«بۇل اياق استىنان, شۇعىل تۇردە قابىلدانعان زاڭ ەمەس جانە ونىڭ قاڭتار وقيعاسىنا ەش قاتىسى جوق. زاڭعا نەگىز بولعان شارتقا بۇدان ەكى جىلداي ۋاقىت بۇرىن, 2020 جىلى قول قويىلعان. سودان بەرى زاڭ جوباسى جان-جاقتى پىسىقتالىپ, سەناتقا ماجىلىستەن وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا كەلىپ ءتۇستى», دەدى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد.
باق وكىلدەرى جىل باسىنداعى قايعىلى وقيعالارعا بايلانىستى قوعامدى الاڭداتقان ماسەلەلەر بويىنشا دا سۇرادى. ۇقشۇ كۇشتەرىنىڭ قازاقستانعا ەنگىزىلۋىنە قاتىستى ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن سەناتور بۇل شەشىمنىڭ وتە دۇرىس بولعانىن جانە دەر كەزىندە قابىلدانعانىن ايتتى. العاشقى كۇندەرى, شەرۋگە بەيبىت ادامدار شىققانىنا نازار اۋدارعان م.قۇل-مۇحاممەد 4 قاڭتاردىڭ كەشىندە كوشەدە ءتارتىپ ساقشىلارىن ۇرىپ-سوعۋ, دۇكەندەردى توناۋ, اۆتوموبيلدەر مەن عيماراتتاردى ورتەۋ وقيعالارى بولىپ, ناعىز قاراقشىلىق باستالعانىن ءسوز ەتتى. «كەلەسى كۇنى قاراقشىلارعا تەررورشىلار قوسىلىپ, اتىس قارۋىن قولدانۋ, كىسى ءولتىرۋ سياقتى جاۋىزدىق ارەكەتتەر جاسالدى. سونداي قاراقشىلاردىڭ قولىنان 19 قۇقىق قورعاۋشى ازامات قازا تاپتى. ولاردىڭ ىشىندە 18-19-عا ەندى عانا تولعان ورىمدەي جاستار دا بار. جاۋىزدار ەكى ادامنىڭ باسىن كەسىپ العان. بۇل – قازاق تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان قانىشەرلىك قىلمىس. ەگەر 5-ءى كۇنى تۇندە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى ەنگىزىلمەسە, لاڭكەستەر ۇيلەر مەن پاتەرلەردى توناۋعا كوشىپ, جۇزدەگەن جازىقسىز ادام قازا بولۋى مۇمكىن ەدى. سوندىقتان كۇشتەردى ەنگىزۋ ءدال ۋاقىتىندا قابىلدانعان شەشىم بولدى», دەدى سەنات دەپۋتاتى.
جۋرناليستەر الدىنا م.قۇل-مۇحاممەدپەن بىرگە دەپۋتات قايرات قوجامجاروۆ جانە قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سۇلتان قامالەتدينوۆ تە شىقتى. ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ۇقشۇ كۇشتەرى ەلىمىزدەن 19 قاڭتار كۇنى تولىق شىعارىلعانىن, بىتىمگەرلەر ۇجىمنىڭ شارتتى قۇجاتتارىنا سايكەس جۇمىس ىستەگەنىن جەتكىزدى. ارمەنيا, بەلارۋس, قىرعىزستان, رەسەي جانە تاجىكستان ەلدەرىنەن كەلگەن ۇقشۇ كۇشتەرى اسكەري جانە مەملەكەتتىك ماڭىزى بار نىسانداردى كۇزەتكەن.
سونىمەن قاتار س.قامالەتدينوۆ «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ قانداي ماقساتى بولعانىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, لاڭكەستىك شابۋىلعا شىققاندار مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى جويىپ, كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمدى بۇزىپ, بيلىكتى كۇشپەن, قارۋمەن باسىپ الۋدى كوزدەگەن. «بۇل – شەتەلدىك سودىرلار تارتىلىپ, الدىن الا مۇقيات جوسپارلانعان لاڭكەستىك شابۋىل. تەرروريستەر وزدەرىنىڭ ارام نيەتتەرىنە دەسترۋكتيۆتى جانە قىلمىستىق توپتاردى قوسىپ, ولاردى قارۋلاندىرىپ, باسقارىپ وتىرعان. ولار بۇعان دەيىن دە شەتەلدەردە ءتۇرلى قاقتىعىسقا قاتىسقان. ۋاقىتى كەلگەندە ءبارى اشىق ايتىلادى», دەدى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
وكىنىشكە قاراي, «قاسىرەتتى قاڭتار» كەزىندە بەيبىت ادامدار دا قازا بولدى. باق وكىلدەرى بۇل ماسەلەنى نازاردان تىس قالدىرعان جوق. ءوز كەزەگىندە سەناتور ق.قوجامجاروۆ بۇعان كىنالىلەر جاۋاپسىز قالمايتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كىسى ءولىمى بولعان ءاربىر فاكت مۇقيات زەرتتەلىپ, تەرگەلۋى قاجەت. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت ايتىپ, ناقتى تاپسىرمالار بەرگەنىن جەتكىزگەن ول قارۋ قولدانۋدى اسىرا پايدالانعاندار دا جاۋاپقا تارتىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. قازىردىڭ وزىندە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇستىنەن قىزمەتتىك بابىن اسىرا پايدالانعانى ءۇشىن 173 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلۋدە. ەندى سونىڭ قورىتىندىسىن كۇتۋ كەرەك.
جاپپاي تارتىپسىزدىك كەزىندە قارۋ-جاراق دۇكەندەرىنىڭ تونالعانىنا نازار اۋدارعان م.قۇل-مۇحاممەد: «سول كەزدە 10 قارۋ-جاراق دۇكەنى تونالعان. قازىر وپەراتيۆتى-ىزدەستىرۋ شارالارى نەگىزىندە 967 قارۋ تابىلىپ وتىر. قولىندا وسىنشالىقتى قارۋ بار توپقا قارۋسىز قارسى تۇرۋ مۇمكىن ەمەس ەدى», دەپ, قازىر تەرروريستەردىڭ كەيبىر جاستار مەن بەيبىت ادامداردى ءتىرى قالقان رەتىندە پايدالانعانى دا انىقتالىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
بۇگىندە وسى وقيعالاردان كەيىن قولعا تۇسكەن كەيبىر ازاماتتارعا قارسى ازاپتاۋلار قولدانىلعانى تۋرالى دەرەكتەر بۇكىل قوعامدى الاڭداتىپ وتىر. مۇنداي فاكتىلەر, اسىرەسە, الەۋمەتتىك جەلىلەردە كەڭىنەن تاراۋدا. وسىعان وراي سەناتور ق.قوجامجاروۆ ازاپتاۋلار مەن قورلاۋعا جول بەرگەندەر جازاسىز قالماۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ء«بىزدىڭ اتا زاڭىمىزدا قازاقستان ءوزىن «قۇقىقتىق مەملەكەت» دەپ جاريالاعان. ونىڭ ماعىناسى – ءبارىمىز تەك زاڭعا باعىنىپ, زاڭ شەڭبەرىندە عانا ارەكەت ەتۋىمىز كەرەك دەگەن ءسوز. مۇنى قولعا تۇسكەن كۇدىكتىلەرمەن جۇمىس ىستەيتىن ءاربىر قۇقىق قورعاۋشى جاقسى بىلەدى جانە باسشىلىققا الۋى كەرەك. ال ولاردىڭ ىشىندە ازاپتاۋعا, قورلاۋعا جول بەرگەندەرى بولسا, زاڭ الدىندا جاۋاپقا تارتىلۋى قاجەت», دەدى ق.قوجامجاروۆ.
سونىمەن بىرگە سەناتور ەلىمىزدىڭ 1998 جىلى ازاپتاۋ جانە باسقا دا قاتىگەز, ادامگەرشىلىككە جاتپايتىن, ار-نامىستى قورلايتىن ءىس-ارەكەتتەر مەن جازالاۋ تۇرىنە قارسى حالىقارالىق كونۆەنتسياعا قوسىلعانىن ءسوز ەتىپ, تەرگەۋ بارىسىندا مۇنداي باسسىزدىقتارعا جول بەرمەۋ كەرەكتىگىن ايتتى. بۇعان قاتىستى قىلمىستىق كودەكستە 3 ساناتتان تۇراتىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن. ول بويىنشا ەكىجاقتى كەلىسىمگە كەلۋگە بولمايدى جانە راقىمشىلىق جاسالمايدى, سونداي-اق جاۋاپقا تارتۋدىڭ شەكتەۋلى مەرزىمى كورسەتىلمەگەن. سوندىقتان دەپۋتات تەرگەۋ ناتيجەلەرىن كۇتۋ قاجەتتىگىن باسا ايتتى. سونداي-اق ول الەۋمەتتىك جەلىدەگى كەيبىر اقپاراتتاردىڭ شىندىققا سايكەستىگىن انىقتاۋ كەرەكتىگىنە جانە جالعان حابار تاراتۋدىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى بار ەكەنىنە نازار اۋداردى.
سەنات دەپۋتاتتارى ازاپتاۋ, كىسى ولىمىنە بايلانىستى ماسەلەلەرمەن اينالىسىپ جۇرگەن ءتۇرلى قوعامدىق كوميسسيانىڭ دا جۇمىسىنا توقتالىپ ءوتتى. ولار تەرگەۋ جۇرگىزۋدىڭ وڭاي ەمەس ەكەنىنە, بۇل ءىس دەرەكتەردى مۇقيات جيناۋدى, جۇيەلەۋدى, سالىستىرۋدى تالاپ ەتەتىنىنە, سوندىقتان ادام تاعدىرىنا قاتىستى ماسەلەدە اسىعىستىق جاساۋعا بولمايتىنىنا باسا ءمان بەردى.
ودان بولەك, جۋرناليستەر 13 اقپان كۇنى الماتىدا وتكەن ميتينگ تۋرالى دا سۇرادى. بۇل ماسەلەگە بايلانىستى م.قۇل-مۇحاممەد حالىق «قاسىرەتتى قاڭتاردان» ەندى عانا ەسىن جيناپ كەلە جاتقانىن ايتىپ, ازاماتتاردى شەرۋگە ەمەس, بەرەكە-بىرلىككە شاقىردى. سونداي-اق ول ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى شەرۋگە دە توقتالىپ ءوتتى. «كەزىندە جاڭاوزەندەگى بەيبىت شەرۋشىلەردىڭ زاڭدى تالاپتارىن كوپتەگەن قازاقستاندىق اشىق قولدادى. قازىر ماڭعىستاۋدى باسقارۋعا كاسىبي مۇنايشى, مۇناي-گاز, ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولعان, ءۇش وبلىستى باسقارعان, وتە تاجىريبەلى, ىسكەر ازامات نۇرلان اسقار ۇلى نوعاەۆ باردى. مەن ونىمەن بىرگە قىزمەت ىستەدىم, سوندىقتان جاقسى بىلەمىن. ول – قازاقتىڭ قامىن ويلايتىن ناعىز وتانشىل ازامات. ەندى ماڭعىستاۋلىق باۋىرلار جاڭا اكىممەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ, قوردالانعان پروبلەمالاردى شەرۋ ارقىلى ەمەس, اقىلمەن, پاراساتپەن, كوپ بولىپ, كەڭەسە وتىرىپ شەشۋگە ۇمتىلعاندارى ءجون», دەدى سەناتور.
بۇدان باسقا, م.قۇل-مۇحاممەد قاڭتار وقيعاسى كەزىندە ەشبىر اسىرەلەۋسىز مەملەكەتتىلىگىمىزگە, تاۋەلسىزدىگىمىزگە قاۋىپ تونگەنىن, قازىر بىرلىك پەن بەرەكەنى ارتتىرۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
جۋرناليستەر قازاقستاندىق الپاۋىتتاردىڭ شەتەلدەردەگى جىلجىمايتىن مۇلكى مەن ۇرلانعان قارجىلاردى قايتارۋ ماسەلەسىن دە سۇرادى. بۇل تۋرالى سەناتور ق.قوجامجاروۆ اۋەلى مۇنداي فاكتىلەر زاڭ جۇزىندە, سوت شەشىمىمەن دالەلدەنۋگە ءتيىس ەكەنىن العا تارتتى. ال دالەلدەنبەگەن دەرەكتەردى تاراتۋدىڭ, ورىنسىز كىنا ارتىپ, جالا جابۋدىڭ ءوز جاۋاپكەرشىلىگى بار ەكەنىن ۇمىتپاۋ كەرەكتىگىن ەسكە سالدى.
بريفينگ سوڭىندا سەناتور م.قۇل-مۇحاممەد تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىزگە سۇيەنىپ, جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەردەن ساباق الىپ, جاڭا قازاقستاندى بىرلەسىپ قۇرۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى. ول ءۇشىن بىزگە سابىر, بەرەكە-بىرلىك كەرەكتىگىن ايتىپ, ەل مەن بيلىك اراسىن جالعاستىراتىن جۋرناليستەر قاۋىمىن وسىعان قىزمەت ەتۋگە شاقىردى. «كەشە عانا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ: ء«بىز ءۇشىن جالعىز عانا مەملەكەت بار. ول – تاۋەلسىز قازاقستان. ءبىزدىڭ باسقا وتانىمىز جوق», دەپ انىق, اشىق ايتتى. ەندەشە, ناعىز وتانشىل ازامات رەتىندە سول جالعىز وتانىمىزدى جاڭارتۋعا ءبارىمىز بىرگە اتسالىسايىق», دەگەن م.قۇل-مۇحاممەد ەلدىك مۇددە جولىندا بۇكىل قازاقستاندىق جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ ارەكەت ەتۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
