كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ەلىمىزدەگى تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگى نەگىزىنەن اۋداندار مەن اۋىلداردا تۇرىپ جاتقاندىقتان, جەرگىلىكتى حالىق ماسەلەسىن اكىمدەرگە ايتادى. ءالى كۇنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاعان كۇردەلى ماسەلەلەر كەزەگىن كۇتىپ تۇر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى دا ءتۇرلى دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ الەۋمەتپەن بايلانىسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان.
بۇل رەتتە پرەزيدەنت بارلىق باسشىنىڭ حالىقپەن بايلانىسىن ارتتىرۋدى مىندەتتەپ وتىر. جىل سايىن اكىمدەر حالىق الدىندا ەسەپ بەرەدى. سۇراق قويىلسا, جاۋاپ تا دايىن. كەيبىر كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە بايلانىستى كوپشىلىككە ۋادە دە بەرىپ جاتادى. ەندى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى اكىمدەر وزدەرىنە باعىنىستى اۋماقتى ارالاپ, جۇرتشىلىقپەن جۇزدەسەدى. ارينە, مۇنىڭ ءبارى دۇرىس. دەگەنمەن حالىقپەن كەرى بايلانىس مۇنىمەن عانا شەكتەلىپ قالماسا كەرەك.
قازىرگى كەزدە قوعامدا الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ بەلسەندىلىگى ارتۋدا. بۇل دا بولسا وي ايتۋدىڭ, ماسەلە كوتەرۋدىڭ زاماناۋي الاڭى دەۋگە بولادى. ءبىر اي بۇرىن اكىمنىڭ قابىلداۋىنا جازىلىپ قويىپ, كەزەگىن كۇتىپ جۇرەتىن كەيبىر ازاماتتاردا ۋاقىت تا بولماۋى مۇمكىن. ەلدىڭ ءبارىن بىردەي قابىلداي بەرەتىن اكىمدەردە دە مۇمكىندىك جوق. ماسەلەن, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتان باستاپ, ەلىمىزدەگى بارلىق لاۋازىمدى تۇلعا دەرلىك الەۋمەتتىك جەلىلەردە تىركەلگەن. پرەزيدەنت پارمەنىمەن الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تالاي ماسەلەنىڭ شەشىلگەنىنەن كوپشىلىك حاباردار. جامبىل وبلىسىندا دا جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنىڭ تۇرعىندارمەن كەرى بايلانىسىنا ءتيىستى كوڭىل بولىنۋدە. دەگەنمەن وڭىردەگى بىرقاتار اۋدان اكىمدەرى الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ الەۋەتىن پايدالانا الماي وتىر. ايماقتا تۇرعىنداردىڭ تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق اسىپ, ماسەلەنى زەردەلەپ, ءتيىستى شەشىم شىعارىپ جاتقان اكىم از. سونىمەن قاتار وبلىستاعى كوپ شەندىلەر الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى اتقارعان جۇمىستارىن كورسەتىپ, ەلگە ءبىر ۋاق ەسەپ بەرۋدى دە قويعان. ماسەلەن, مەركى اۋدانىنىڭ اكىمى رۋسلان نۇرسيپاتوۆ جىل باسىنان بەرى Facebook الەۋمەتتىك جەلىسىنە بىردە-ءبىر جازبا جاريالاماعان. قايتا الەۋمەتتىك جەلىلەردە اكىمنىڭ حالىقتىڭ الدىندا قىزمەتىنەن ءوز ەركىمەن كەتەمىن دەپ الىپ, كەتپەي قالعانى تۋرالى اڭگىمە قىزۋ تالقىلاندى. سونداي-اق جۋىردا مەركى اۋدانىنىڭ اقەرمەن اۋىلىندا تۇرعىنداردىڭ اراسىندا مال جانە ەگىستىك جەرلەرگە بايلانىستى داۋ تۋىنداعان بولاتىن. وسى ماسەلە تۋراسىندا دا اۋدان باسشىسى پىكىر بىلدىرمەگەن. سول سياقتى, جۋالى اۋدانىنىڭ اكىمى ولجاس قارجاۋوۆتىڭ دا Instagram پاراقشاسى جابىق, ياعني جالپى جۇرتقا قولجەتىمسىز بولىپ تۇر. ول Facebook الەۋمەتتىك جەلىسىندە دە ەشقانداي جازبا جاريالاماعان. سونداي-اق سارىسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعاليەۆتىڭ دە Instagram, Facebook پاراقشالارى جىل باسىنان بەرى مۇلدە جۇرگىزىلمەگەن. بۇل اكىمدەر جىل باسىنان بەرى جەرگىلىكتى حالىققا اۋداننىڭ تىنىس-تىرشىلىگى, وزدەرىنىڭ جۇمىسى, جالپى اۋداننىڭ دامۋ بارىسى تۋرالى ەشقانداي دا اقپارات بەرمەگەن. ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىندا دا وزەكتى ماسەلە بويىنشا كەرى بايلانىس ورناتىلىپ, ناقتى جاۋاپتار ۇيىمداستىرىلماعان. ماسەلەن, بيىل ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى دۇرىس جۇرگىزىلمەگەندىكتەن, قوراعاتى اۋىلىندا جەر ماسەلەسىنە بايلانىستى داۋ تۋىنداعان.
كەرىسىنشە, جامبىلدىق جۇرتشىلىق الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى مويىنقۇم اۋدانىنىڭ اكىمى ءاليحان بالقىبەكوۆ, قورداي اۋدانىنىڭ اكىمى مادەن مۇساەۆ, بايزاق اۋدانىنىڭ اكىمى باقىت قازانباسوۆ, تالاس اۋدانىنىڭ اكىمى قاناتبەك مادىبەك, شۋ اۋدانىنىڭ اكىمى ساكەن ارۋباەۆ سياقتى باسشىلاردىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىن كورىپ وتىر. سول سەبەپتى دە بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلى دەگەنىڭىز جۇمىس ىستەۋدىڭ وڭتايلى جولى بولىپ كەلەدى. دەگەنمەن مۇنى اركىم ءارتۇرلى ماقساتتا پايدالانادى. جۋىردا عانا تاراز قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسحات ەسەناليەۆ تۋرالى ءبىر ءتۇسىرىلىم الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تاراپ كەتىپ, قوعامداعى ءبىراز پىكىرتالاسقا سەبەپ بولعان ەدى. ال نەگىزىنەن كوپشىلىك تۇرعىن الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالاناتىن بولعاندىقتان ءتۇرلى ماسەلەنى ءتيىستى باسشىلارعا وسى ارقىلى جەتكىزىپ جاتادى. جۇرتتىڭ جانايقايىنا اكىمدەر قۇلاق ءتۇرىپ جاتىر ما دەگەنگە كەلسەك, ونىڭ ناتيجەسى الگىندەي بولىپ تۇر.
جالپى, وبلىستاعى اۋدان اكىمدىكتەرىندە ءباسپاسوز حاتشىسىنىڭ شتاتى قاراستىرىلماعان. سوندىقتان دا بارلىق اۋداندا دەرلىك بۇل مىندەت اۋدان اكىمدىگىنە قاراستى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ ءبىر مامانىنا جۇكتەلگەن. شىنىن ايتساق, اكىمنىڭ پاراقشاسىن جۇرگىزۋ دە سول ادامنىڭ موينىندا. بىراق ءارى قاراي مۇنى قاداعالاپ جاتقان ەشكىم جوق. مۇنداي ماسەلە وبلىس اكىمدىگىنىڭ باسقارمالارىندا دا بار. كوپتەگەن باسقارمادا ءباسپاسوز حاتشىسىنىڭ شتاتى قاراستىرىلماعان. كەز كەلگەن مەكەمەنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى بولماعان جەردە ونىڭ جۇمىسى كورىنبەيدى. ال وزدەرى دە ماردىمسىز جالاقى الىپ جۇرگەن ماماندار مۇنداي جۇمىستى قۇلشىنا جۇرگىزۋگە قۇلىقسىز. دەگەنمەن بۇگىندە وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ جۇمىسى كوزگە كورىنبەي كەلە جاتقان كوپتەگەن اكىمدى سىنعا الىپ, ناتيجەلى جۇمىس اتقارۋعا مىندەتتەپ وتىر.
«الداعى ۋاقىتتا بۇل باعىتتاعى تالداۋ اي سايىن تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلىپ وتىرماق. كەيبىر اۋدان اكىمدەرىنىڭ پاراقشاسى الەۋمەتتىك جەلىلەردە تىركەلگەنىمەن, جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلمەيدى, كەرى بايلانىس جوق دەۋگە بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە اۋدان تۇرعىندارىنىڭ نارازىلىعىن تۋدىراتىنى ءسوزسىز», دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى دانيار اسقار ۇلى.
بۇگىندە مەملەكەت باسشىسى حالىقپەن ءتيىمدى كەرى بايلانىس ورناتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر. قازىر حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى الەۋمەتتىك جەلىلەردە وتىراتىندىقتان, بۇل وتە ماڭىزدى. جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق ءتيىستى اقپاراتتى سول جەردەن الۋى كەرەك. ال كوتەرىلگەن ماسەلەگە دەر كەزىندە جاۋاپ بەرۋ دە اكىمدەردىڭ حالىقپەن كەرى بايلانىسىن كورسەتەدى. ول ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە اۋدان باسشىلارى ءباسپاسوز حاتشىسىنىڭ شتاتى ماسەلەسىن شەشۋى كەرەك-اق. قازىرگىدەي اقپارات جىلدامدىعىنا باسا ءمان بەرىلەتىن كەزەڭدە, بۇل دا وزەكتى بولۋى قاجەت دەپ بىلەمىز. ايتپەسە, اكىمدەردىڭ الەۋمەتپەن جىل سايىن ەسەپتى كەزدەسۋىندە كەزدەسكەنى, اتقارىلعان جۇمىستاردى بايانداعانى, تاعى دا سول سياقتى دۇنيەلەر ولاردىڭ تولىققاندى جۇمىسىن كورسەتە المايدى.
