«ءوزىم دەگەنگە وزەگىن ج ۇلىپ بەرەتىن قازاق مىنەزىنە كۋامىن» – دەيدى نەمىس قارياسى گارري شۋماحەر

بۇل شيراق قيمىلدى كىسىنى قاراعان­دىلىقتاردىڭ ءبىرازى بىلەدى. اسىرەسە, ۇلكەندەرگە اسا تانىمال. كەزدەسە قالعان ءجۇزتانىستار اماندىق-ساۋلىقتى ادەتتە «عارەكە, ۇيدەن تاپتىرمايسىز, ىلعي كوشەدە جۇرەسىز. جەتپىستىڭ جەتەۋى تىنىم تاۋىپ وتىرار شاق قوي» دەپ قالجىڭنان باستاسا «بىزدە نەمىستەردە سەندەردەي قارىن سيپاپ جاتار جاي جوق. «ۋاقىتتىڭ بوس وتكەنى, ءومىردىڭ بوس كەتكەنى» دەگەن وزدەرىندە ءسوز بارداي ۋاقىت تارتىبىنە ۇيرەنگەن جۇرتپىز. ماعان بىرەر كۇن ەرىپ كور, قالاي شيراتار ەكەنمىن», دەپ قاعىتپاي قالمايدى. ءوڭى بولماسا, بار بولمىسى كادىمگى قانداسىمىز دەرلىك قارتتىڭ قاشانعى قالپى وسى. جيىن-ماجىلىستەرگە, ءتۇرلى كەزدەسۋلەرگە اسىعىپ بارا جاتادى. بولىسەر ويى دا, ايتار اقىلى دا قازىنالى جانعا ءتان, ءتىلىمىزدىڭ مايىن تامىزا سويلەۋىنە ءار ورتا ىنتىق. سوندايدا مۇنىڭ سىرىن سۇراۋشىلارعا شەرتىلەتىندەي توسىننان باسىنا تۇسكەن قيىن تاعدىر ماڭدايىنا جازىلىپتى. بالدىرعان كەزىندە, نەبارى ءتورت جاسىندا-اق ستاليندىك  «شاش ال دەسە باس الاتىن» قاتال زامان قۋعىن-سۇرگىنىنە ۇشىراۋى بۇگىنگى ۇرپاققا سەنگىسىز وقيعا بولعانىمەن, تاريحتىڭ شىندىعى سولاي بولعان. الدىمەن, 37-ءشى جىلدىڭ الاساپىرانىندا اكەسى ءتۇن ىشىندە تۇتقىندالىپ, سوعىس ءورتى بۇرق ەتكەندە ۋكراينانىڭ تۇكپىرىندەگى حۋتورداعى ءبىر توپ نەمىس وتباسى كەنەتتەن جەر اۋدارىلىپ, الدى ون التى, ارتى  تورتتەگى بەس بالانى جەتەكتەگەن اناسىمەن بىرگە ەگەر قازاق اۋىلىنا تاپ بولماعاندا, ومىرلەرى قالاي قالىپتاسارى بولجاۋسىزدىعىن گارري شۋماحەر اقساقال ءاردايىم كوڭىلى تەبىرەنبەي ايتا المايدى. حاركوۆتان قاراعاندىعا دەيىنگى ۇزاق تا ازاپتى جولدا اشىققان, تورىققان, قۇر سۇلدەرلەرى سۇيرەتىلىپ كەلگەن توپتى جاننىڭ قاسىرەتى مۇنىمەن دە شەكتەلمەگەنىن ەسكە الۋ ونسىز دا اۋىر وعان. بۇرىن-سوڭدى ەستىپ-بىلمەگەن مۇلدەم بەيتانىس شەت اۋدانىنا جەتكىزىلگەن بەتتەرىندە ىلە شەشەسى اماليا يۋليسوۆنا ەرەسەك ەكى ۇلىمەن الىستاعى ەڭبەك ارمياسىنا جۇمىسقا جەگىلەدى. وسىنداي قاپالى شاقتا اناسىنان اياۋسىز اجىراتىلعان 8 بەن 4 جاس ارالىعىنداعى بالالارعا كىم قامقور بولادى, جەتىمسىرەگەن جەتكىنشەكتەر قالاي كۇن كورەدى – تاعى ايداپ اكەتۋشىلەر وعان ويلانىپ جاتپاعان. پانا تاپقاندارىنا از كۇن بولعاندا قاتىگەزدىك الدارىنان قايتا شىققان ءبىر ۇل مەن قىزدىڭ انا-اعادان تىرىدەي ايىرىلۋى ەڭبەكشىل اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ جانىن تۇرشىكتىرەدى. گارريدىڭ كىشكەنتاي بولسا دا ەسىندە ساقتالىپتى, قوسا جانارى جاسقا تولى ءبىر ايەلدىڭ قۇشاعىنا قىسىپ, باۋىرىنا باسقانى. اناسى ەڭبەك ارمياسىنان ورالعانعا دەيىنگى بەس جىل بويىندا ءوز بالالارىنان كەم قىلماي وسىرگەن, ەكىنشى شەشەسىندەي بولعان گاۋھار سادۋاقاسوۆانىڭ انالىق مەيىرى مەن پەيىلى ەش الاڭسىز جەتىلدىرىپ, ەسەيتەدى. – سول كەزدە بار بولعانى 4 جاستاعى مەنەن ءسال ەرەسەكتەۋ اپكەم انيتانىڭ  ايتۋى بويىنشا ەكەۋىمىزدى مۇساتاي سادۋاقاسوۆ پەن قۇلانبەك باۋبەكوۆ دەگەن كىسىلەردىڭ وتباسىلارى قولدارىنا الىپتى. ەمىس-ەمىس ەسىمدە, سوعىس ۋاقىتى عوي. اۋىلداعىلاردىڭ دا جاعدايى اۋىر ەكەنىن سەزەمىن. اسىراپ الۋشىلاردىڭ ارقاسىندا ەس جيىپ, قارا دومالاقتاردىڭ ءبىرى بولىپ كەتكەن ماعان قاي ۇيگە بارسام دا كوڭىل بولەك. الدارىنداعى وزدەرىنە دە جەتىمسىز دامنەن ءبولىپ بەرەدى. باسىمنان سيپايدى, ارقامنان قاعادى. ىشتەي ءبىر جاناشىرلىقتارى كوزىمە جاس ۇيىرەدى. «جىلاما, ەرتەڭ-اق ءداۋ جىگىت بولاسىڭ» دەيدى ۇلكەندەر. انام مەن اعالارىم ۆيكتور, ياشا ەڭبەك ارمياسىنان بوساعان بەتتەرىندە انيتا ەكەۋىمىزدى تاۋىپ الدى. امان-ەسەن باسىمىز قوسىلعانعا قۋانعان اۋىل بوس قالعان شاعىن قورجىن ءۇيدى دەرەۋ تازالاپ, جوندەپ بەردى. ءسويتىپ, ەل قاتارىنا قوسىلىپ كەتتىك, – دەپ ەسكە الادى ومىرىندەگى قيىن دا ءتاتتى كۇندەر تۋرالى گارري ياكوۆلەۆيچ. ەڭبەكشىلدەگى باستاۋىش مەكتەپتە قازاقشا وقۋدان باستاپ, ودان اۋدان ورتالىعى اقسۋ-ايۋلىعا قونىس اۋدارعاندارىندا دا سولايشا جالعاستىرعان ول وندا كەيىندە ءوڭىردىڭ ايتۋلى ازاماتتارى قاتارىنا كوتەرىلگەن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ بۇرىنعى حاتشىسى قاسىمبەك مەديەۆ, اكادەميك ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى بولعان مارقۇم جامبىل اقىلباەۆپەن ءبىر سىنىپتا وقۋىن ماقتان تۇتادى. جاسىنان ءومىر تاۋقىمەتىن باستان كەشكەن جىگىت ءوز بەتىنشە تىرمىسىپ, وتباسىنا قولعانات رەتىندە دە ارپالىسا ءجۇرىپ ءبىلىم ۇشتاۋعا ۇمتىلادى. الماتى ەسەپ-كرەديت تەحنيكۋمىنا وقۋعا ءتۇسىپ, ماماندىق العان سوڭ وسكەن ورتاسىنا قايتىپ ورالادى. مەملەكەتتىك بانك جۇيەسىندە قىزمەت ەتۋىنەن قول ۇزبەي الماتى حالىق شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن سىرتتاي بىتىرۋمەن قاتار, جوعارى پارتيا مەكتەبىنىڭ دە تۇلەگى بولادى. ءارتۇرلى لاۋازىمدى قىزمەتتەردەگى مىندەتىنە ادالدىعى, ۇلكەن ادامگەرشىلىك جۇرەگى, ءوزىن قازاقتىڭ ءبىر بالاسىنداي كورۋى ابىرويىن اسىرىپ, بەدەلىن بيىكتەتكەن قاسيەتى. ابىروي-بەدەل دەمەكشى, ەلباسىنىڭ بىردە قاراعاندىعا كەلگەن ساپارىندا عارەكەڭدى سوزگە تارتىپ, تىلدەسكەنى ەسىمىزدە. ابىز اقساقالدارشا ءوز ويىن ماقالداپ-ماتەلدەپ مانەرلەپ جەتكىزە كەلىپ, حالقىمىزدىڭ ەجەلدەن قانعا ءسىڭىستى مەيىرباندىق, كەڭپەيىلدىلىك جاراتىلىسىن جاڭاشا جاڭعىرتۋشى ەلىمىزدىڭ بىرلىك پەن باۋىرمالدىق اياسىنا بولەنۋدەگى ەڭبەگىنە شىنايى ريزالىعىن بىلدىرگەن ەدى. – باسىمىزعا كۇن تۋعاندا پانا بولعان ەلگە, جەرگە اق العىسىمىز شەكسىز. ادام بالاسىن ناسىلىنە, دىنىنە قاراپ ءبولۋ جات, ءوزىم دەگەنگە وزەگىن ج ۇلىپ بەرەرلىك قازاق حالقىنىڭ وسى ءبىر عاجايىپ مىنەزىنە عۇمىر بويى كۋا بولىپ كەلەمىن. ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدىڭ وزىندە جۇزدەن استام ۇلت پەن ۇلىستىڭ باسى قوسىلىپ, قولتىقتاسىپ ومىرلەرىن كوركەيتىپ وتىر. قازاقتا «اقىلدى باسشى الدىرماس» دەگەن ءسوز بار ەمەس پە. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.ءا. نازارباەۆتىڭ ۇلتتار اراسىنداعى كەلىسىم مەن تۇسىنىستىكتى ۇيلەستىرۋدەگى كەمەڭگەرلىك ساياساتى ارقاسىندا باعىمىز جانۋىن قالايشا ەرەكشە ايتپاسسىڭ. بارلىق ەلدەرگە ۇلگى بولا تۇسسە ەكەن دەيمىز, ­­– دەيدى گارري ياكوۆلەۆيچ. اقساقالمەن ناۋرىز مەرەكەسى داستارقا­نىن­دا دامدەس بولىپ قالىپ ەدىك. قايتارىندا بىرنەشە ءتۇيىر قۇرتتى قالاپ الا كەتتى. «جانىمىزدى ساقتاعان دا, بارىمىزدى ءبولىسىپ جەگەن دە, باۋىرلاستىققا ۇيىرگەن دە وسى قۇرت ەدى. الدىما كەلگەندە اۋىلىم ەسكە تۇسەدى, اكە ورنىنا اكە بولعان, شەشەمدى جوقتاتپاعان جاندار تۇسكە كىرەدى», دەدى. نەگە ەكەنىن تۇسىندىك. ايقىن نەسىپباي, «ەگەمەن قازاقستان». قاراعاندى.