قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتكە تەز ارادا داعدارىسقا قارسى شارالار پاكەتىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. سونىمەن بىرگە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدى دە تاپسىردى. بۇل شارالاردىڭ ورىندالۋى ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ كەپىلى بولارىن دا اتاپ ءوتتى. جالپى, سوڭعى 3 جىل كولەمىندە حالىقتىڭ ناقتى تابىسىنىڭ تومەندەپ كەتكەنى بەلگىلى. تسيفرمەن ايتار بولساق, 2019 جىلى 6,4 پايىزدان 2021 جىلى 3,1 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان. تابىس نەلىكتەن تومەندەدى؟ بىرىنشىدەن, پاندەميا جىلىنان باستاپ ەكونوميكالىق ءوسىم باياۋلادى جانە ينفلياتسيالىق قىسىم كۇشەيدى. كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى جانە جۇمىسپەن قامتۋ جاعدايلارى ناشارلادى. جاقىندا ۇكىمەت حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىن قولعا الاتىنىن مالىمدەدى.
جالپى, باعدارلامادا 80 ءىس-شارا قاراستىرىلعان. ونىڭ ءوزىن ەكى توپقا ءبولىپ قاراستىرۋعا بولادى – تىكەلەي جانە جاناما اسەر ەتۋشى فاكتورلار. تىكەلەي شارالار بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان. جاناما شارالار حالىقتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, كاسىپتىك دايارلاۋ (قايتا دايارلاۋ), ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋ, وڭدەۋ ونەركاسىبى جانە كاسىپكەرلىك كاسىپورىندارىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ كەزىندە جاردەمدەسۋ ەسەبىنەن كىرىستەردىڭ ءوسۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە, ياعني ەڭبەك جانە كاسىپكەرلىك كىرىستەردى ارتتىرۋعا باعىتتالعان. بۇل رەتتە اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ دا ءمانى زور. ياعني ازاماتتاردىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن فيلم, بەينەروليكتەر دە دايىندالادى.
قازىر كوپشىلىكتىڭ قيىن ەكونوميكالىق جاعدايدا وتىرعانى بەلگىلى. سوڭعى دەرەك بويىنشا ەلىمىزدە 6,3 ملن ادام بانككە قارىز ەكەن. بۇل دەگەنىڭىز ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ 68,5 پايىزى. بۇل رەتتە بانكتەردىڭ پروبلەمالىق قارىزدارىنىڭ بارلىق كولەمى 1,1 ترلن تەڭگەگە جەتتى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 73,3 مىڭ جاس جۇمىسسىز ءجۇر. جىل سايىن تۇلەكتەردىڭ شامامەن 50 پايىزى جۇمىسقا تۇرمايدى, جۇمىسقا ورنالاسقان تۇلەكتەردىڭ 40,1 پايىزى ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەمەيدى, جوعارى ءبىلىمى بار تىركەلگەندەردىڭ 23 پايىزى بىلىكتىلىگى تومەن جۇمىسقا ورنالاسقان. ال جاستاردىڭ 34,1 پايىزى ماماندىقتى ءوز بەتىنشە تاڭداماعان. بۇل دەگەن, ارينە, اسا جاعىمسىز ستاتيستيكا. وسى ورايدا وقۋشىلارعا ماماندىق تاڭداۋدا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن كەشەندى كاسىپتىك باعدار بەرۋدى ەنگىزۋ وتە ماڭىزدى. اتاپ ايتقاندا, كاسىپورىندا ماماننىڭ مانساپتىق ءوسۋ نۇسقاۋلىعىن ازىرلەۋ; ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا «پەداگوگ-كاسىپتىك باعدار بەرۋشى» شتات بىرلىگىن ەنگىزۋ; كادرلارعا قاجەتتىلىكتىڭ 17 وڭىرلىك كارتاسىن جاساۋ; كاسىپورىنداردىڭ وتىنىمدەرى بويىنشا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ماماندىقتاردا 70 مىڭ وقۋشىعا دەيىن كادرلار دايارلاۋ; كاسىپورىندار مەن قۇزىرەتتەر ورتالىقتارى بازاسىندا 1 مىڭنان استام ارنايى ءپان وقىتۋشىلارىن تاعىلىمدامادان وتكىزۋ; كاسىپتىك ستاندارتتار نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنىن ايتقىم كەلەدى.
قورىتىندىلاي كەلە, كىرىستى ارتتىرۋ – ءبىر قۇجاتتىڭ مىندەتى ەمەس, ۇلتتىق جوبالاردان, تۇجىرىمدامالاردان جانە 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارلارىنان باستاپ باعدارلامالىق قۇجاتتاردىڭ كەڭ تىزبەسىندە قامتىلعان ۇكىمەتتىڭ بارلىق ءىس-قيمىلدارىنىڭ جيىنتىعى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. وسىلايشا, ۇكىمەتتىڭ حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جونىندەگى 2025 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ 2 ملن-نان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەردىلدا تاۋتەنوۆ,
«ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق
ماكروەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر جانە بولجامداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى
