بۇل–قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى قاناپيا تەلجانوۆتىڭ قولتاڭباسىن ايرىقشا دارالاعان «جامال» اتتى كارتيناسى. ونى اۆتور 1955 جىلى سالعان. ول كىسى ءبىر سوزىندە وسى ەڭبەگىن اناسىنىڭ ەسىمىمەن اتاعانىن ايتادى. سۋرەتشى شەبەرلىگىن جارقىراتا كورسەتكەن تۋىندى سول جىلدارى
مونرەالدەگى قازاقستان كۇندەرىنە ارنالعان كورمەدە جۇرتشىلىقتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ, تاڭداي قاقتىرادى. كەيىن بۇل كارتينانى ماسكەۋدەگى ترەتياكوۆ گالەرەياسى اتتاي قالاپ ساتىپ الادى. بۇگىنگە دەيىن ول سوندا ساقتالعان.
وسى تۋىندى تۋرالى بەلگىلى ونەرتانۋشى زۋحرا ىدىرىس بىلاي دەپ جازادى: «تىرناقالدى دارا تۋىندىسىندا ءوزىنىڭ جادىندا ساقتالعان انا بەينەسىن قايتا جانداندىرعان سۋرەتشى, بالالىق ماحابباتى مەن ساعىنىشىن وسى كوركەم تۋىندىسىندا ايقىن كورسەتۋگە تىرىسادى. ول قازان قاسىندا اس ازىرلەپ وتىرعان ءوز اناسىنىڭ جەر وشاقتان شىققان تۇتىنمەن استاسا ەلەستەي ساعىمدانعان ساعىنىشقا تولى مەيىرىمدى كەلبەتىن جاسايدى. دالانىڭ جۋسان يىسىمەن ساباقتاسقان اناسىنىڭ ليريكالىق بەينەسى ارقىلى بۇكىل قازاق حالقىنا ءتان قوناقجايلىلىقتى, جىلىلىقتى جەتكىزۋگە تىرىسسا, كوكجيەكپەن جالعاسىپ, شەكسىز سوزىلعان ۇلان-عايىر دالا ارقىلى سول انا جۇرەگىنىڭ كەڭدىگىن پاش ەتكەندەي بولادى» دەيدى.
قاناپيا تەلجانوۆتىڭ كەز كەلگەن كارتيناسى باس-اياعى ءبۇتىن, كوركەمدىگى مەن شەبەرلىگى كەلىسكەن, تولىمدى دۇنيە. ونىڭ جۇمىستارىن كورگەندە ادەبي كىتاپ وقىعانداي اسەردە بولاسىز. ادامدى ويعا, مۇڭعا باتىرادى.
وتكەن عاسىردا حالقىمىز ءتۇرلى كەزەڭدەردى باستان كەشتى. ازاماتتىق سوعىس, اشتىق, قۋعىن-سۇرگىن, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس – وسىنىڭ ءبارى ادامداردى ەسەڭگىرەتىپ جىبەردى. ەلدىڭ ەڭسەسىن ءتۇسىرىپ, رۋحىن باستى. ونىڭ ۇستىنە ەلۋىنشى جىلداردىڭ باس كەزىندە باستالعان قازاقستانداعى تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ ناۋقانى دا جۇدىرىق بولىپ ءتيدى. ۇلكەن قاسىرەت اكەلدى. قازاق ءوز جەرىندە سانى از ۇلتقا اينالدى. سولتۇستىك وڭىرلەردە جۇزدەگەن قازاق مەكتەبى جابىلدى. تىڭ يگەرەمىز دەپ تۋسىراپ جاتقان دالانى جاپاتارماعاي جىرتىپ, از ۋاقىت ىشىندە شاڭ توپىراققا اينالدىردى. وسى جاعداي, اسىرەسە زيالى قاۋىم, ونىڭ ىشىندە جانى نازىك, سەزىمتال ونەر ادامدارىنا اۋىر ءتيدى. ولار بارىنشا قارسىلىق كورسەتۋگە تىرىستى. ونى اشىق ايتپاسا دا شىعارمالارىندا استارمەن, ەمەۋرىنمەن جەتكىزۋگە كۇش سالدى. سۋرەتشىنىڭ 1958 جىلى سالعان «اتامەكەن» تۋىندىسىندا وسى جانتۇرشىگەرلىك كورىنىس باتىل بەينەلەنگەن. جىرتىپ تاستاعان شابىندىق اراسىمەن سوڭىنان ق ۇلىنىن جەتەكتەگەن, اتتىلى قاريا اۋىر ويعا باتىپ كەلەدى. قاريا ويعا جاي باتىپ كەلە جاتقان جوق. اۆتور سول ارقىلى ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن تاريحىمىزدىڭ تونالىپ جاتقاندىعىن جەتكىزەدى. وسى كارتينانى كورگەندە, جازۋشى الدان سمايىلدىڭ تىڭ يگەرۋدىڭ زالالى تۋرالى كوركەم سوزبەن كەستەلەگەن «كۇزدە تاسىعان وزەن» اتتى پوۆەسىندەگى ساداق قاريانىڭ بەينەسى ويىما كەلدى.
«تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردi يگەرۋ ناۋقانى قالاي بولعاندا دا قازاق حالقىنىڭ تاريحىنداعى بiر قارالى بەت. ءۇيدiڭ iرگەسiنە دەيiن جىرتىلماعان جەر قالمادى عوي. سول جىرتىلعان جەردiڭ ۇستiنە تەلجانوۆ ات ويناتىپ, كوكپار تارتقىزىپ, ماحامبەتتiڭ مiنەزiن الىپ كەلدi. بۇل سۋرەتكەردiڭ سول كەزەڭگە دەگەن iشكi قارسىلىعى ەدi. وسى كارتينانى سۋرەتشi, بالكiم, جانىن شۇبەرەككە ءتۇيiپ, ينەنiڭ ۇستiندە وتىرىپ جازعان شىعار. دەيتۇرعانمەن دە سۋرەتشi حالقىنىڭ رۋحاني مۇراتىنا ادالدىعىن تانىتتى, نامىس بيiگiنەن الداسپانداي جارق ەتتi» دەيدى قالامگەر قالي سارسەنباي.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق بولمىسىمىزدى اينا-قاتەسىز بەدەرلەگەن قىلقالام شەبەرىنىڭ «كوكپار» اتتى تۋىندىسىنداعى اتادان جالعاسىپ كەلە جاتقان عاجايىپ ونەردىڭ سان قىرلى قۇبىلىسىن شىنايىلىقپەن جەتكىزگەن شەبەرلىگىنە ءتانتى بولاسىز. مۇندا كوكپارشىلاردىڭ شيەلەنىسكە تولى ديناميكاسىن دالمە-ءدال كەلتىرەدى.
قاناپيا تەلجانوۆ زيالى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن, اكەسى تەمىربولات سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا جوعارى ءبىلىم الىپ, كەيىن ورىنبور سوۆەتىنىڭ مۇشەسى, ءسىبىر ولكەتانۋ ءوڭىرىنىڭ «كەدەيلەر سەزى» گازەتىنىڭ رەداكتورى بولعان. سونداي-اق «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىندە قىزمەت ىستەگەن. الايدا وتىزىنشى جىلدارى جازىقسىز جالانىڭ قۇربانى بولادى. سودان دا بولار, سۋرەتشى جەكە باسقا تابىنۋشىلىق كەزەڭىنىڭ قاسىرەتىنە العاشقىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە قالام تارتىپ, 1965 جىلى «ۇيدە» اتتى كارتيناسىن سالدى.
بەلگىلى قالامگەر ماماديار جاقىپ سۋرەتشى تۋرالى ماقالاسىندا تەلجانوۆتىڭ الدەبىر ساياساتتىڭ ىعىنا كەلەتىن تاقىرىپتار ەمەس, كادىمگى ادامي, پەندەلىك دۇنيە يىرىمدەرىن كورسەتەتىن تۋىندىلار تۋعىزعاندىعىن جازادى.
كورنەكتى قىلقالام شەبەرىنىڭ «قارلىعاش», «كۇن ساۋلەلى ولكەدە», «جەڭىس», «توڭكەرىس كۇزەتىندە -11», «العاشقى رەت» جانە تاعى باسقا ەڭبەكتەرىنەن جىلى ليريزمگە تولى سىرشىلدىقتى كورەسىز. سانالى عۇمىرىن قازاق بەينەلەۋ ونەرىنە ارناعان سۋرەتشىنىڭ جۇمىستارى ەلىمىزدە عانا ەمەس, الەمنىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتەرىندەگى ايتۋلى كورمەلەردە قويىلعان. بىرقاتار تۋىندىسى الماتىداعى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىندە, ماسكەۋدەگى ترەتياكوۆ گالەرەياسىندا جانە اقش, قىتاي, جاپونيا سەكىلدى ەلدەردەگى جەكەمەنشىك گالەرەيالار قورىندا ساقتالعان.
جالپى, ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرىمىز تۋرالى ايتقاندا, سونىڭ ىرگەسىن قالاپ, قازىعىن قاققان ءابىلحان قاستەەۆ, ورال تاڭسىقباەۆ, مولداحمەت كەنباەۆ سەكىلدى ءبىرتۋار ساڭلاقتارمەن بىرگە قاناپيا تەلجانوۆتىڭ دا تۇرعانى انىق.
