قازاقستان • 01 ناۋرىز, 2022

مىڭ العىس ساعان, تۋعان ەل!

400 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

العىس ايتۋ كۇنىنە وراي سانالۋان پىكىر ايتىلادى. سانامەن سالماقتاپ, تارازى باسىنا تارتساڭىز, كوڭىلدىڭ تەرەڭ ءبىر تۇكپىرىندە جۇرگەن جىلى سەزىمدى جارىققا شىعارىپ, العىس لەبىزىڭدى ءبىلدىرۋدىڭ ەشبىر ارتىقتىعى جوق. مەن ءوز باسىم ەڭ الدىمەن قازاقتىڭ عاجايىپ تىلىنە, ادەمى سالت-داستۇرىنە ۇيرەتكەن, تۋىپ وسكەن توپىراعىمداعى اقساقالدى اتالار مەن مەيىربان انالارعا, كىسىدەن كومەگىن ايامايتىن كورشى-قولاڭعا اق العىسىمدى جولدار ەدىم. مىڭ راحمەت ساعان, تۋعان ەل!

مىڭ العىس ساعان, تۋعان ەل!

بۇگىندە كوكشەتاۋ قالاسىندا وقىپ جۇر­­گەنىممەن, بۇيرەگىم ەلگە بۇرىپ تۇرا­­دى. ءبىزدىڭ ەل زەرلى زەرەندىنىڭ كور­كەم ءبىر پۇشپاعى, ۇياداي عانا ۇيالى اۋى­لى. تا­بيعاتى قانداي تاماشا, اقكوڭىل اڭ­قىل­داعان ادامدارى شە؟! زايىرى ادام كوڭىلى, ونىڭ كىرشىكسىز اپپاق نيەتى تۋعان جەرىنىڭ تابيعاتىمەن باۋىرلاسىپ جاتقانداي.

انام اۋەل باستا قازاق تىلىنە ءسال شورقاقتاۋ بولىپتى. جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ ءتىلىن جەتىك بىلمەگەن سوڭ اۋىلدىڭ ادامدارىمەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي ارالاسىپ, سىرلاسىپ كەتۋگە دە ءسال-ءپال تارتىنىپ تۇرادى ەكەن. اقكوڭىلدى اۋىل ادامدارى بولسا, انامدى جاتىرقاماي, جاتسىنباي باۋىرىنا تارتقان. قىزدار تىككەن كەستەدەي قۇلپىرىپ تۇراتىن كوركەم ءتىلدى عانا ەمەس, سان عاسىر بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان, ءار مەزەرەتىنە سىر بۇككەن, ۇلاعاتىن ۇقساڭ يشاراسى مول ادەت-عۇرىپ, سالت-ءداستۇردى دە ۇيرەتكەن. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, جالپاق جۇرت جان داۋاسىنا بالاعان وسى سالت-ءداستۇردىڭ كەز كەلگەنى كەمەل كىسىلىككە, اسقاق ادام­گەرشىلىككە, پايىمدى پاراساتقا ۇندەيدى. بالكىم قازاقى ورتانىڭ يبالى دا يماندى بولارى وسىدان شىعار. ءتالىمدى تاربيەنىڭ ۋىزى دا, قوينىنا جاسىرعان قازىناسى دا وسى جەردە. جالپى مەنىڭ پايىمداۋىمشا, ەلىن, جەرىن ەلجىرەي سۇيەر ەلجاندىلىق سەزىم ءتىل ارقىلى قالىپتاسادى. ءتىلدى تەرەڭ بىلمەگەن ادام ۇلتىن ءسۇيۋى, ونىڭ جوعىن جوقتاپ, مۇڭىن مۇڭداۋى نەعايبىل كورىنەتىنى بار. سوندىقتان قازىر جاستاردىڭ, جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ عانا ەمەس, وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ جاس بۋىنىن تاربيەلەۋىمىز كەرەك. ءتىلدى تەرەڭ مەڭگەرسە, وسى ەلدىڭ وركەندەۋىنە ورتان قولداي ازاماتى بولىپ ءوز ۇلەسىن قوسار ەدى.

كىشكەنتاي كەزىمنەن باستاپ اۋىلداعى قۇربىلارىممەن تاي-ق ۇلىنداي تەبىسىپ ءوستىم. انا ءتىلىم قازاق ءتىلى بولدى. ۇيالى­داعى بەسىنشى سىنىپتى بىتىرەر كەزدە مەكتەبىمىز ورتەنىپ كەتتى. سودان سوڭ اقادىر اۋىلىندا ورتا مەكتەپتى ءبىتىر­دىم. سول ءبىلىم وشاعىنداعى ۇلاعاتتى ۇستاز­دارىم ءاليا بەكەنوۆا, گۇلميرا بوران­شينالار تۇڭعيىق ءتىل ءبىلىمىنىڭ تەرە­ڭىنە سۇڭگىتتى. مەكتەپتە وقىپ جۇر­گەندە وزگە ءتىل وكىلدەرى اراسىندا وتكىزى­لەتىن سايىستارعا قاتىسىپ, ءبىلىم وشاعى­نىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتۋگە ۇلەس قوستىق.

كەيدە كوشەدە قۇربىلارىممەن قازاق تىلىندە سويلەسىپ كەلە جاتسام, نازار اۋدارىپ, تاڭىرقايتىن دا ادامدار كەزدەسەدى. ونىڭ ەشبىر ەرەكشەلىگى جوق. ءبىز وسى جەردە تۋىپ, وسى ەلدە وسكەننەن كەيىن بار ىرىزدىعى مەن ىقىلاسىن اياماي تارتۋ ەتىپ وتىرعان تۋعان ەلىمىزدىڭ ءتىلىن بىلۋگە مىندەتتىمىز.  

قازىر كوكشەتاۋ قالاسىنداعى ش.ءۋالي­حانوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيەتتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى فاكۋلتەتىندە ەكىنشى كۋرستا وقيمىن. جوعارى وقۋ ورنىندا سۇلۋشاش كاكەنقىزى, ءلايىس مۋسين, يباگۇل سۇلەيمەنوۆا ءتارىزدى بىلىكتى ۇستازدار ءدارىس وقيدى. وبلىس ورتالىعىندا اسسامبلەيانىڭ جانىنان قازاق ءتىلى كابينەتىن اشتىم, بۇل جەردە «ەرەك­شە سويلە» كۋرسى بار. ءتىل يگەرۋ ءۇشىن كە­لەتىن وزگە ەتنوس وكىلدەرى وتە كوپ. قازاق جاستارى دا از ەمەس. كەيبى­رەۋ­­لەر وسى ءبىر كورىنىستى قاتە تۇسىنەتىن دە جايت كەز­دەسەدى. ولار كىنالى ەمەس قوي, قايتا انا ءتىلىمىزدى ۇيرەنەمىز دەپ ۇم­تىلعان­دارىنىڭ ءوزى قۇپتارلىق شارۋا ەمەس پە؟  

بۇگىندە الدىمنان كەڭ جول اشقان, بولاشاعىمدى ايقىنداعان قۇربىلارىم عانا ەمەس, ءتىل بىلگەنىم ءۇشىن قۇرمەتتەيتىن اعا بۋىننىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەندىكتەن سول بيىككە كوتەرگەن ءوز ەلىمە پەرزەنتتىك العىسىمدى ايتقىم كەلەدى.

 

ميلانا تاراسوۆا,

«اسسامبلەيا جاستارى» رقب وكىلدىگىنىڭ مۇشەسى

 

اقمولا وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار