سينوفوبيا كەڭ تاراعان ەلدەر قاتارىنا وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرى: سينگاپۋر, مالايزيا, ۆەتنام, لاوس, تايلاند, يندونەزيا جانە ت.ب. جاتادى. سينوفوبيا سونىمەن قاتار قىتاي ەتنوسى تىعىز ورنالاسقان دياسپورالار تۇرىپ جاتقان جەرلەردە كوپتەپ كەزدەسەدى. قىتاي قاۋپى قىتايدان تىس جەرلەردەگى قىتايلىق ميگراتسيانىڭ ۇلعايۋىنا دەگەن ۇرەيدەن دە تۋىنداپ وتىرادى. سونداي-اق مۇنىڭ تۋىنداۋ سەبەپتەرىنە كوممۋنيستىك پارتيا باسقاراتىن قىتاي بيلىگىنە دەگەن شەتەلدىكتەردىڭ جەككورۋشىلىك پەن تۇسىنبەۋشىلىك پيعىلدارىن دا ايتۋعا بولادى, اسىرەسە بۇل ءۇردىس باتىس ەلدەرىندە ايقىن بايقالادى, وعان وتكەن ۋاقىتتاردا بولعان كەيبىر تاريحي رەنىش-وكپەلەر, ەكونوميكالىق باسەكەلەستىك پەن ەكسپانسيالار, بەيجىڭنىڭ وزىنە جاقىن تارتقان ەلدەرىنە جومارتتىقپەن ءۇيىپ توگىپ سالىپ جاتقان ينۆەستيتسيالار قاۋپى سەبەپ بولىپ وتىرعانى بەلگىلى.
قىتاي – ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن سىرتقى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ساياساتىمىزداعى باستى ارىپتەس. تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بەرى ەكى ەل اراسىنداعى جان-جاقتى بايلانىستار قارقىندى دامىپ كەلەدى. وسى جىلدار ىشىندە بىرقاتار اۋقىمدى ەكونوميكالىق جوبا ىسكە اسىرىلدى, ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار جىل سايىن دامۋدا. ەكى ەل اراسىنداعى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ىنتىماقتاستىق باعىتىنداعى باعدارلامالار بىرتىندەپ ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. وسى باعدارلاما اياسىندا قازاقستانعا قۇنى 28 ملرد دوللار بولاتىن 51 جاڭا جوبانى اكەلۋ تۋرالى كەلىسىم ناتيجەلەرى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ولاردىڭ بىرقاتارى ىسكە قوسىلىپ, وندىرىستىك دامۋىمىزعا ءوز ۇلەسىن قوسۋدا.
قازىرگى تاڭدا الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى قالىپتاسىپ وتىرعان وقيعالاردى باعامداۋدا, وعان ناقتى ساراپتاما جاساۋدا حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ بەلگىلى ءبىر تاجىريبەسى جيناقتالعان كەزەڭدە وتكەن تاريحي وقيعالالاردى تەرەڭ زەردەلەۋ اسا قاجەت بولىپ وتىر.
الەمدە قالىپتاسىپ وتىرعان گەوساياسي جاعدايلار, الپاۋىت مەملەكەتتەر اراسىنداعى باسەكەلەستىك كۇرەس ۇلتتىق مەملەكەتتەردىڭ بولاشاعىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بارشا ادامزاتتىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنىمىنە سەلكەۋ ءتۇسىرىپ وتىرعانى, الەمگە ۇستەمدىگىن ءارتۇرلى جولدارمەن ىسكە اسىرۋعا ۇمتىلعان الىپتار اراسىنداعى باسەكەلەستىك كۇرەس زامانىندا قىتايدىڭ بولاشاققا سەنىمدى اياق باسۋى ءبىر جاعىنان جارقىن ءۇمىت ۇيالاتسا, ەكىنشى جاعىنان قاۋىپ تۋدىرۋدا. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭدا الەمدە قىتايدىڭ مودەرنيزاتسياسىنا, ۇدەمەلى دامۋىنا باعا بەرەتىن قىتايلىق كوزقاراستاعىلار جانە وعان ۇرەيمەن قارايتىن تەرىس كوزقاراستاعىلار تاراپىنان وسى ماسەلە جونىندە كوپتەگەن جان-جاقتى زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قىتايلىق تاجىريبە بارشاعا قىزىقتى, الايدا دامۋدىڭ نەگىزى رەتىندە ەۋروتسەنتريستىك امال ورنىنا قىتايتسەنتريستىك كورىنىستى قابىلداۋعا الەمدىك قوعامداستىق ءالى مۇلدەم دايىن ەمەستىگى بەلگىلى.
2013 جىلى قحر توراعاسى سي تسزينپين «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى» جانە «XXI عاسىرداعى تەڭىز جىبەك جولى» ستراتەگياسىنا كىرەتىن «قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» دەپ اتالاتىن باستاماسىن العاش رەت قازاقستاندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە سويلەگەن سوزىندە ۇسىندى. وسى ۋاقىتتان بەرى بۇل ستراتەگيالىق جوباعا 140-تان استام مەملەكەت پەن ايماق نازار اۋدارىپ, وعان قاتىسۋعا نيەت بىلدىرۋدە. ءبىزدىڭ ەلىمىز دە بۇل ستراتەگيانى ىسكە اسىرۋدا ءوز مۇمكىندىكتەرىن ۇتىمدى پايدالانۋعا ۇمتىلىس تانىتىپ وتىر. قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» ستراتەگياسىنا كىرەتىن «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى» جانە «XXI عاسىرداعى تەڭىز جىبەك جولى» سياقتى باستامالارى وزگە مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك دامۋىنا قاجەتتى جاڭا ينفراقۇرىلىمدار مەن وندىرىستىك كاسىپورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قىتايدىڭ جاڭا زاماناۋي تەحنولوگيالارىن, قۇرال-سايماندارىن, قاراجاتىن, ەڭبەك كۇشىن پايدالانۋ ارقىلى اركىم ءوز ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا, ىشكى ماسەلەلەرىن شەشۋگە مۇمكىندىك الادى. ال بۇل ۇدەرىس قىتايدىڭ دا تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ورايدا قازاقستان كورشى مەملەكەتتىڭ مۇمكىنشىلىكتەرىن ۇتىمدى پايدالانا وتىرىپ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىمىزدىڭ ماقساتتارىمەن ۇشتاستىرۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا جاڭا كاسىپورىندار اشۋ مەن وندىرىلگەن ءونىمدى قىتايعا شىعارۋ ارقىلى ەكىجاقتى ەكونوميكالىق قاتىناستاردى جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋىنە مۇمكىندىك الارى ءسوزسىز.
ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى (پاندەمياعا بايلانىستى ورىن العان كارانتينگە دەيىنگى) ىشىندە ەت, بال, ۇن سياقتى دايىن ونىمدەردى قىتاي نارىعىنا شىعارۋعا باعىتتالعان كەشەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلدى. كارانتيندىك-ۆەتەرينارلىق تالاپتارعا قاتىستى رۇقسات الىنعان جاعدايدا, وتاندىق ءونىم قىتايلىق تۇتىنۋشىلارعا جەتۋدە. قىتايعا جىل سايىن مىڭداعان توننا استىق ەكسپورتتالىپ كەلدى. وسى ورايدا «قىتاي حالقىنىڭ دەموگرافيالىق ءوسىمى ۇلان-بايتاق جەرى بار, بىراق حالىق سانى از قازاقستانعا قاۋىپ توندىرمەي مە؟» دەگەن سۇراق حالىقتىڭ كوكەيىندە تۇراتىنى شىندىق. ەل ىشىندە قىتايعا قاتىستى نەشە ءتۇرلى فوبيا بار. «قىتايلار ءبىزدى حالىق سانىمەن-اق جاۋلاپ الادى», «الىپ ەلدىڭ ەكونوميكاسى دامىعان سايىن ءبىزدىڭ ەكونوميكا قۇلدىرايدى», «سالعان ينۆەستيتسيالارى مەن بەرگەن نەسيەلەرى وسكەن سايىن تاۋەلسىزدىگىمىزگە قاۋىپ كۇشەيەدى», دەگەن پىكىرلەر ءجيى ايتىلادى.
«قازاقستانداعى قىتايلىقتاردى جەك كورۋ نەمەسە سينوفوبيا كوڭىل اۋانىنىڭ ءتۇپ توركىنى قايدا جاتىر؟» دەگەن سۇراق وتاندىق اقپارات قۇرالدارىندا, الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءجيى كوتەرىلىپ جاتادى. بۇنىڭ ءبىر سەبەبى عاسىرلار بويى كورشى جاتقان ەل بولعاندىقتان, تاريحي ءتۇرلى بايلانىستار كەزەڭىندە ەتنيكالىق كسەنوفوبيا رەتىندە قوعامدىق ساناعا جاساندى تۇردە ادەيى ەنگىزىلۋ مۇمكىندىگىن دە ەسكەرۋىمىز كەرەك. بىراق وتكەن تاريحي كەزەڭدەردە, ياعني جاۋلاسۋشى كەزەڭدە ەنگىزىلگەن بۇل كسەنوفوبيانىڭ سالدارى قالاي بولاتىنىن بۇگىنگى ۇرپاق ويلانۋى كەرەك.
سينوفوبيا – بۇل ءمانى جاعىنان العاندا, كسەنوفوبيانىڭ ءبىر ءتۇرى, ياعني ءبىر نارسەنىڭ نەمەسە بوتەن بىرەۋدىڭ ءارتۇرلى وزگەشەلىكتەرىنە بايلانىستى (تەرىسىنىڭ تۇسىنە, ۇلتىنا, ت.ب. بەلگىلەرىنە قاراي) جەك كورۋ نەمەسە ۇناتپاۋدى بىلدىرەدى. وسىنىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە اقش-تاعى ۇزاق ۋاقىت بويى قارا ناسىلدىلەرگە قاتىستى ديسكريميناتسيالىق ساياساتتىڭ ورىن
الۋىن ايتۋعا بولادى. سول اقش-تىڭ وزىندە قازىرگى كۇندە ميلليونداعان قىتايلىق مەكەن ەتەدى. امەريكالىقتار اراسىندا دا اندا-ساندا بولسىن سينوفوبيا ءۇردىسى كورىنىس بەرىپ تۇراتىنىن جوققا شىعارمايمىز. ءتىپتى كورشى رەسەي ەلىندە دە سينوفوبيالىق كوزقاراستىڭ ءجيى كورىنىس بەرىپ وتىرعانىن باق ماتەريالدارىنان كورىپ ءجۇرمىز. ياعني ءتۇرلى ەلدەردە بۇل كوزقاراس ءارتۇرلى سيپاتتا كورىنىس تابادى. قازاقستانداعى سينوفوبيا باتىس ەلدەرىندەگى قازىرگى جاعدايدان مۇلدەم وزگەشە.
قازاقستانداعى انتيقىتايلىق كوڭىل كۇيدىڭ ءورشۋىن الەمدەگى ساياسي جانە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ باتىستان شىعىسقا, سونىڭ ىشىندە ازياعا اۋىسا باستاعانىمەن, قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك ماڭىزدىلىعىمەن تۇسىندىرۋگە بولادى. قىتاي – باتىس ەلدەرىنىڭ ەڭ ءبىرىنشى باسەكەلەسى. شىۇ-نىڭ كەڭەيۋى, بريكس (برازيليا, رەسەي, ءۇندىستان, قىتاي, وڭتۇسىك افريكا رەسپۋبليكاسى) ەلدەرىنىڭ ساياسي سالماعىنىڭ ارتۋى باتىستى قاتتى الاڭداتادى. باتىس ەلدەرى قازاقستانداعى سينوفوبيانى ادەيىلەپ ورشىتۋگە ۇمتىلۋدا. قازاق قوعامىنداعى انتيقىتايلىق كوڭىل كۇي كۇشەيگەن سايىن, «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى» اتتى قىتايلىق جوبا قۇردىمعا كەتىپ, قازاق-قىتاي قارىم-قاتىناستارى ناشارلايدى دەپ ويلايدى. ترانسۇلتتىق كورپوراتسيا كوشباسشىلارىنا قازاقستاننىڭ مۇددەسى كەرەك ەمەس, ولار مول تابىس تابۋدى كوزدەيدى.
سوندىمەن قاتار قازاقستانداعى انتيقىتايلىق كوڭىل كۇيدىڭ باسىم بولىگى تومەنگى دەڭگەيدە, ياعني حالىقتىڭ تۇرمىستىق دەڭگەيىندەگى اشۋ-ىزا سياقتى تۇردە كوبىرەك كورىنىس بەرەدى. قازاقستانداعى قىتايلىق كاسىپورىندارداعى قىتايلىق جۇمىسشىلار سانىنىڭ كوپتىگى, ولاردىڭ جالاقىلارىنىڭ جەرگىلىكتى جۇمىسشىلاردان كوپ بولۋى سياقتى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر بار. سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ ەلمەن كورشىلەس ايماق شىڭجاڭداعى جاعدايلارعا بايلانىستى تۋىنداپ وتىرعان ەتنيكالىق ماسەلەلەر دە سينوفوبيانى ءورشىتىپ وتىرعانى شىندىق. ال جوعارى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ونداي جاعداي بولعان ەمەس, قايتا ەكى ەل اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى سان الۋان كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلىپ, قارىم-قاتىناس جاقسى دەڭگەيدە ورىستەۋدە. مىسالى, «نۇرلى جول» مەن «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى», ء«بىر جول, ءبىر بەلدەۋ» ستراتەگيالىق باعدارلامالارىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن ايتۋعا بولادى. شىڭجاڭداعى باۋىرلاس قازاقتاردىڭ جاعدايىنا الاڭداۋشىلىق ماسەلەسى ديپلوماتيالىق جولدارمەن رەتتەلۋدە.
سونداي-اق ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ قارقىندى دامۋى كەزىندە قىتايدىڭ مەملەكەتتىك اقپاراتتىق كەڭىستىگى قازاقستاننىڭ جاعىمدى ءيميدجىن قالىپتاستىرىپ, ونىڭ بارىنشا دوس ەل ەكەندىگىن اتاپ ءوتىپ, ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ جىلدام, قارقىندى دامۋىنا نازار اۋدارىپ كەلدى. ءتىپتى وسىعان مىسال رەتىندە, كوۆيد ىندەتىنەن تۋىنداعان العاشقى ۇرەيلى كەزەڭدە قىتاي ۇكىمەتى قازاقستانعا كومەك قولىن سوزىپ, گۋمانيتارلىق جاردەم رەتىندە ءدارى-دارمەك, مەديتسينالىق قۇرالدار مەن ماسكالاردى, تاجىريبەلى دارىگەرلەرىن كومەككە جىبەرگەنى بەلگىلى.
قحر وكىمەتىنىڭ قازاقستانداعى سينوفوبيانىڭ كورىنىس بەرۋىنە ازىرشە رەسمي تۇردە قاتتى نارازىلىق تانىتىپ, اسا كوڭىل بولمەي وتىرعانىنا جايباراقاتتىق تانىتۋعا بولمايدى, ونىڭ ەكونوميكالىق تا, ساياسي دا سالدارىنىڭ بولۋ مۇمكىندىگىن ەستە ۇستاۋ كەرەك. قىتاي بيلىگىنىڭ ءبىزدىڭ ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالىنا, بيزنەستىك تارتىمدىلىعىنا ىقپال ەتىپ, قىتايلىق ينۆەستورلاردىڭ ىنتاسىنا تەرىس اسەر ەتۋ مۇمكىندىگىن ەسكەرۋىمىز قاجەت. ينۆەستورلار وزدەرىنە قاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن ەلگە اقشا سالمايتىنى بەلگىلى. سوندىقتان قىتايلىق ينۆەستورلاردى ۇركىتىپ الۋ ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا ءتيىمسىز ەكەنىن ەستە ساقتاعان ءجون. وسى تۇستا الەمدىك ىندەت كەزىندەگى كارانتيندىك جاعدايدى سىلتاۋ ەتىپ, قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ قىتايعا وتۋىنە ءجيى-ءجيى توسقاۋىل قويىلىپ وتىرعانىنا دا نازار اۋدارۋىمىز قاجەت.
ءبىر جاعىنان, ءبىزدىڭ بيلىك تاراپىنان دا ەلدەگى سينوفوبيانى تۋعىزۋعا سەبەپ بولعان جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىرعانىن بىلەمىز, رەسمي ارنالار ارقىلى ەكى ەل بيلىگى بۇل ءتۇيىندى ماسەلەلەردى ۋشىقتىرماي شەشۋگە مۇددەلىلىك تانىتىپ وتىر. مەملەكەتتەر باسشىلارى دا ورىنسىز كوڭىل كۇيلەرگە بوي الدىرىپ, كورشى مەملەكەتپەن قاتىناستى تەجەۋ دۇرىس شەشىم بولمايتىنىن جاقسى تۇسىنەدى. بۇكىل شەكارامىزدىڭ بويىنا تاعى ءبىر ۇلى قورعان تۇرعىزىپ, كورشى مەملەكەتتەن ىرگەنى اۋلاق سالا المايمىز عوي. قايتا قىتايدىڭ دامۋ بارىسىنا تەرەڭ ساراپتاما جاساۋ ارقىلى ونىڭ ءتيىمدى جاقتارىن ۇتىمدى پايدالانۋ وزىمىزگە پايدالى بولماق.
ال ەندى «قازاق-قىتاي قاتىناستارى سينوفوبيانىڭ كەسىرىنەن قانداي زارداپقا تاپ بولۋى مۇمكىن؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ كورەلىك.
ءوزىمىز بىلەتىندەي, ءبىزدىڭ بيزنەس سالاسىنداعى وراسان زور جوسپارلارىمىز قىتاي نارىعىنا كوپ ءۇمىت ارتادى. ءبىز قىتاي نارىعىنا وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن – ەت پەن استىق ونىمدەرىن كوپتەپ شىعارۋدى ويلاستىرۋدامىز. ونىڭ ۇستىنە قىتايلىق سۇرانىستىڭ اۋقىمدى كولەمىن ەسكەرە وتىرىپ, ءوزىمىزدىڭ اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىن دامىتا تۇسۋگە مۇمكىندىك الامىز. ەگەر دە ءبىز ەكى ەلدىڭ اراسىنا سىنا قاعاتىن سينوفوبيا سياقتى ارەكەتتەردى جالعاستىراتىن بولساق, وندا ءبىز بۇل مۇمكىندىكتەردەن ايىرىلىپ قالۋىمىز عاجاپ ەمەس. قىتايلىق نارىق مۇمكىندىگىن ۇتىمدى پايدالانۋ ءۇشىن ونىمەن بەيبىت قاتىناستاردى مىقتى ۇستانۋ عانا كەلەشەكتە ەكى ەلدىڭ بەيبىتشىلىكتە بولۋىنا جول اشادى. تاراپتار اراسىنداعى بارىس-كەلىس, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بايلانىستاردى دامىتۋ, حالىقارالىق قاتىناستار ەرەجەسىنە ساي پاريتەت ساقتاۋ دۇرىس جول بولماق.
ءوزىمىزدىڭ ەڭ ۇتىمدى تۇستارىمىزدى, ياعني الەمنىڭ ەكىنشى ەكونوميكاسى اتانعان كورشىمىزبەن ەكونوميكالىق ءتيىمدى بايلانىستارىمىزدى قولدان شىعارىپ الساق, بۇل دەگەنىمىز بارلىق جەتىستىكتى جوققا شىعارۋمەن تەڭ. قازاقستان قىتاي حالقىنىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, ءوزىنىڭ ترانزيتتىك ورنىن ءتيىمدى پايدالانىپ, قىتايلىق ينۆەستيتسيانى تارتىپ, ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا قاجەتتى قىتايلىق تەحنولوگيالاردى تارتۋ ارقىلى جەتىستىككە جەتۋگە زور مۇمكىندىك بار. سوندىقتان سينوفوبيا ارقىلى بايلانىستارىمىزعا كولەڭكە ءتۇسىرۋ ەلىمىز ءۇشىن ەكونوميكالىق تۇرعىدان وتە قاجەتسىز ساياسات بولماق.
شىڭجاڭنىڭ وتكەن تاريحىنداعى قىتاي مەن رەسەيدىڭ, كەڭەس وداعىنىڭ ونداعى جۇرگىزگەن ساياساتتارىنىڭ تاريحي ساباعى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قىتايمەن, ونىڭ شىڭجاڭ ولكەسىمەن بايلانىستارىن قالىپتاستىرىپ, ونى بولاشاقتا ودان ءارى دامىتۋدا ماڭىزدى بولماق. قازاقستان قحر-دىڭ شىڭجاڭ ولكەسىمەن شەكارالاس بولعاندىقتان, بۇل ولكەدەگى ساياسي تۇراقتىلىق ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى. شىڭجاڭداعى سەپاراتيستىك, تەرروريستىك ارەكەتتەر, بۇل ولكەنىڭ ءوزى ءۇشىن دە جانە ونىمەن كورشىلەس ەلدەر ءۇشىن دە قازىرگى قالىپتاسقان جاعدايدا وتە قاۋىپتى. ورتالىق ازياداعى حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ قالىپتى, بەيبىت جاعدايدا, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق جاعدايىندا دامۋى ءۇشىن, ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىز قىتاي مەملەكەتىمەن اراداعى قول قويىلعان كەلىسىمشارتتار نەگىزىندە ءبىر-ءبىرىنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگىن, تەرريتوريالىق تۇتاستىعىن ساقتاۋ پرينتسيپتەرىن قۇرمەتتەي وتىرىپ, ونىمەن تاتۋ كورشىلىك قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋدى جاقتايدى. شىڭجاڭ ولكەسىمەن عاسىرلاردان بەرى تاريحي بايلانىستارى جالعاسىپ كەلە جاتقان ءبىزدىڭ ەلىمىز, ونداعى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءبىر ميلليوننان استام قانداسىمىزدىڭ تاعدىرىمەن ساناسا وتىرىپ, ونىمەن ەكونوميكالىق, مادەني, عىلىمي-تەحنيكالىق بايلانىستاردى دامىتۋ ماقساتىن كوزدەيدى. بۇل ولكەمەن ءداستۇرلى تاريحي بايلانىستاردى جالعاستىرۋمەن قاتار, جاڭا زاماننىڭ قارىم-قاتىناستار سالاسىنداعى وزىق ۇلگىلەرىن دە قولدانا وتىرىپ, كەڭ اۋقىمداعى سان-سالالى بايلانىستاردى كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات ءپرينتسيپى اۋقىمىندا دامىتۋعا بولادى.
قازاقستانداعى سينوفوبيانىڭ ورشۋىنە مۇددەلى سىرتقى كۇشتەردىڭ قيتۇرقى ساياساتىنا بوي الدىرماي, عاسىرلار بويى قالىپتاسقان بايلانىستاردىڭ تەك پايدالى تۇستارىن جاڭعىرتىپ, جاڭا گەوساياسي جاعدايدىڭ تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ, الەمنىڭ ەكىنشى ەكونوميكاسى – الىپ قىتايمەن تاتۋ كورشىلىك قاتىناستى ساقتاۋعا ءبىز دە, قىتاي ەلى دە مۇددەلى.
قورىتىندىلاي كەلە ايتارىمىز, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزگە دە, قىتاي مەملەكەتىنە دە الەمدىك دەڭگەيدەگى ەرەكشە ەكى مادەنيەتتى, ەكى ءىرى كونتينەنتتى جالعاستىراتىن التىن كوپىر بولۋ مىندەتى جۇكتەلىپ وتىرعانىن ەستە ۇستاۋىمىز قاجەت. قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناستاردىڭ ماسەلەلەرىنە جايباراقات قاراۋعا بولمايدى. تۋىنداعان ماسەلەلەر بولسا, ونى تەز ارادا شەشۋگە ارەكەت ەتۋىمىز كەرەك, سول ارقىلى قازاق-قىتاي قارىم-قاتىناستارىنا كولەڭكە ءتۇسىرۋى مۇمكىن جاعدايلاردان اۋلاق بولۋدى ماقسات ەتىپ قويۋ قاجەت. تاريحتان كەلە جاتقان ءتامسىل بويىنشا, «كورشىنى ءبىز تاڭدامايمىز, ول ءتاڭىردىڭ سىيى» دەگەندى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
ەلىمىز سىرتقى ساياساتىندا كوپۆەكتورلى باعىت ۇستانادى. ونىڭ پرينتسيپتەرى بويىنشا الەمنىڭ ءىرى الپاۋىت ەلدەرى – رەسەي, قىتاي جانە اقش مۇددەلەرى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ۇستانۋ. بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز وسى الىپ ەلدەرمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتا وتىرىپ, ولاردىڭ ەشقايسىنا ەرەكشە ارتىقشىلىقپەن قاراماۋدى كوزدەيدى.
نۇرجامال الدابەك,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ قىتايتانۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى
