كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
دەگەنمەن قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا باتىل قادام جاساپ وتىرعان وڭىرلەر بار. الماتى وبلىسى سول قاتاردا. كەيىنگى كەزەڭدە وبلىستا قۇس ەتىن وندىرۋگە باسىمدىق بەرىلىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسسىندە جەتىسۋدا سويىلعان تاۋىق ەتى ىشكى نارىق كولەمىنىڭ 32 پايىزىن قۇراپ, وندىرىلگەن ەتتىڭ كولەمى 108,3 مىڭ تونناعا جەتكەن. قازىر قۇس ەتى بويىنشا وبلىس حالقى مەن الماتى قالاسى تۇرعىندارىنىڭ قاجەتتىلىگى تولىعىمەن وتەلەدى. ايماق وندىرۋشىلەرى مۇنىمەن توقتاپ قالماي, يمپورتتى تولىق الماستىرۋ ءۇشىن ءونىم شىعارۋدى 2 ەسەگە ارتتىرۋ مىندەتىن مويىندارىنا الىپ وتىر. وسى ماقساتتا جالپى قۋاتى جىلىنا 76 مىڭ توننا, ال ينۆەستيتسيا كولەمى 85 ملرد تەڭگە بولاتىن ەكى قۇس فابريكاسى ىسكە قوسىلىپ جانە ءبىر فابريكانىڭ ءوندىرىسى كەڭەيتىلۋدە.
جالپى, وبلىستا قۇستىڭ ەتى عانا ەمەس, جۇمىرتقا ءوندىرىسى دە دامۋ جولىنا تۇسكەن. ەل بويىنشا جۇمىرتقا وندىرۋشىلەردىڭ ۇزدىك بەستىگىنە كىرەتىن الماتى وبلىسى بىلتىر 70 ملن دانا ءونىمدى نارىققا جونەلتكەن. ياعني وبلىستاعى تاۋىق فەرمالارىنىڭ جۇمىسىنا جان بىتكەنى كورىنىپ تۇر. مىسالى, ىلە اۋدانىنداعى «ناۋرىزاگرو» كومپانياسىنىڭ ءوزى جىلىنا 32 ملن دانا ينكۋباتسيالىق جۇمىرتقا شىعارادى. راس, بۇل كورسەتكىشتەردىڭ ءبارى ىشكى نارىقتاعى سۇرانىستى تولىق وتەۋگە دە جەتپەيدى. ويتكەنى جۇمىرتقاعا دەگەن سۇرانىس جىل سايىن 3 ملرد داناعا دەيىن جەتەدى. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, جىل باسىنان بەرى وتاندىق ءوندىرىس 370 ملن دانا جۇمىرتقا دايىنداعان. بىراق بۇل وتكەن جىلعا قاراعاندا 20 پايىزعا از. دەگەنمەن جوقتان جاقسى. سۇيىنەرلىگى, بۇعان جەتىسۋلىق كاسىپورىندار دا ۇلەس قوسىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە ايماقتا قۇس ەتىن ءوندىرۋدى ىنتالاندىرۋدىڭ بارلىق شاراسى جاسالۋدا. سونىڭ ىشىندە دايىن ونىمگە تولەنەتىن سۋبسيديا دا بار.
وكىنىشكە قاراي, مەملەكەتتىڭ ۇستانىمى مەن قولداۋ ساياساتى دۇرىس بولعانىمەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان كەدەرگىلەر ءجيى كەزدەسەدى. وسىنداي جاعداي ايماقتاعى «الساد قازاقستان» قۇس فابريكاسىنا قاتىستى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى بىلاي: 2020 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا الماتى وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق اكىمشىلىك سوتى كاسىپورىننىڭ وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ۇستىنەن جازعان تالاپ-ارىزىن قاناعاتتاندىرادى. ياعني سوت مەملەكەتتىك ورگانعا تاعامدىق تاۋىق جۇمىرتقاسى ءوندىرىسىنىڭ قۇنىن ارزانداتۋعا ءتيىستى سۋبسيديالاردى تولەۋدى مىندەتتەيدى. الايدا وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى سوتتىڭ شەشىمىن بۇگىنگە دەيىن ورىنداماي كەلىپتى. انىعىندا, مەملەكەتتىك ورگان ارىزدانۋشىنىڭ ءوتىنىمىن قابىلداپ, بىراق ءتيىستى قارجىلاندىرۋ جاساماعان. ال وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشى بولسا تاعامدىق تاۋىق جۇمىرتقاسى ءوندىرىسىنىڭ قۇنىن ارزانداتۋ ءۇشىن تولەنەتىن سۋبسيدياعا جالپى سوماسى 22 463 823 تەڭگەگە ءوتىنىم بەرگەن كورىنەدى. ەڭ قىزىعى, «الساد قازاقستان» قۇس فابريكاسى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارمسىنا 2020 جىلدىڭ ماۋسىمىندا 43 ءوتىنىم, 2020 جىلدىڭ شىلدەسىندە 64 ءوتىنىم, 2020 جىلدىڭ تامىزىندا 11 ءوتىنىم بەرىپ, ەشبىر جاۋاپ الماعان-مىس. ال بيىل كاسىپورىن باسقارمانى تاعى دا سوتقا بەرىپتى. ناتيجەسىندە, سوت وبلىستىق باسقارمانىڭ ارەكەتىن زاڭسىز دەپ تانىپ, ءبىر اي مەرزىم ىشىندە سۋبسيديالاۋعا وتىنىمدەر قابىلداۋدى جانە كومپانياعا 14,5 مىڭ تەڭگە تولەنگەن مەملەكەتتىك باجدى قايتارۋدى مىندەتتەدى.
– كاسىپكەر سۋبسيديالاۋ قاعيدالارىندا كوزدەلگەن بارلىق تالاپتى ورىندادى, وسىعان بايلانىستى وتىنىمدەر قابىلدانىپ, تىركەلۋى كەرەك. ءتيىستى ايعا ارنالعان قارجىلاندىرۋ جوسپارىندا كوزدەلگەن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ كولەمىنەن اساتىن وتىنىمدەر بويىنشا سۋبسيديانى تولەۋ ۋاقىتى كەلەسى ايدا, كەزەك بويىنشا ءوتىنىمنىڭ كەلىپ تۇسكەن مەرزىمىنە بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك ورگاننىڭ وتىنىشتەردى قابىلداۋدان باس تارتۋ ارەكەتىن زاڭسىز دەپ سانايمىز. ويتكەنى وتىنىمدەردى قابىلداۋدان باس تارتۋدىڭ زاڭدى نەگىزدەرى جوق, – دەيدى بۇل جولعى سوتتا قۇس فابريكاسىنىڭ قۇقىعىن قورعاعان وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ قۇقىقتىق ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى دۋمان كەرىمباەۆ.
ايتپاقشى, وتكەندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى سۋبسيديا ماسەلەسىن قاتاڭ سىنعا العان بولاتىن. پرەزيدەنتتىڭ پايىمداۋىنشا, سۋبسيديا الىپ وتىرعان شارۋالاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋگە جانە ساقتاۋعا اسا قۇلقى جوق. سەبەبى سۋبسيديالاۋ جۇيەسى شارۋالاردى ىنتالاندىرماي وتىر. كەرىسىنشە, كەدەرگىلەردىڭ كوپ بولۋى مەملەكەت تولەيتىن وتەماقىعا سۇرانىستى ازايتىپ, بيلىك جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدى دە السىرەتۋگە نەگىز بولعانى انىق. ال سوڭعى بەس جىلدا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا 2 ترلن تەڭگەدەن استام قارجى بولىنگەن.
«الايدا سۋبسيديا كولەمى قانشا وسسە دە, بۇل سالادا اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن وزگەرىس بولعان جوق. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن اكىمدىكتەر سۋبسيديانى تاراتىپ بەرۋمەن عانا شەكتەلگەن. وعان ەشقانداي تالداۋ جاسالعان جوق. قارجىنىڭ ءتيىستى ماقساتقا جۇمسالۋىن دا ەشكىم باقىلاۋعا الماعان. سۋبسيديا تۇپكى يەسىنە جەتپەي, ورتا جولدا تالان-تاراجعا تۇسۋدە. ءتىپتى اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەش قاتىسى جوق سالالار دا ونىڭ قىزىعىن كورىپ جاتىر», دەگەن پرەزيدەنت سۋبسيديالاۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسى جوق ەكەنىن دە اتاپ وتكەن ەدى.
ياعني مەملەكەت باسشىسىنىڭ «شارۋالاردىڭ بۇعان نارازىلىق ءبىلدىرۋى ورىندى. ۇكىمەتكە سۋبسيديالاۋ تۋرالى اقپاراتتى تولىق قامتيتىن پلاتفورما ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. بۇل پلاتفورما شارۋالارعا تەگىن قىزمەت كورسەتۋى كەرەك. سۋبسيديا مەملەكەت بەرەتىن مىندەتتى تولەم ەمەس ەكەنىن اركىم بىلۋگە ءتيىس. بۇل – شارۋالاردى ءونىمدى جۇمىس ىستەۋگە ىنتالاندىراتىن ءتاسىل» دەپ قاداپ ايتقانى ەل ىشىندەگى جاعدايدى وڭالتۋعا ءتيىس. بالكىم, سوندا عانا شارۋالار مەن ءونىم يەلەرىنىڭ مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن سوتتاسۋى ساپ تىيىلار؟..
الماتى وبلىسى
