«دنر» مەن «لنر»-ءدى مويىنداعاننان كەيىن ۆلاديمير پۋتين اتالعان وڭىردەگى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ دەگەن جەلەۋمەن اسكەر جىبەرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. «دونباسس سەگودنيا» سايتىنىڭ حابارلاۋىنشا, رەسەيلىك ساربازدار مەن اسكەري تەحنيكا ايماققا كىرە باستاعان. كرەمل باسشىسىنىڭ «دنر» مەن «لنر»-ءدى مويىنداۋ تۋرالى شەشىمىنەن كەيىن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە ۋكراينا ماسەلەسى تالقىلاندى.
جيىندى جۇرگىزگەن بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ساياسي جانە بىتىمگەرشىلىك ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى روزەماري ديكارلو دونەتسك جانە لۋگانسك وبلىستارىنىڭ جەكەلەگەن اۋداندارىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداۋ تۋرالى رەسەي شەشىمى ۋكراينانىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن ەگەمەندىگىن بۇزاتىنىن مالىمدەدى. ء«دال قازىر اۋقىمدى قاقتىعىستىڭ قاۋپى تۋىپ تۇر. قانداي جاعداي بولسىن, بۇعان جول بەرمەۋىمىز كەرەك. مۇنىڭ جاھاندىق جانە وڭىرلىك اسەرى بار. رەسەي اسكەرىن بىتىمگەرلىك كۇشتەر دەگەن سىلتاۋمەن ۋكراينانىڭ شىعىسىنا اكەلۋىن ايىپتايمىز», دەدى ديكارلو.
روزەماري ديكارلو حانىمنىڭ
ايتۋىنشا, ەقىۇ-نىڭ ۋكرايناداعى ميسسيياسى 18-20 اقپان ارالىعىندا اتالعان ەكى اۋداندا وق اتپاۋ تۋرالى كەلىسىمدى بۇزعان 4304 وقيعا تىركەلگەنىن حابارلاعان.
اقش-تىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنداعى وكىلى ليندا توماس-گرينفيلد قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شۇعىل وتىرىسىندا رەسەي ارەكەتىنىڭ سالدارى «بۇكىل ۋكرايناعا, ەۋروپاعا جانە الەمگە اۋىر اسەر ەتەتىنىن» جەتكىزدى. «مۇنى بىتىمگەرشىلىك كۇشتەر دەپ اتايدى. بۇل بوس ءسوز. ولاردىڭ شىن مانىندە كىم ەكەنى بەلگىلى», دەدى ل.توماس-گرينفيلد.
ۇلىبريتانيانىڭ بۇۇ-داعى وكىلى باربارا ۆۋدۆورد ماسكەۋگە قارسى جاڭا سانكتسيالار سالىناتىنىن حابارلاپ, رەسەيدى احۋالدى شيەلەنىستىرمەۋگە شاقىردى. «مۇنىڭ ەكونوميكالىق زاردابى اۋىر بولادى. رەسەي باسقا جول قالدىر ماي وتىر. رەسەيدى شەشىمىنەن باس تارتۋعا شاقىرامىز», دەدى ب.ۆۋدۆورد.
ءبىر قىزىعى, بۇعان دەيىن رەسەيگە جىلى قاباق تانىتىپ كەلگەن كەنيا سەكىلدى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە ەلدەر كرەملدىڭ بۇل قادامىن سىنعا الدى. بۇل تۇسىنىكتى دە. ۋكراينانىڭ تۇتاستىعىنا قول سۇعىلىپ جاتقاندا, ونى قۇپتاۋ وزدەرىنە دە قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن. ويتكەنى كەنيا دا – كەزىندە يمپەريانىڭ وتا-
رىندا بولعان, تەپكى كورگەن ەل. سوندىقتان ءوز ەلىنىڭ مۇددەسىن جوعارى قويىپ وتىر.
ءۇندىستان, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, برازيليا تاراپتاردى كەلىسسوزگە شاقىردى. قىتاي دا ماسەلەنى بەيبىت جولمەن شەشۋگە ۇندەدى. بىراق رەسەيدىڭ ارەكەتىن اشىق ايىپتامادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بەيجىڭ ءۇشىن قيىن شەشىم قابىلداۋ قاجەت. ويتكەنى «لنر» مەن «دنر»-دى مويىنداسا, تايۆاننىڭ دا تاۋەلسىزدىگىن تانۋعا ءتيىس. ال مويىندامايىن دەسە, رەسەيمەن قارىم-قاتىناس بۇزىلۋى ىقتيمال. سوندىقتان بەيجىڭ اسىقپاي, ءالىپتىڭ ارتىن باعاتىن سەكىلدى.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش «دنر» مەن «لنر»-ءدى تانۋ «ۋكراينانىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن ەگەمەندىگىن بۇزۋ جانە بۇۇ جارعىسىنىڭ قاعيداتتارىنا قايشى كەلەدى», دەپ مالىمدەدى.
اقش تاراپى دا جەدەل شەشىم قابىلدادى. اقۇي اقش-تىڭ جوعارىدا اتالعان ايماقتارعا ينۆەستيتسيا سالۋعا نەمەسە ولارمەن ساۋدا جاساۋعا تىيىم سالاتىنىن حابارلادى. سونداي-اق ماسكەۋ قولدايتىن اۋماقتاردا ارەكەت ەتەتىن كەز كەلگەن ادامعا قارسى سانكتسيا جاريالادى. مەملەكەتتىك حاتشى ەنتوني بلينكەن تۋيتتەردەگى پاراقشاسىندا كرەملدىڭ شەشىمىن ۇياتقا بالادى. «رەسەيدىڭ سەنىمدى وكىلدەرى باسقاراتىن رەسپۋبليكالاردىڭ «تاۋەلسىزدىگىن» مويىنداۋ – ۇيات ارەكەت. ءبىز ولاردى قاتاڭ تۇردە ايىپتايمىز. ۋكراينانىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترىنە ايتقانىمداي, ۋكراينامەن بىرگەمىز», دەپ جازدى ە.بلينكەن.
ەۋروپالىق كوميسسيا پرەزيدەنتى ۋرسۋلا فون دەر لەيەن مەن ەۋروپالىق كەڭەس پرەزيدەنتى شارل ميشەل دە بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى. «ۋكرايناداعى ەكى سەپاراتيستىك اۋماقتى تانۋ – حالىقارالىق قۇقىقتى, ۋكراينانىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن جانە مينسك كەلىسىمدەرىن ورەسكەل بۇزۋ. وداق وسى زاڭسىز ارەكەتكە قاتىسى بار ادامدارعا قارسى سانكتسيالار قولدانادى», دەدى ولار.
ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى بوريس دجونسون دا رەسەيگە سانكتسيا سالىناتىنىن حابارلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي تىيىمنىڭ باستاپقى لەگى ەكونوميكالىق تۇرعىدا اۋىر سوققى بەرمەك. «سانكتسيا رەسەيگە قاتتى اسەر ەتەدى. الدا-جالدا ۋكرايناعا باسىپ كىرسە, بۇدان دا كوپ سانكتسيا سالامىز. رەسەي كومپانيالارىنىڭ ۇلىبريتانيا قارجى نارىعىندا كاپيتال تارتۋعا كەدەرگى جاسالسا, م ۇلىككە يەلىك ەتۋىنە تىيىم سالساق, ونىڭ سالدارى اۋىر بولاتىنىنا كۇمان جوق», دەدى ب.دجونسون.
تۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ تايپ ەردوعان رەسەيدىڭ دونەتسك پەن لۋگانسكىنى تانۋىن قابىلداۋعا كەلمەيدى دەپ مالىمدەدى. «رەسەيدىڭ بۇل شەشىمىن قابىلداۋعا بولمايدى. ءبىز بارلىق تاراپتى پاراساتتىلىققا جانە حالىقارالىق قۇقىقتى قۇرمەتتەۋگە شاقىرامىز», دەدى ر.ەردوعان.
بۇدان بولەك باتىس ەلدەرىنىڭ ءبارى كرەملدىڭ شەشىمىن ايىپتادى. قازىرگى تاڭدا سانكتسيا سالۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ جاتىر. بىراق كەي ساراپشىلار رەسەي ساربازدارى دونباسس وڭىرىندە عانا قالسا, وندا اتالعان ەلگە سالىناتىن سانكتسيا اۋىر بولمايدى دەگەندى العا تارتادى.
قالاي دەگەنمەن, باتىس ەلدەرى ازىرگە ءسوز جۇزىندە عانا جونىن كۇجىرەيتىپ وتىر. الايدا قاشان ىسكە كىرىسەتىنى بەلگىسىز. ەۋروپالىق وداقتىڭ سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپسىزدىك ساياساتى جونىندەگى جوعارى وكىلى دجوزەف بوررەلل ۇيىمعا مۇشە بۇكىل ەل ءبىراۋىزدان شەشىم قابىلداۋى قاجەت ەكەنىن العا تارتادى.
وسى ورايدا, قارت قۇرلىقتاعىلاردىڭ ءىس جۇزىندە كىبىرتىكتەپ قالۋىنا نەگىز بار. گەرمانيا قازىرگى تاڭدا رەسەيمەن بىرلەسىپ «سولتۇستىك اعىن-2» جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. سوندىقتان بەرتىنگە دەيىن ولاف شولتس سانكتسيا تۋرالى كەسىمدى پىكىر ايتۋعا اسىقپاعان ەدى.
وعان قوسا, ەۋروپالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەر رەسەيدىڭ گازىنا مۇقتاج. ماسەلەن, 2021 جىلى قارت قۇرلىق تۇتىنعان كوگىلدىر وتىننىڭ 40 پايىزىن «گازپروم» جەتكىزگەن. ەۋروپا جەتىسپەيتىن مۇناي مەن وعان جاناما ونىمدەردى رەسەيدەن, سونىمەن قاتار وسى ەلدىڭ اۋماعى ارقىلى باسقا مەملەكەتتەردەن ساتىپ الادى. مۇنىڭ كولەمى دە از ەمەس. سوندىقتان ەۋروپالىق وداقتىڭ رەسەيگە سانكتسيا سالۋعا اسا ق ۇلىق تانىتا قويماۋى دا وسىدان.
كەشە ۋكرايناعا قاتىستى ماقالامىزدا بۋداپەشت مەموراندۋمى تۋرالى ايتقان بولاتىنبىز. اتالعان قۇجاتقا سايكەس ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (ەقىۇ) سامميتىندە رەسەي, اقش جانە ۇلىبريتانيا باسشىلارى قازاقستان, ۋكراينا, بەلارۋستىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن, قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋعا كەپىلدىك بەردى. وسى ەلدەردىڭ تاۋەلسىزدىگىنە, ەگەمەندىگىنە جانە قازىرگى شەكاراسىنا قۇرمەت كورسەتىپ, اۋماقتىق جانە ساياسي تۇتاستىعىنا قاۋىپ توندىرمەيتىندەرىن, قارۋ-جاراعىن ولارعا قارسى قولدانبايتىنىن ۋادە ەتتى.
سونىمەن قاتار 2014 جىلى ۋكرايناداعى احۋالعا بايلانىستى رەسەي, ەقىۇ جانە ۋكراينا مينسك كەلىسىمىنە قول قويعان بولاتىن. بۇل قۇجات دونەتسك پەن لۋگانسكىدەگى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا باعىتتالعان ەدى. بۇل از دەسەڭىز, ۋكراينا مەن رەسەي 2003 جىلى مەملەكەتتىك شەكارا تۋرالى كەلىسىم جاساسقان ەدى. 2004 جىلى ەكى ەلدىڭ دە پارلامەنتى قۇجاتتى راتيفيكاتسيالادى. دەگەنمەن كەلىسىمدە بەلارۋستەن باستالىپ ازوۆ تەڭىزىنە دەيىنگى شەكارا عانا ناقتىلانعان-دى. ياعني قازىرگى لۋگانسك پەن دونەتسك ايماقتارىنىڭ ماڭىنداعى شەكاراعا راتيفيكاتسيا جاسالعان بولاتىن.
وسىنداي ماڭىزدى قۇجاتتارعا قاراماستان, كرەمل باسشىلىعى ۋكراينانىڭ ىشكى ماسەلەسىنە تىكەلەي ارالاسىپ, اتالعان ەلدىڭ اۋماعىنا اسكەرىن كىرگىزگەنى تۋرالى اقپارات تاراي باستادى. بۇل حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ الەمدەگى ءتارتىپتى ساقتاۋدا, تاۋەلسىز ەلدەردىڭ ەگەمەندىگىن قورعاۋدا قابىلەتسىز ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. باتىس ەلدەرى ۋكرايناداعى جاعدايدان كەيىن ءسوز جۇزىندە عانا ەمەس, ءىس جۇزىندە دە ارەكەت ەتۋگە ءتيىس.
جوعارىدا ايتىپ وتكەن قۇجاتتارعا ۇقساس كەلىسىمدەرگە قازاقستان دا قول قويعان. وسىندايدا, بۋداپەشت مەموراندۋمى سەكىلدى شارتتاردىڭ ماڭىزى قالماعانى ما دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. مۇندايدا قايتپەك كەرەك؟ حالقىمىزدى بىرىكتىرەتىن ەلدەگى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن, ىنتىماققا ۇيىستىراتىن ورتاق ءتىل مەن مادەنيەتىمىز سەكىلدى قۇندىلىقتارعا باسىمدىق بەرىپ, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە قازاق ءتىلىنىڭ كەڭىنەن تارالۋىنا جاعداي جاساۋىمىز قاجەت. ۇلتتىق تۇتاستىقتى نىعايتۋ, ءتىل, ءدىن الا-قۇلالىعىنا جول بەرمەۋ بۇزىق نيەتتىلەردىڭ وڭ جامباسىنا ءتۇسىپ قالماۋىمىزدىڭ باستى كەپىلى ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون. وڭتۇستىكتەگى تۇرعىنداردى قازاعى از وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋدى جالعاستىرۋ كەرەك. ايتپەسە, ۋكراينانىڭ باسىنا تۇسكەن كۇن بىزگە دە كەلمەسىنە ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى.
