپورتتىق جارىستاردى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ, جول ءجۇرۋ, تاماقتانۋ, جاس سپورتشىلاردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىنا اقى تولەۋگە جۇمساۋدى تالاپ ەتسەك شە؟
– ەگەر بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر بەلگىلى ءبىر سوماسىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورتىن دامىتۋعا جۇمسايتىن بولسا, وندا مۇنداي ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاسا قىزمەت ەتۋگە بولار ەدى. ونىڭ ۇستىنە بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردى ءوز تابىسىنىڭ بەلگىلى ءبىر پايىزىن سپورتتى دامىتۋعا باعىتتاۋدى مىندەتتەۋ دۇرىس تا بولار ەدى.
انىقتاما: ايدار ماحمەتوۆ, قر ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى
2010-2011 جىلدارى – «استانا» ۆەلوكومانداسىنىڭ كوممەرتسيالىق ديرەكتورى.
2012 جىلعى 13 اقپاننان باستاپ — «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق سىرتقى جانە ىشكى كوممۋنيكاتسيالار جونىندەگى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى.
2013-2015 جىلدارى – «استانا» پرەزيدەنتتىك كاسىبي سپورت كلۋبىنىڭ باس مەنەدجەرى, قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى.
2017 جىلعى 9 قاڭتاردان باستاپ — قازاقستان رەسپۋبليكاسى مما جانە پانكراتيون ۇلتتىق فەدەراتسياسىنىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتى.
KazSport تەلەارناسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى.
سەرگەي سادىكوۆ
نۇر-سۇلتان
