«جاس الاش» 1921 جىلى 22 ناۋرىزدا تاشكەنتتە جارىق كوردى. ونىڭ تۇڭعىش رەداكتورى عاني مۇراتباەۆ بولسا, جاۋاپتى حاتشىسى ءىلياس جانسۇگىروۆ. گازەتتىڭ كورشىلەس وزبەكستاندا باسپا بەتىن كورۋى دە نەگىزسىز ەمەس. وتكەن عاسىردىڭ 20-جىلدارى تاشكەنتتىڭ ورتا ازيا رەسپۋبليكالارىنىڭ رۋحاني استاناسى بولۋىنا وراي, سول كەزدە وسى ەلدەردەگى جاستاردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن وداق اتاۋى تۇركى الەمىنە ورايلاستىرىلىپ, «تۇركى الەمى كومسومول جاستار وداعى», دەپ اتالدى. وسى «تكجو-نىڭ» العا قويعان جوسپارلارىنىڭ ورىندالۋىنا مۇرىندىق بولاتىن, قازاق جاستارىنىڭ ۇنپاراعى سىندى ءبىر جاستار باسىلىمى قاجەتتىگىن ايتىپ, باستاما كوتەرگەن دە ع.مۇراتباەۆ ەدى.
العاشقى سانى توتە جازۋمەن جارىق كورگەن باسىلىم قازاق جاستارىنىڭ نامىسىن وياتىپ, ولاردى رۋحاني ساۋاتتاندىرۋعا باعىتتالدى. دەسەك تە, سول كەزدەگى قارجى تاپشىلىعىنا وراي جابىلۋدىڭ از-اق الدىندا قالعان گازەتتىڭ اتاۋى دا «ورتەڭ», «جاس قازاق» (1923 ج), «لەنينشىل جاس» (1924-25 جج), «جاس قايرات» (1926-27 جج.) بولىپ سان مارتە وزگەردى. ول ءوزىنىڭ تۇپكى «جاس الاش» اتاۋىن تەك ەلىمىز ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن كەزدە عانا قايتارىپ الدى. گازەت بەتىندە ۇستاز-عالىم ب.كەنجەباەۆ, قازاق دەتەكتيۆىنىڭ اتاسى ك.توقاەۆ, اقىن ج.مولداعاليەۆ, مايدانگەر ب.جاندوسايدىڭ قولتاڭباسى قالدى. ش.مۇرتازا مەن س.بەردىقۇلوۆتىڭ وزگەشە رەداكتورلىق مەكتەبى قالىپتاستى. 70-جىلدارى وسى باسىلىمنان قاناتتانعان ا.سەيدىمبەك, ف.وڭعارسىنوۆا, م.شاحانوۆ, و.بوكەي سىندى قالامگەرلەر قازاق ادەبيەتىندەگى دارا تۇلعالارعا اينالدى. 80-جىلدارى گازەتتىڭ تارالىمى 350 مىڭعا دەيىن جەتتى. 2000 جىلى ەڭ ۇزدىك گازەت اتانىپ, «التىن جۇلدىز» بەلگىسىن يەلەنگەنى كوپشىلىككە ءمالىم.
– «جاس الاش» ءوز وقىرماندارىن ساپالى, سارالى دۇنيەلەرىمەن قۋانتىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى 16 ناۋرىزداعى جولداۋىندا باق قاشاندا باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ, بيلىك پەن حالىق اراسىنا ەركىن ءارى ءتيىمدى بايلانىس ورناتۋعا كوپىر بولۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. گازەت وسى تالاپقا ساي دامىپ وتىر. قازىرگى اقپاراتتىق زامان وتە جىلدام. زامان كوشىنە ىلەسىپ گازەت وقىرماندارىن ۇستاپ تۇرۋ قيىننىڭ قيىنى. عاسىر بۇرىن ع.مۇراتباەۆ اتامىزدىڭ باستاماسىمەن جارىق كورگەن گازەت زامان تالقىسىنان, ۋاقىت سىنىنان ابىرويمەن ءوتىپ, الماعايىپ كەزەڭدە ۇلتتىڭ بولمىسىن ساقتاپ قالۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. شەجىرەلى باسىلىمنىڭ تاريحى الاشتىڭ اياۋلى ۇلدارىنىڭ ەسىمىمەن ۇندەسىپ جاتىر, – دەپ اتاپ ءوتتى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى اقپارات كوميتەتىنىڭ توراعاسى قانات يسكاكوۆ.
باسىلىمنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى سارالانعان كەزدەسۋدە ادىلقازى قايىربەكوۆ, وتەگەن ورالباەۆ, كادىربەك سەگىزباەۆ, قۋانىش جيەنباي, تۇرسىن جۇرتباي, قاينار ولجاي سەكىلدى قالامگەرلەر ءوز ەستەلىكتەرىمەن ءبولىسىپ, باسىلىم بولاشاعىنىڭ جارقىن بولۋىن تىلەدى.
باسقوسۋ بارىسىندا «جاس الاش» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي جارىققا شىققان «قازاقتىڭ ءۇنى – «جاس الاش» كىتابى وقىرمان قاۋىمعا تانىستىرىلدى. «توعاناي-ت» باسپاسىنان جارىق كورگەن, كولەمى 37 باسپا تاباقتان تۇراتىن ەڭبەكتىڭ قۇراستىرۋشى-رەداكتورى, جۋرناليست اراي ساحاريەۆا. «جاس الاش»: كەشە», «ەسىمدەرى ەل ەسىندە», «كوزدەن كەتسە دە, كوڭىلدەن كەتپەيدى», «جاس الاش» – قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قارا شاڭىراعى», «ايماق اجارىن ايشىقتاعان», «جاس الاش»: بۇگىن» اتتى التى بولىمنەن تۇراتىن جيناققا گازەتتىڭ شىعۋ تاريحىنان باستاپ, ءار جىلدارى جارىق كورگەن ماقالالار مەن باسىلىمدا قىزمەت ەتكەن تىلشىلەردىڭ ەستەلىكتەرى توپتاستىرىلعان.
گازەتتىڭ قازىرگى تارالىمى 17 مىڭ بولسا, ينتەرنەت نۇسقاداعى كۇندەلىكتى قارالىمى جيىرما مىڭعا جۋىقتاعان. «جاس الاشتىڭ» ءوز تىلشىلەرىمەن بىرگە, اقمولا, قاراعاندى, تۇركىستان, پاۆلودار, قىزىلوردا, جامبىل, باتىس قازاقستان, الماتى وبلىستارىنداعى مەنشىكتى تىلشىلەرى دە وقىرمانداردى ءار ءوڭىردىڭ قوعامدىق-ساياسي, مادەني-تاريحي ومىرىنە قاتىستى تۇششىمدى ماقالالارىمەن سۋسىنداتىپ كەلەدى. بۇرىننان قالىپتاسقان ءداستۇردى جاڭعىرتۋشى گازەت ءوز وقىرمانىن مازمۇندى دۇنيەلەرىمەن قۋانتا بەرگەي.
الماتى
