اباي ولەڭدەرى بايقاۋىندا توپ جارعان تاتيانا

جاقىندا عانا مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىنداعى وبلىستىق «اباي وقۋلارى» بايقاۋىندا قوستاناي اۋدانىنىڭ التىن دالا اۋىلىنداعى كراسنىي وكتيابر ورتا مەكتەبىنىڭ 10-سىنىپ وقۋشىسى تاتيانا سيتنيكوۆا اباي-شاكارىم ولەڭدەرىن كوركەمدەپ وقۋدان ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الدى. ول ابايدىڭ 200 ولەڭىن, شاكارىمنىڭ 50 ولەڭىن جاتتاعان, قازىلار القاسى اتاعان كەز كەلگەن ولەڭدى مۇدىرمەي ايتىپ بەردى. جىل سايىن وتەتىن بۇل بايقاۋ بالالاردىڭ قابىلەتىنە, دارىنىنا, ەڭبەكقورلىعىنا ناعىز سىناق دەسە بولادى. قولدارىنداعى جەلىسىز تەلەفون, ۇيىنە كەلسە كومپيۋتەر الاڭداتاتىن بۇگىنگى ۋاقىتتا بالانىڭ اباي ولەڭىنە ىقىلاس قويىپ جاتتاۋى وڭاي شارۋا ەمەس. – ولەڭ جاتتاۋ بالالاردىڭ قابى­لەتىنە دە, ەڭبەكقورلىعىنا دا بايلانىستى. ويتكەنى, ساباقتى جاقسى وقيتىن بالالاردىڭ ءوزى ولەڭدى تەز ءارى كوپ جاتتاي المايدى. ون ەمەس, جيىرما ەمەس, ءجۇز-ەكى ءجۇز ولەڭ جاتتاۋ وقۋشىنىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ مىقتى ەكەنىن كورسەتەدى. ال ىنتا-ىقىلاس بارىنەن دە جوعارى تۇرادى, – دەيدى تانيانىڭ ۇستازى, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى جۇمابيكە نۇرسەيىتوۆا. تانيانىڭ بويىندا ۇستازى ايتقان قاسيەتتەردىڭ بارلىعى دا تابىلادى. ءوزى جاقسى وقيدى, ەستە ساقتاۋ قابىلەتى ۇستازىن ءسۇيسىنتىپ كەلەدى. ول ءبىر جاتتاعان شۋماعىن ۇمىتپايدى. ەڭ باستىسى, تانيا ولەڭدى ءتۇسىنىپ جاتتايدى. – بايقاۋعا قاتىسقان جيىرمادان اسا وقۋشىنىڭ اراسىنان تاتيانا سيتنيكوۆا ەرەكشەلەنىپ تۇردى. اباي مەن شاكارىمنىڭ 250 ولەڭىن جاتتاۋ از ەڭبەك ەمەس. مۇنان دا كوپ ولەڭ جاتتاعان بالالار بولدى. بىراق, ولاردىڭ ءبىرازى كوركەمدەپ وقۋدان سۇرىنسە, سوزىنەن قاتەلەسسە, ۇمىتىپ قالسا, باسىم كوپشىلىگىنىڭ جاتتاعان ولەڭىنىڭ مازمۇنى تۋرالى حابارى از. مىسالى, ابايدىڭ ءابدىراحمان قايتقاندا جازعان ولە­ڭىن وقىپ تۇرعان بالاعا سۇراق قويساق, ءابدىراحماننىڭ كىم ەكەنىن بىلمەيدى. ابايدىڭ اۋدارما ولەڭدەرى تۋرالى سۇراققا دا اقىننىڭ ءوز ولەڭى دەپ قاتە جاۋاپ بەردى. بالا تۇسىنبەي جاتتاعان سوڭ, ونى ەرتەڭ تەز ۇمىتادى عوي. ال تانيا ولەڭدى مانەرلەپ وقىعاندا داۋىسى دا ادەمى, ءسوزدى دە انىق ايتادى, قىسقاسى, جاندىرىپ جىبەرەدى. ەكىنشىدەن, اباي, شاكارىم شىعارمالارىن جاقسى بىلەتىندىگى قۋانتتى, سۇراقتاردىڭ بارلىعىنا ەركىن جاۋاپ بەردى, – دەيدى قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى اقىن اقىلبەك شاياحمەت. التىن دالا اۋىلىندا بىرنەشە ۇلتتىڭ وكىلى تۇرادى. دەگەنمەن, قازاق مەكتەبىنە سۇرانىس ۇلكەن بولعان سوڭ, 2001 جىلى وسىنداعى بۇرىنعى ورىس مەكتەبى قازاق مەكتەبىنە اينالدى. ال وسى اۋىلدا تۋىپ-وسكەن تاتيانانىڭ اتا-اناسى مارينا مەن ۆيكتور سيتنيكوۆتەر تۇڭعىشى كريستينانى قازاق مەكتەبىنە بەردى. ونىڭ سوڭىنان ەرگەن قالعان بەس بالاسى دا قازاق مەكتەبىنە باردى. – ءبىز تۋعان اۋىلىمىزدان قايدا بارامىز؟ كوشۋ ويدا بولعان جوق. بالالارىمىز ءبىلىم السا بولماي ما؟ ءوزىمىز قازاق ءتىلىن بىلمەسەك تە, بالانى قازاقشا وقىتۋعا تاۋەكەل ەتتىك. قازىر وكىنبەيمىز, قايتا قۋانامىز. ءبىزدىڭ بالالارىمىز ورىس ءتىلىن ۇمىتپايدى, ال مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى ولاردىڭ ارتىقشىلىعى بولىپ سانالادى, – دەيدى مارينا لاپتەۆا. – سيتنيكوۆتەر كوپبالالى ءارى تاتۋ-ءتاتتى وتباسى, وزدەرى ادامگەر­شىلىگى مول, جاقسى جاندار. مارينا بالالاردىڭ ساباعىن وتە جاقسى قاداعالايدى. وزدەرى قازاق تىلىندە سويلەي الماسا دا, ەركىن تۇسىنەدى. تاتيانا ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداماي كەلگەن ەمەس, ولەڭدى نەگىزىنەن ۇيىندە جاتتايدى, مەن مەكتەپكە كەلگەن سوڭ تەكسەرىپ, دۇرىستاپ وتىرامىن, – دەيدى ۇستازى جۇمابيكە. «اباي وقۋلارىنا» سيت­نيكوۆتەردىڭ ۇلكەن قىزى كري­س­­تينا دا قاتىسقان ەكەن. ول وب­لىستىق بايقاۋدان ءبىرىنشى جۇلدەنى جەڭىپ الىپ, رەسپۋبليكاعا دەيىن بارعان. 9-سىنىپتان كەيىن كوللەدجدى ءبىتىرىپ, قازىر وتباسىن قۇردى. ونىڭ قورجىنىندا ابايدىڭ 100 ولەڭى بولىپتى. – ابايدىڭ ولەڭدەرىن بالالاردىڭ ۇلكەنى جاتتاعاندا كىشىسى ۇيرەنىپ الادى. تاتيانانى ادەبيەت پانىنە وسىلاي ءۇيىر ەتكەن كريستينام ەدى. ول جاتتاعاندا تاتيانا دا سوعان ەرىپ جاتتاپ جۇرەتىن. قازىر كىشى قىزىم دا ابايدىڭ بىرنەشە ولەڭدەرىن جاتقا بىلەدى, تاتيانا جاتتاعاندا ەستىپ وتىرادى عوي, – دەيدى مارينا. تاتيانا قازىردەن-اق ءوزىنىڭ بولا­شاق ماماندىعىن تاڭداپ قويىپتى. ول مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ قاي جوعارى وقۋ ورنىنا, فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە ءتۇسۋدى ويلاپ وتىر. سول ءۇشىن ۇستازىنان عىلىمي جۇمىس بەرۋدى دە سۇراپ ءجۇر ەكەن. – مەنى ونىڭ بالا قيالى دا سۇيسىنتەدى. بالانىڭ ارمانداعانى قانداي جاقسى قاسيەت دەسەڭشى. ماعان «اپاي, ابايدىڭ زەرتتەلمەگەن ولەڭى قالدى ما ەكەن؟ عىلىممەن اينالىسىپ, ابايدى زەرتتەگىم كەلەدى», دەيدى. مەن وسكەمەندە سەميناردا بولعان كەزىمدە بەلگىلى ۇستاز قانيپا بىتىباەۆانىڭ كامەن ورازالين شىعارمالارىنداعى اباي وبرازى تۋرالى بالالارعا عىلىمي ەڭبەك جازدىرۋعا بولادى دەگەن ۇسىنىسىن سىنىپتا اڭگىمەلەپ ايتقان ەدىم. تاتيانا سول تاقىرىپتى زەرتتەۋگە قۇلشىنىپ ءجۇر, – دەيدى جۇمابيكە. بيىل «اباي وقۋلارىنا» تات­يانا ءۇشىنشى جىل قاتىسقان ەكەن. العاشقى جىلى 50 ولەڭمەن قاتىسىپتى, ەكىنشى جىلى جاتتاعان ولەڭىن 60-قا جەتكىزگەن. ءۇشىنشى جىلى نامىسقا تىرىسىپ, 250 ولەڭ جاتتاعان. بايقاۋ قورىتىندىسىندا تاتيانا سيتنيكوۆانىڭ ءبىرىنشى ورىن العانى تۋرالى حابارلاعاندا ۇستاز بەن شاكىرتتىڭ قۋانىشىن كورسەڭىز. تاتيانا ساحنادا تۇرىپ, ابايدىڭ «ەسىڭدە بار ما جاس كۇنىڭ» دەگەن شىعارماسىن ساڭقىلداپ وقي جونەلدى. جۇزىندە «الپىس ەكى ايلالى تۇلكى العانداي» ماقتانىش ءيىرىمى دە جوق ەمەس. ساحنادان ءتۇستى دە ۇستازىنا قاراي جۇگىردى. ال ۇستازى جالعىز ەمەس ەدى. كوپشىلىكتىڭ ىشىندە مەكتەپ ديرەكتورى مارات مۇحامەدجانوۆ تا وتىرعان ەدى. بايگەگە سايگ ۇلىگىن قوسقانداي, ءبىر بالانىڭ سوڭىندا ۇستازدارىنىڭ قوسارلانىپ ءجۇرۋى دە جاراسىمدى كورىنىس بولاتىن. – مەنىڭ ارمانىم – ابايدى يگەرۋ. ونىڭ شىعارمالارىن وقي بەرەمىن. الداعى ۋاقىتتا جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسسەم, عىلىممەن اينالىسسام, سوسىن ابايدىڭ تۋعان جەرىن, كەسەنەسىن كورسەم دەگەن ارمانىم بار, – دەيدى تاتيانا. تازا جۇرەكتىڭ ارمانى الدامايدى. «اكە – بالاعا سىنشى» دەگەندەي, ۇستاز دا بالانىڭ تامىرشىسى ەمەس پە؟ جۇمابيكە اپايى شاكىرتىنىڭ دوستىققا ادال, ەڭبەكقور, ءبىر ءسوزدى, ءار ىسكە ىجداعاتتى ەكەنىن دە ايتىپ ۇلگەردى. بالكىم, پەرىشتەدەي قىزدى پوەزيا پايعامبارىنىڭ جەلەپ-جەبەۋى مە ەكەن بۇل. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». قوستاناي.