رۋحانيات • 17 ناۋرىز, 2022

ءبىز تەربەتكەن ءبىر بەسىك

1400 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

ءار حالىقتىڭ ءوز بەسىك جىرى بولادى. سول بەسىك جىرى – ۇلتتىق بولمىس­تى قالىپتاستىرۋدىڭ العاشقى فاكتورى. بالانىڭ بولمىسى, تابيعاتى, تانىم-تۇسىنىگى, دۇنيەنى قابىلداۋى مەن سەزىم-تۇيسىگى بەسىك جىرىنان باس­تاۋ الاتىنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. بە­سىك جىرىندا سول حالىقتىڭ سالت-سا­نا­سى, تاريحى مەن تاعدىرى, ارمانى مەن ءۇمىتى تۇرادى. دۇنيەدە بارلىق ۇلى مۋزىكالىق شىعارمالار, حالىق كوم­پوزيتورلارىنىڭ تۋىندىلارى, ءتىپتى تانىمال اندەر دە بار ادامزات با­لاسىنا ورتاق دۇنيەگە اينالىپ جاتادى. قازاقتىڭ ءانىن ءبىزدىڭ ديماش قۇدايبەرگەن ارقىلى قىرىق حالىقتىڭ ىڭىلدايتىنى سەكىلدى, ءبىز دە دۇنيە حالىقتارىنىڭ اندەرىن ايتىپ, تىڭداپ, كوڭىل باعىندا كوكتەم قۇستارىن سايراتىپ جۇرەمىز. تەك, بەسىك جىرى عانا ورتاق بولمايدى ەكەن. ءار حالىقتىڭ وزىنە عانا ءتان بەسىك جىرى بار, ول – سونىكى, جالعىز سونىكى.

كەيدە ءبىزدىڭ كەلىنشەك بوپەمىزدى الديلەپ وتىرعاندا, كوزىمنەن جاس ەركىمنەن تىس ىرشىپ شىعىپ كەتەدى. جاس شىعاتىنى – بالالىق شاعىمداعى انامنىڭ ايتقان بەسىك جىرى قۇلاعىما كەلەدى, جۇمساق, مەيىرىمدى, مەيىربان انا داۋىسى, قازاق اناسىنىڭ ىڭىلىمەن ايتىلاتىن اۋەن, مەنى عانا ەمەس, بۇكىل دۇنيەنى تەربەتىپ تۇرعانداي, سۇيەگىڭدى بالقىتىپ, سەزىمىڭدى ەگىلتەر ءبىر سيقىردىڭ باۋرايتىنى. مىڭجىلدار بويى ۇزىلمەگەن ءبىر نازىك دالالىق سەزىم, سانا, رۋحتىڭ بو­يىمىزدى بيلەيتىنى.

ءبىزدىڭ ۇلى ەپوستورعا دەگەن ماحابباتىمىز بەس شۋماق بەسىك جىرىنان باستالعان. بەسىك جىرى ارقىلى حالقىمىزدى, حال­قىمىزدىڭ جان-دۇنيەسىن سەزىندىك, تا­نىدىق. انا ءتىلىمىزدى العاش بەسىك جىرىنان ەستىدىك. قارا سۋدا قاسيەتتىسى انا ءسۇتى بولسا, قارا ولەڭدە قاسيەتتىسى بەسىك جىرى ەكەن.

جالپى, دۇنيە حالىقتارىنىڭ بەسىك جىرلارى جايلى الداعى ماقالامىزدا كەڭىنەن توقتالامىز دەپ ويلايمىن. بۇگىنگى جازباعا سەبەپ بولعان – ءبىر انانىڭ جان اۋىر­تار ءالديى ەدى. قۇراما شتاتتاردا بەسىك جىرىنىڭ بىرنەشە نۇسقاسى بار ەكەن, سونىڭ ءبىرى – All the Pretty Horses (بارلىق سۇيرىك اتتار), كۇڭدىكتە جۇرگەن انانىڭ ءالديى. جالپى, ەركىنەن تىس ەڭبەككە جەگۋ, ءوز اتىمەن اتاعاندا – قۇلدىق, ەكى ءجۇز ەلۋ جىلعا جۋىق اقش-تا الەۋمەتتىك ينستيتۋت رەتىندە ءومىر ءسۇردى. انا-قۇرلىقتان اتتانعاندار, ازاپ پەن مەحنات كەشىپ, ارباعا جەگىلگەن اتتاي قىزمەت ەتتى.

بۇل بەسىك جىرىنىڭ شىعۋ تاريحى توبە قۇيقاڭدى شىمىرلاتادى. انا جۇرەگىن سەزىنۋ, انا زارىن, انا ارمانىن, شاراسىزدىعى مەن قورعانسىزدىعىن سەزىنۋ اۋىر. افريكادان كەلگەن انا كوپ پلانتاتسيالاردىڭ بىرىندە, قوجايىنىنىڭ ۇيىندە كۇڭدىكتە جۇرەدى. ءوزى جاڭا بوسانعان, اياق-قولىن باۋىرىنا الىپ ۇلگەرمەگەن جاس انا قايتا جۇمىسقا جەگىلەدى. ونى ومىرگە كەلگەن نارەستەسىنەن ايىرىپ الادى, ويتكەنى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. جۇمىسى – قوجايىنىنىڭ بالاسىنا قاراۋ. سوندا الگى جاس انا قوجايىنىنىڭ بالاسىن تەربەتىپ وتىرىپ, وسى بەسىك جىرىن ايتادى ەكەن.

ءالدي, ءالدي, اق بوبەك,

ءتاتتى ۇيقىعا بات, بوبەك,

وياناسىز, وينايسىز,

قارا تۇلپار, ءدۇر ات تا,

شۇبارالا, سۇر ات تا,

ءبارى, ءبارى, سىزدىكى,

التى اق ات بايلايسىز.

كۇڭدىكتەگى جاس انا وسى بەسىك جىرىن ىڭىلداپ ايتقان سايىن ومىراۋىن جاس جۋىپ وتىراتىنى دا انىق-اۋ. ءوز بالاسىن ەمەس, كىسىنىڭ بالاسىن الديلەپ وتىرعاندا قۇلاعىنا شىرىلداپ جاتقان شاراناسىنىڭ دا ءۇنى كەلەتىن بولار. انا جۇرەگى ءۇشىن بالانىڭ بوتەنى بولماس, بىراق ءوز بالاسىن ەشكىم تەربەتىپ وتىرماعانىن ويلاۋدىڭ ءوزى جاس ءومىرىن قاجىتار.

كەيدە جاس مەملەكەتىمىز, جاڭا ءارى جاس قوعامىمىز, ەندى عانا قاناتى قاتايا باستاعان رۋح, سانا, ماقسات, مۇراتتارىمىز جايلى ويلاعاندا, نەگە ەكەنى, وسى ءبىر بەسىك جىرى دا ويعا ورالادى. ءبىز قازاقستاننىڭ – جالعىز وتانىمىزدىڭ ارمانى مەن مۇراتىن, مۇددەسى مەن ۇمتىلىسىن, وتكەنى مەن بولاشاعىن, كەلەر جاڭا ۇرپاعىن الديلەي الىپ وتىرمىز با؟ جات اعىمدار مەن ۇعىمداردى, ويلاسپاس ويدى, ۇستاسپاس قولدى, وزگە سىرت پيعىلدى توپتاردىڭ مۇددەلەرىن تەربەتىپ كەلەمىز بە؟ جاستىق قۋاتىن جاڭا مەملەكەت قۇرۋعا جۇمساي الامىز با؟ كەيدە ءبىزدىڭ قوعامداعى قۇلاق تۇندىرار ايعايدان بالانىڭ ءۇنى ەستىلمەي قالاتىن سەكىلدى. ال ول بالا – قاسيەتتى دالانىڭ ءوزى. دالا دەگەن – ءبىز.

سوڭعى جاڭالىقتار