شاڭىراقتىڭ شۋاعى

انا. وسى ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ استارىندا قۇدىرەتكە تولى قانشاما ماعىنا جاتىر دەسەڭىزشى؟! ءومىردىڭ گ ۇلى, جۇرەكتىڭ جىرى بولعان, تىرشىلىكتىڭ تىرەگىنە, ءار وتباسىنىڭ شۋاعىنا اينالعان, ءبارىمىز ءۇشىن ارداقتى دا اسىل جان. ول – انا. انادان ارداقتى, ودان قۇرمەتتى دە قاسيەتتى ادام جوق. «ومىردەگى بار جاقسىلىق كۇننىڭ نۇرىنان, انانىڭ اق سۇتىنەن جارالعان», دەيتىن دانالىق ءسوز دە سول ءۇشىن ايتىلعان. بۇل ەندى ادامزاتپەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان اقيقات. كوزدەرىنە مەيىرىم, جۇرەگىنە جىلىلىق تۇنعان اسىل انا, ەل اناسى قانشايىم يساەۆا اپانى كورگەن سايىن سانا-سەزىمىم وسى ءبىر وي ورىمدەرىن تاعى ءبىر دالەلدەي تۇسكەندەي بولادى. اق جاۋلىعى بەينەبىر اقشا بۇلتتاي, نۇرعا مالىنعان جۇزىنەن مەيىرىمدىلىك ەسكەن اجەيمەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءوزى مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە, زور قۇرمەت دەر ەدىم. تاعدىر تارازىسىندا, باسىنان قيىنشىلىق ارىلمايتىن تۇستارعا ءجيى ۇشىراسقان قارت اجە ءوزىنىڭ ءومىر تاريحىن تەرەڭنەن ءسوز ەتىپ قوزعادى. «ءبىز, سوناۋ قازاق حالقىنىڭ باسىنا زوبالاڭ تۋعان جىلدارى دۇنيەگە كەلگەن جاندار, قيىنشىلىقتى كوپ كوردىك قوي. بالالىق شاقتىڭ بال ءدامىن تاتپادىق. ەڭبەككە ەرتە ارالاسىپ, ەرتە ەسەيدىك. اشتىقتى دا, سۇم سوعىستى دا كوردىك. جاستىق شاعىمىزدا تاعدىردىڭ اۋىر ءجۇ­گىن ارقالاي بىلدىك. نەسىن ايتا­يىن, قاراعىم, قيىنشىلىق قىس­پاققا العان زامان ەدى عوي ول كە­زەڭدەر. سوعان مويىماي, توزە بىلدىك. وڭاشا وتىرعاندا سان الۋان ويعا بەرىلەسىڭ. مىنا بەيبىت زامانعا, بالا-شاعانىڭ امان­دىعىنا شۇكىرشىلىك ەتەمىن. ءبىز بالا كەزىمىزدە جيدەلى اۋىلىندا تۇردىق. 1940 جىلى جەتى جىلدىق مەكتەپتى ءبىتىردىم. سوعىس باستالعان جىلدارى كارى-جاسقا قاراماي بىردەي كولحوزداعى ەڭبەككە قىزۋ ارالاستىق. ماساق تەرۋ, ءشوپ شابۋ, مال باعۋ دەيسىڭ بە, نە كەرەك ايتەۋىر, بىزدەن ارتىلاتىن شارۋا بولعان جوق. «ءبارى دە مايدان ءۇشىن, ءبارى دە جەڭىس ءۇشىن» دەگەن ۇراندى تۋ ەتتىك قوي. 1942 جىلى وتباسى جاعدايىنا بايلانىستى اۋدان ورتالىعى باقاناس اۋىلىنا كوشىپ كەلدىك. سول جىلدان باستاپ 1947 جىلعا دەيىن اۋداندىق رەداكتسيادا ەسەپ­شى بولىپ قىزمەت ەتتىم. ونىن­شى كلاستى كەشكى مەكتەپتە وقىپ اياقتادىم. ول ۋاقىتتا ەڭبەكپەن قاتار, بىلىمگە دەگەن قۇل­­شىنىسىمىز دا ەرەكشە زور ەدى. ارقاشاندا بىلۋگە, ۇيرەنۋگە تالپىناتىنبىز. سوعان قالاي دا ۋاقىت تابۋعا تىرىساتىن ەدىك. كەيىننەن ساۋدا تەحنيكۋمىنا سىرتتاي وقۋعا ءتۇسىپ, ءتامامدادىم. 1948 جىلدان باستاپ, 1980 جىلعا دەيىن, ياعني زەينەتكەرلىككە شىق­قانعا دەيىن ساۋدا سالاسىندا ەڭبەك ەتتىم. سوعىس جىلدارى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى وتە ناشار بولدى. ازىق-ت ۇلىك تاپشى ەدى. جان باسىنا شاققاندا 200 گرامنان عانا نان بەرىلەتىن. اۋىلىمىز سۋعا تاپشى ەدى. ال, ىلعال كوزى بولماعان سوڭ كوكونىس قايدان ءوسسىن؟! سول جىلدارى اۋدانعا دەم­چەنكو دەگەن عالىم كەلىپ, باقاناستان اكادەميالىق باقتى اشىپ, كوشەلەرگە اعاش ەكتىرۋدى قولعا العان ەدى. سودان باستاپ, اۋدان ورتالىعىنىڭ كوركى كىرىپ, جاسىل جەلەككە ورانا باستادى. ەگىلگەن اعاشتاردى قۇدىقتان سۋ تاسىپ, قولدان سۋاردىق. بۇل قازىرگى د.ا.قوناەۆ اتىنداعى كوشە ەدى. قازىرگى ءوسىپ تۇرعان جاسىل جەلەككە قاراپ, سول ءبىر جىلدارى توككەن تەرىمىزدىڭ بوسقا كەتپە­گەنىنە قۋانامىن. قازىرگى قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان زاماندا حالىقتىڭ ىشكەنى الدىندا, ىشپەگەنى ارتىندا. ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ حالىقتىڭ باعىنا تۋعان تۇلعا عوي. تاۋەلسىز ەلىمىز كۇننەن-كۇنگە دامىپ, قازاقستان وزگە ەلدەردەن كوش بويى وزىق تۇرعان مەملەكەت بولدى. اسپانىمىز اشىق, بالا-شاعامىز امان, باۋىرىمىز ءبۇتىن. وتباسىنىڭ التىن دىڭگەگى – انا ءۇشىن بۇدان اسقان باقىت بولار ما, ءسىرا؟!» دەپ اجەي اڭگىمەسىن اياقتادى. ءومىرى ەڭبەكپەن ورنەكتەلگەن اڭگىمە كەيىپكەرىنىڭ تۋعان جەرگە قوسقان ۇلەسى ەسكەرۋسىز قالعان ەمەس. بىرنەشە مەملەكەتتىك ماراپاتتار, قۇرمەت گراموتالارى مەن العىس حاتتار العان جان. ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جىلدارى اۋىلدىق, اۋدان­دىق كەڭەسكە دەپۋتات بولىپ ساي­لاندى. حالقىنىڭ قۇرمەتىنە بولەندى. قانشايىم اجە مەن قۇداي قوسقان قوساعى سەيىت­كەمەل سماعۇلوۆ ەكەۋى ۇرپاق ءسۇيىپ, بالا ءتار­بيەلەپ, ءوسىرىپ, ەرجەتكىزىپ, وتباسى, وشاق قاسى باقىتىن دا سەزىندى. كىندىگىنەن تاراعان ءتورت بالاسى بۇگىندە ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن جاندار. ۇلكەن قىزى مەرەكە دارىگەر بولسا, گۇلنارى ۇستازدىق ماماندىعىن سەرىك ەتكەن جان. ال, ۇلى سايران اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ەتۋدە. ەرلانى جۇرگىزۋشى. ءتورت بالادان 10 نەمەرە, 25 شوبەرە ءسۇيىپ وتىرعان ارداقتى اجەنى مەن تامىرىن تەرەڭگە تارتىپ, جاپىراعىن جايعان بايتەرەككە تەڭەدىم. قانشايىم اپايدىڭ تۇلعاسى مەنىڭ كوز الدىما جۇرەگى مەيىرىمگە قانشالىقتى تولى بولسا, بويىنا سونشالىقتى قاجىر-قايراتتىلىقتى جيعان, ايالى الا­قانىمەن بەسىك تەربەتىپ, بار مە­يىرىن اينالاسىنا شۋاق ەتىپ سەپ­كەن ەل اناسىنىڭ بەينەسىن اكەلدى. اعايىن تاتۋلىعىنان باستاپ, بۇكىل ەلدىڭ بەرەكە-بىرلىگىنە, جاراسىمدى تىرلىگىنە التىن قازىق بولعان انالاردىڭ وتباسىنداعى, بالا تاربيەسى مەن جالپى ومىردەگى بەلسەندى ەڭبەگى, ءىس-ارەكەتى عيبراتقا تولى. ەگەر ەر ەلىنە, تۋىپ-وسكەن جەرىنە, وتباسى, وتانىنا ادال بولسا, ول انا سۇتىمەن دارىعان قاسيەتتىڭ كورىنىسى. ومىردە جاق­سىلىق العا وزىپ, جاماندىق جوعالىپ جاتسا, بۇل دا مەيىرىم مەن شاپاعاتتىڭ ارتقاندىعى. ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن پەيىل-نيەت, ىقىلاس-تىلەكتەرى جاراسىم تاپسا ىزگىلىكتىڭ سالتانات قۇرعانى. ال مىناۋ قىسقا عۇمىردا انا مەيىرىمىنەن, انا جۇرەگىنەن, ايالى الاقانى مەن نۇرلى ءجۇزى­نەن ىستىق, ودان قۇدىرەتتى نارسە بولماسا كەرەك. بۇگىنگى تاۋەل­سىز ەلىمىزدىڭ ەركىن ۇرپاعىن ءتار­بيەلەۋدە دە انالارىمىز وسى بيىك­تەردەن تومەندەمەگەنىنە, اتا-بابا داستۇرىنە ادال ەكەنىنە اركەز قۋانامىز. كۇمىسبەك ەرباەۆ, جۋرناليست. الماتى وبلىسى, بالقاش اۋدانى, باقاناس اۋىلى.