رەنەسانس ءداۋىرىنىڭ الىبى قايتالانباس ميكەلاندجەلو بۋونارروتي – زامانىندا ەڭ ءونىمدى جۇمىس ىستەپ, ونەرى جوعارى باعالانعان سۋرەتشىنىڭ ءبىرى. ءومىرىن تۇتاسىمەن ونەرگە ارناپ, جەكە باسىنىڭ باقىتىن جادىنان شىعارعان تالانتتىڭ تاعدىرى قاي كەزدە دە قوعامنىڭ قىزۋ تالقىسىنان تۇسكەن ەمەس. اسىرەسە ماحابباتقا قاتىستى ماسەلەدە ميكەلاندجەلونىڭ اينالاسىنان ءوربيتىن اڭگىمە دە, اڭىز دا كوپ. الايدا سونىڭ اڭىزى قايدا, اقيقاتى قايسى؟
جەكە ومىرىنە, ماحاببات سەزىمدەرىنە قاتىستى سىرلاردى سۋرەتشى تۋدىرعان ونەر تۋىندىلارىندا دا, كۇندەلىكتەرى مەن جەكە حاتتارىندا دا كوپ جاريا ەتپەيدى. تەك ءبىر عانا 1508 جىلى جازىلعان شىعارمالارىنىڭ بىرىندە ءوزىنىڭ بۇكىل جان دۇنيەسىن جاۋلاپ العان الدەبىر بويجەتكەننىڭ سۇلۋلىعىن بەينەلەيدى. بويجەتكەن – بولونيانىڭ تۇرعىنى. كوركەم ونەردىڭ ورىندالۋ ساپاسىنا قاراپ ول سۇلۋدىڭ سۋرەتشى سەزىمىنە ەرەكشە اسەر ەتكەندىگىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. الايدا بولونيالىق ارۋدىڭ ناقتى كىم ەكەندىگىن ءدوپ بولجاۋ مۇمكىن بولمادى. ويتكەنى ميكەلاندجەلو ءوزىنىڭ سۋرەتكەرلىك بولمىسىنا ءتان قۇپيالىلىقتى بارىنشا بەرىك ساقتايدى. ايتسە دە, زەرتتەۋشىلەر بۇل ارۋدىڭ سۋرەتشى ومىرىندە ايتارلىقتاي ورنى بولماعانىن, تەك جىلت ەتكەن سەزىم وتىنىڭ شارپۋىنان تۋىنداعان وتكىنشى ماحابباتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن العا تارتادى. وسى تۋىندىدان كەيىن قۇشتارلىققا تولى سەزىم سۋرەتتەرىن تۋدىرۋدا ميكەلاندجەلو بەيتاراپتىقتى تاڭدايدى. ءتىپتى شىعارماشىلىعىنداعى ماحاببات قاقپاسىن تارس جاپتى دەسە دە بولادى. جەكە باسىنا قاتىستى ماسەلەگە نۇكتە قويىپ, جالپىادامزاتتىق شەدەۆرلارىن تۋدىرۋعا دەندەپ كىرىسەدى. تەك بۇل تىنىشتىقتى 1537 جىلعى كەزدەيسوق كەزدەسۋ كۇل-تالقان كەتەدى...
ءيا, ەگەر ميكەلاندجەلونىڭ جاسى ەگدە تارتىپ, سامايىن قىراۋ شالعاندا جولىقتىرعان ماحابباتى ۆيتتوريا كولوننا بولماسا, وندا ۇلى سۋرەتشىنى ءومىر بويى ماحابباتتان باز كەشىپ, جالعىزدىقتى اينىماس سەرىگى ەتتى دەپ ايتۋىمىزعا نەگىز بار. سولاي وتە دە بەرەر مە ەدى؟! بىراق تاعدىر تالانتقا تاماشا سىي دايىنداپتى. پەشەنەگە جازىلعانى سول بولار, كوڭىلىنە شۋاق الىپ كىرگەن كوكتەمىن ميكەلاندجەلو ءومىرىنىڭ ەڭكەيگەن شاعىندا ءبىر-اق جولىقتىرعان. كەمەڭگەر قىلقالام شەبەرىنىڭ جان دۇنيەسىن الەمتاپىرىق كۇيگە بولەپ, سەزىمىن سەلت ەتكىزگەن سول سۇلۋ بيكەشتىڭ سۋرەتشى ومىرىندەگى ورنى مەن ماڭىزىن بۇگىندە ەشكىم جوققا شىعارا المايدى.
قايتا ورلەۋ ءداۋىرى ادەبيەت پەن ونەردە اتاعى جەر جارعان نەبىر ۇلى ايەلدەردى الىپ كەلدى. بىراق ولاردىڭ بىردە-بىرەۋى ۇلى قىلقالام شەبەرى ميكەلاندجەلونىڭ قۇربىسى, ايگىلى اقىن ۆيتتوريا كولوننا ءتارىزدى بيىككە كوتەرىلە العان جوق. كەيىنگى زەرتتەۋلەر ميكەلاندجەلونىڭ مۋزاسى بولدى دەپ كەسىپ ايتىپ جۇرگەن سيتسيليا ۆيتسە-كورولىنىڭ جەسىرى ۆيتتوريا كولوننا مەن سۋرەتشى اراسىنداعى ەرەكشە سەزىم شىنىمەن دە ماحاببات پا, الدە رۋحاني ۇندەستىك شىڭىنا شىعارعان ۇلى دوستىق پا, ول جاعى تاعى دا بەيمالىم. بىراق قالاي دەسەك تە, سۋرەتشى مەن سۇلۋ اراسىندا نازىك بايلانىستىڭ ورناعانى انىق.
بىردە ميكەلاندجەلو وعان يسانىڭ بورەنەگە كەرىلگەن بەينەسىنىڭ نوبايىن بەرىپ جىبەردى. ۆيتتوريا باعا بەرىپ, ونى كەرى قايتارعان سوڭ سۋرەتشى جاڭا جوباعا كىرىسۋى كەرەك بولاتىن. بىراق نوبايدىڭ سۇلۋعا ۇناعانى سونشالىق, ۆيتتوريا ونى وزىنە الىپ قالۋدى ۇيعارادى. بۇل جايىندا ول ميكەلاندجەلوعا بىلاي دەپ حات جازدى:
«جەر بەتىندەگى ەشبىر جانمەن سالىستىرعىسىز سۋرەتشى ءارى جالعىز دوسىم ميكەلاندجەلو! جولداعان حاتىڭىزدى الدىم. ءسىز جىبەرگەن يسا بەينەسىنەن تىرىرەك, كەمەلدىرەك ەش نارسە بولۋى مۇمكىن ەمەس. ول ۇشى-قيىرسىز نازىكتىك پەن تاڭعاجايىپ كۇشتىڭ ارقاسىندا وتە شەبەر ورىندالعان. ەگەر بۇل ءسىزدىڭ ەمەس, باسقا بىرەۋدىڭ قولىمەن ىستەلسە, مەن ول باسقا بىرەۋدىڭ بۇل ەڭبەكتى ورىنداۋىن قالامايمىن. بۇل نۇسقانى كىم بەينەلەگەنىن جاريا ەتۋىڭىزدى وتىنە وتىرىپ, وسىنىم ءۇشىن سىزدەن كەشىرىم وتىنەمىن. ال ەگەر بۇل نۇسقا ءسىزدىڭ قولىڭىزدان شىققان بولسا, وندا ءسىز قايتكەن كۇندە دە ونى مەندە قالدىرۋىڭىز كەرەك. مەن ونى جارىقتا, اينەكتىڭ استىندا, ءتىپتى اينادان دا قاراپ كوردىم. سونشالىقتى كەرەمەت دۇنيەنى مەن بۇرىن-سوڭدى كورگەن ەمەسپىن. ءسىزدىڭ ادال قۇربىڭىز ماركيزا پەسكارا».
جان الەمىن ءدال ماركيزا ۆيتتورياداي ۇعىنعان جاندى بۇرىن-سوڭدى كەزدەستىرمەگەن سۋرەتشى سوندا سۇلۋدىڭ اسا تالعامپاز سەزىمتالدىلىعى مەن تانىم-پاراساتىنا ءدان ريزا بولىپ, باس يەدى. سودان باستاپ ولە-ولگەنشە ۇلاسقان سۋرەتشى مەن اقىن اراسىنداعى ادال دا پاك سەزىم ەل اراسىندا اڭىزعا اينالدى. بۇل تۋرالى نەمىس ونەرتانۋشىسى, ميكەلاندجەلوتانۋشى گەرمان گريمم: «ەگەر تاعدىر ميكەلاندجەلونى ۆيتتوريامەن جاستىق شاعىندا قوسسا, سۋرەتشى قانداي ادام بولار ەدى؟ سول سەكىلدى ۆيتتوريانىڭ دا وتكەن ومىرىندەگى وقيعالار قاجىتپاعان سەرگەك كەزى بولسا, بۇل نازىك سەزىم حيكاياسى قالاي ءوربيتىن ەدى؟ اتتەڭ, تاعدىر تىم كەش تابىستىرعان قوس پەندە ءبىر-بىرىنە كوڭىلگە مەدەۋ بولار ۇلكەن دوستىقتان وزگە ەشتەڭە بەرە المادى. ميكەلاندجەلو دا عاشىعىنان ونىڭ بەرە الاتىنىن ارتىق ەشنارسە تالاپ ەتپەدى», دەپ جازادى كىتابىندا.
ميكەلاندجەلو مەن ۆيتتوريا ەڭ العاش 1537 جىلى ريمدە تانىسادى. ول كەزدە سۇلۋدىڭ جاسى 46-دا, ال سۋرەتشىنىڭ الپىستى القىمداپ قالعان شاعى بولاتىن. ولاردىڭ دوستىق-ماحابباتتارى نەبارى ون جىلعا سوزىلدى. ءالى دە جالعاسا بەرەر مە ەدى بالكىم, بىراق 1547 جىلى ۆيتتوريانىڭ وقىستان ومىردەن ءوتۋى ميكەلاندجەلونىڭ دا ماڭگىلىك ماحاببات تۋرالى تۇسىنىك ءھام سەزىمىن كۇل-تالقان ەتتى. ودان كەيىنگى سۋرەتشىنىڭ عاشىعىنسىز وتكىزگەن 17 جىلى نەگىزىنەن سۇلۋعا دەگەن ۇلى ساعىنىشپەن ءورىلدى. «ميكەلاندجەلونىڭ ۆيتتوريانى سۇيگەنى سونشالىق, ءولىم اۋزىندا جاتقان سۇيىكتىسىنىڭ اقتىق رەت ماڭدايى مەن بەتىنەن ەمەس, ۇياڭدىعىنا سالىپ تەك قولىنان عانا سۇيگەن اقىماقتىعى ءۇشىن ءوزىن كوپكە دەيىن كەشىرە العان جوق. ونىڭ قايعىسى شەكسىز بولدى. جەتپىس جاستاعى قاريا عۇمىرىندا تابىسقان جالعىز جاقىن قۇربىسىن اقتىق ساپارعا اتتاندىرىپ, ءوزى دە بۇل ومىردەن باز كەشتى. ونى قۇسادان امان الىپ قالعان شىعارماشىلىققا دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىگى. ول جان جۇبانىشىن قىلقالامنان تاپتى» دەگەن جازبا قالدىرىپتى سۋرەتشىنىڭ جەكە بيوگرافى اسكانيو كونديۆي شىعارماشىلىق يەسى ءومىرىنىڭ تاۋقىمەتتى كەزدەرىنىڭ سىرىن بۇكپەسىز بايانداپ.
جالپى, ميكەلاندجەلونىڭ ماحابباتقا دەگەن كوزقاراسىن زامانداسى ايگىلى سۋرەتشى رافاەل سانتيمەن سالىستىرعاندا – ەكى الەم. قوس كەمەڭگەر مىنەزى, ءومىردى قابىلداۋى ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشى, ءتىپتى كەرەعار دەسە دە بولعانداي. رافاەل ءومىردى, ماحابباتتى بارىنشا جەڭىل قابىلدادى. اتاقتى «سيكستيندىك مادوننانىڭ» اۆتورى ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرىنە دەيىن كوڭىلدى, ريزا بوزبالا بولىپ قالا بەردى, شەكسىز رومانتيك قالپىنان تانبادى. رافاەلگە ۇناۋ ءۇشىن ايەلگە سۇيكىمدى بەت-الپەت يەسى بولۋ عانا جەتكىلىكتى ەدى, اقىل-پاراسات قاجەتتى شارتقا جاتپادى. وسى سەبەپتەن وعان ماحابباتى ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق ەدى, ماحاببات ونى ءوزى-اق ىزدەپ تاباتىن...
ال ميكەلاندجەلونىڭ جاعدايىندا ءبارى كەرىسىنشە. ول ءومىر بويى ۇلى ماحابباتتى ارماندادى. بىراق بەتحوۆەن سياقتى ميكەلاندجەلو دا قۇمارتا ءسۇيىپ, جان-تانىمەن ءوزىن وعان ارنايتىنداي ايەلدى كەزدەستىرگەن جوق. ول ءوز سەزىمىمەن ۇيلەسەتىندەي سەزىم ىزدەدى, بىراق تابا العان جوق. تەك ءومىرىنىڭ ىمىرتىندا جولىقتىرعان ۆيتتوريا كولوننا عانا سۋرەتشىنى از عانا ۋاقىت بولسا دا وسى ءبىر قاراڭعى تۇنەكتەن الىپ شىققانداي ومىرىنە ساۋلە بولىپ ەنگەن ەندى. سۇلۋدىڭ ولەڭ جازاتىن اقىندىق ادەمى بولمىسى دا ۇلى سۋرەتشىنىڭ نازىك جانىمەن ۇندەسكەندىگىنەن شىعار, ميكەلاندجەلو ءۇشىن ۆيتتوريا از عانا ۋاقىتتا بۇكىل الەمگە اينالدى.
...ول جانى سۇيگەن سۇلۋدىڭ سۋرەتىن سالعان ۋاقىتتا ونىڭ الدىندا جاس سۇلۋ دەۋگە كەلمەيتىن شاشىن قىراۋ شالعان كەكسە ايەل وتىردى. بىراق ميكەلاندجەلو ءۇشىن ودان اسقان اسەمدىك جوق ەدى بۇل جالعاندا. سول پەريزات بەينە سۋرەتشى ومىردەن وتكەنشە كوز الدىنان كولبەڭدەپ, سۇلۋلىقتىڭ سيمۆولى بولىپ جادىندا ماڭگى جاتتالدى.
