بۇرىن وسى تەرەكتى اۋدانىنا قاراستى بارباستاۋ اۋىلى الما باعىمەن تالاي جەرگە ايگىلى بولاتىن. كۇزدە 800 گا القاپقا جايىلعان الما باقتاعى جەمىستى جيناۋ ءۇشىن قالادان ستۋدەنتتەر اكەلىنەتىن. باقتىڭ ءونىمى وسى جەردە وڭدەلىپ, جەرگىلىكتى زاۋىتتا شىرىن, توساپ, ءتىپتى, شاراپ جاسالاتىن.
سول الما باق كەڭەس وكىمەتى ىدىراپ, ەكونوميكالىق بايلانىستار كۇيرەگەن قيىن كەزەڭدە قاراۋسىز قالدى. الايدا تاجىريبە تەككە كەتپەيدى عوي. توپىراعى قۇنارلى, حالقى ەڭبەكقور تەرەكتى حالقى بايىرعى اتا سالتىن جاڭعىرتىپ, اۋىلدى اتىنا زاتى ساي جاسىل جەلەككە, ءتاتتى جەمىسكە بولەۋگە كىرىستى.
بارىنە باستاما بولعان «مەنىڭ اۋلام – مەنىڭ باعىم» باعدارلاماسى. باتىس قازاقستان وبلىسىندا بىلتىر اقپان ايىندا قولعا الىنعان بۇل ءىس قازىر ەل ىشىندە وتە تانىمال. قاراڭىز, «ەڭبەك» باعدارلاماسى بويىنشا قايتارىمسىز گرانت قارجىسىنا جەرگىلىكتى اۋا رايىنا بەيىمدەلگەن جەمىس كوشەتىن الاسىز. سونىمەن بىرگە تاجىريبەلى ماماندار باعباندىقتىڭ قىر-سىرىن, الىپپەسىن تەگىن ۇيرەتەتىن سەمينار-كەڭەستەر وتكىزەدى. كەز كەلگەن ۋاقىتتا اقىل-كەڭەس الۋعا بولادى. ادەتتە جەمىس اعاشى ءونىم بەرۋى ءۇشىن بىرنەشە جىل قاجەت بولسا, تەرەكتى اۋدانىندا وتىرعىزىلعان 266 ءتۇپ تەرەك 2021 جىلدىڭ كۇزىندە 21 توننا الما بەرىپ ۇلگەردى. ياعني كوشەت قۇنارلى توپىراققا, ەڭبەكقور باعبانعا تاپ بولدى دەگەن ءسوز!
تەرەكتى اۋدانىنا تىگىلگەن 1 528 ءتۇپ تەرەكتەن بولەك, وسىنداعى 14 شارۋاشىلىققا باق ءوسىرۋ ءۇشىن 795 گەكتار بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە West Agro-Milk جشس, «ۆيتامين» شق, «ۇمبەتياروۆ» جك جالپى اۋماعى 563 گەكتار جەرگە 3 520 ءتۇپ الما اعاشىن ەگىپ, باپتاپ جاتىر.
وبلىس اكىمى عالي ەسقاليەۆ بارباستاۋ الماسىنىڭ ءوڭىر برەندى بولعانىن قالايتىنىن ۇنەمى ايتىپ جۇرەدى. ارينە, بۇگىندە ساپالى, باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم الۋ ءۇشىن عىلىم مەن تەحنولوگيا قاتار ءجۇرۋى كەرەك.
تاجىريبە الماسۋ ماقساتىنداعى وسىنداي سەمينار-كەڭەستىڭ ءبىرى جاقىندا اۋدان اكىمى تىلەك عابدۋشەۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن تەرەكتى اۋىلىندا ءوتتى. وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى الديار حالەلوۆ, س.يساەۆ اتىنداعى حالىقارالىق ەكسپەريمەنتالدى-تاجىريبەلىك باق جەتەكشىسى, باعبان-سەلەكتسيونەر قايرات كارىموۆ, اۋىل باعباندارى, وكرۋگ اكىمدەرى, جەرگىلىكتى ءماسليحات دەپۋتاتتارى قاتىسقان جيىن وتە پايدالى بولدى.
– جەمىس اعاشى ەرەكشە كۇتىپ-باپتاۋدى قاجەت ەتەدى. ونى وتىرعىزعاندا جەرگىلىكتى اۋا رايىنا بەيىمدەلگەن, ءتوزىمدى ءتۇرىن تاڭداۋ كەرەك. اسىرەسە, الما اعاشىن وتىرعىزعان كەزدە توپىراققا ءمان بەرۋ قاجەت. كوشەت تىگەر كەزدە شۇڭقىرىنىڭ كولەمى مەن تەرەڭدىگى 90 سم بولعانى دۇرىس, – دەپ باستاعان كانىگى باعبان قايرات كارىموۆ ءوز تاجىريبەسىنەن كوپتەگەن مىسال كەلتىردى. ەكسپەريمەنتالدى باعىندا الما مەن ءجۇزىمنىڭ 200-دەن اسا ەرەكشە سورتىن ءوسىرىپ وتىرعان باعباننىڭ پىكىرىن تۇرعىندار جىلى قابىلدادى. وزدەرىن مازالاعان ساۋالدارعا جاۋاپ الدى.
كۇنى كەشە عانا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» جولداۋىندا: «اسا تۇراقسىز حالىقارالىق جاعداي قالىپتاسقان قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزى زور» دەگەن بولاتىن. اۋداندا باعباندىق قوزعالىستىڭ ءوسۋى بۇل جاعىنان دا ماڭىزدى. تىلەك الەكساندر ۇلى «بيىل 1 مىڭ ءتۇپ جەمىس اعاشىن الەۋمەتتىك مەكەمەلەر ارقىلى وتىرعىزامىز» دەگەن جوسپارىن ايتتى.
– ءبىزدىڭ وڭىردە ەكولوگيالىق جاعداي جىلدان جىلعا كۇردەلىلەنىپ بارادى. ەڭ وزەكتىسى – سۋ. تال-تەرەك ەگۋ, اسىرەسە, جەمىس اعاشىن ءوسىرۋ تابيعات ءۇشىن وتە پايدالى. ەرەكشە ايتارىم, سۋدى ۇنەمدەپ جۇمساۋعا ۇيرەنەيىك. وسىنى حالىققا جەتكىزۋىمىز كەرەك, – دەدى وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى الديار سانسىزباي ۇلى.
سەميناردا اۋىل تۇرعىندارى, اقجايىقتىق رۋسلان مىرزاعاليەۆ پەن بارباستاۋلىق جاردەم حيتاروۆ بىلتىر وتىرعىزعان جەمىس اعاشتارىنىڭ جاعدايىن, جۇمىس ناتيجەسىن ايتىپ, تاجىريبە ءبولىستى. باسقوسۋدا «التىن الما» ساۋدا ۇيلەرى جەلىسىنىڭ وكىلى ءمارزيا قازيقىزى مەن «تەرەكتى» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى سەرجان يدياتوۆ ءىس جۇرگىزۋ, ءونىم الۋ جانە ونى وتكىزۋ جايىندا ايتتى.
– جەمىس اعاشىن وسىرەمىن دەۋشىلەر بولسا, اۋداننىڭ كاسىپكەرلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى بولىمىنە جولىقسىن. بيىل مەملەكەتتىك گرانت سانى ەكى ەسە ءوستى. گرانت قارجىسى دا قوماقتى, – دەيدى تىلەك عابدۋشەۆ جەرلەستەرىن جەر ەمۋگە شاقىرىپ.
باتىس قازاقستان وبلىسى
