مازمۇندى جيىن تىزگىنىن ۇستاعان ءتىلشى-عالىم, اكادەميك شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى كورنەكتى ۇلت قايراتكەرىنىڭ مەرەيتويى ەلىمىزدە عانا ەمەس, الەمدىك دەڭگەيدە وتكەلى وتىرعاندا, ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا تويدىڭ بەتاشارى رەتىندە احاڭ اتىنداعى وقۋ زالىنىڭ اشىلعانى – وقىرماندى ىزگىلىككە ۇندەر ونەگەلى باستاما ەكەندىگىن ايتتى.
− احمەت بايتۇرسىن ۇلى − سان قىرلى تۇلعا عانا ەمەس, عاجايىپ ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىم يەسى. احاڭنىڭ ۇلت ءۇشىن جاساعان ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. ول – ۇلى اعارتۋشى, ۇلت ۇستازى, ادەبيەتتانۋ عىلىمى مەن قازاق ءتىلىن وقىتۋ ادىستەمەسىنىڭ جانە قازاق ءباسپاسوزىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى. اقىن, اۋدارماشى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى... قىسقاسى, ۇلى عالىمنىڭ سان قىرىن ايتا بەرۋگە بولادى. احاڭ اقتالعاننان بەرى ول تۋرالى كانديداتتىق, دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالار قورعالدى. جۇزدەگەن ماقالا جازىلدى. تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى احمەت بايتۇرسىن ۇلى ەسىمىن حالقىمىزدىڭ ەڭ كوپ ايتىلىپ, ەڭ كوپ سىلتەمە جاسايتىن عالىمى دەپ بىلەمىز. الايدا احاڭنىڭ ارتىندا قالعان مول مۇراسىنىڭ باس-اياعى تولىق تۇگەندەلىپ, جان-جاقتى زەرتتەلدى دەپ ايتا المايمىز, – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى. ودان كەيىن تۇركىتانۋشى عالىم شاكىر ىبىراەۆ ۇلت ۇستازىنىڭ كىسىلىك كەلبەتى مەن ادامي قاسيەتى, مەملەكەتشىلدىك رۋحى جايىندا پاراساتتى وي قورىتتى.
− بۇگىن اكادەميالىق كىتاپحانادا احاڭ اتىنداعى وقۋ زالىنىڭ اشىلۋىندا ۇلكەن ءمان بار. شىن مانىندە, احمەت بايتۇرسىن ۇلى – ۇلتقا قىزمەت ەتۋدىڭ ۇزدىك ۇلگىسى. الاش زيالىلارىنىڭ ەشقايسىسىن دا ءبولىپ-جارمايمىن, سولاردىڭ ىشىندە ۇلت ۇستازىنىڭ ورنى بولەك. ول سان-سالالى عىلىمنىڭ نەگىزىن قالاپ, الدىمەن وقۋلىق جازدى. وقۋلىق بولمايىنشا, ەلدىڭ رۋحاني, مادەني, عىلىمي بەينەسى تۇگەندەلمەيتىنىن تەرەڭ سەزىندى. شىندىعىندا, الاش زيالىلارىنىڭ جەتكەن دەڭگەيىنە قازىرگى قازاق قوعامى جەتكەن جوق. ونىڭ سەبەبى, ولار ەشقانداي بوياماسىز, وتىرىكسىز حالىققا شىنايى قىزمەت ىستەدى. ءبىز ءۇشىن سول ۇلگى بولۋ كەرەك», دەدى.
سونداي-اق جيىنعا استانالىق عالىمدار عانا ەمەس, ونلاين ارقىلى الماتىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە اتسالىسىپ, ءوز وي-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. ماسەلەن, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اقىن, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى باۋىرجان جاقىپ مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «احاڭنىڭ ەلۋ جىلدىق تويى», دەگەن ماقالاسىنداعى: «قازاق» گازەتىنىڭ ءسۇتىن ەمىپ وسكەن ءبىر بۋىن وسى كۇندە پىكىر-ءبىلىم جولىندا بۇعاناسى بەكىپ, ءىس مايدانىنا شىعىپ وتىرسا, كەيىنگى جاس بۋىن احاڭ سالعان ورنەكتى ءبىلىپ, احاڭ اشقان مەكتەپتى وقىپ شىققالى تابالدىرىعىن جاڭا اتتاپ, ىشىنە جاڭا كىرىپ جاتىر. احاڭنىڭ بۇل ىستەگەن قىزمەتى – قازاقتىڭ ۇزىن-ىرعا تاريحىمەن جالعاسىپ كەتەتىن قىزمەت, ىستەگەن ىسىمەن وزىنە ورناتىلعان ەسكەرتكىش», دەپ جازعان ءسوزىن مىسالعا كەلتىردى.
«ۇلت قايراتكەرى 1913-1918 جىلدارى «قازاق» گازەتىنىڭ رەداكتورى بولعاندا, حالقىمىزدىڭ سان الۋان وزەكتى پروبلەمالارىن قوزعاپ, سونى شەشۋگە كۇش سالدى. ونىڭ ءبىرازى ءالى كۇنگە دەيىن ىسكە اسقان جوق. وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن احاڭ ايتقان دۇنيەنى قولعا الاتىن كەز ەندى كەلىپ جاتىر. احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 1926 جىلى تاشكەنتتە جارىق كورگەن «ادەبيەت تانىتقىش» ەڭبەگى – كوركەم ءسوز ونەرىندەگى العاشقى عىلىمي ەڭبەك دەپ ايتامىز. كەيىن كورنەكتى عالىمدار قاجىم جۇماليەۆ پەن زەينوللا قابدولوۆتىڭ جازعان ادەبيەت تەورياسى وسى احاڭنىڭ «ادەبيەت تانىتقىشىنان» ءنار الىپ جازىلعان دۇنيە ەكەندىگىن قازىر ءبىز كورىپ وتىرمىز» دەي كەلىپ, باۋىرجان اعامىز الاش ارىسىنىڭ مەرەيتويى اياسىندا قازاقستان جازۋشىلار وداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىمەن بىرلەسىپ, بايتۇرسىن ۇلىنىڭ تولىق شىعارمالارى جيناعى مەن احاڭ تۋرالى زەرتتەۋلەردى جيناقتاپ شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندىعىن جەتكىزدى.
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى راحىمجان تۇرىسبەك عيبراتتى عالىمنىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك ەڭبەكتەرى جونىندە سالماقتى ءسوز ساباقتادى. «قازاق تاريحىندا مىڭ-سان اتاقتى ادامدار بولعان. مىسالى, ءال-فارابي, شوقان, ىبىراي, اباي سالعان ءداستۇردى ودان ءارى جالعاستىرعان الاش وقىمىستىلارى, سولاردىڭ بەل ورتاسىنان احاڭدى كورەمىز. قازىرگى ۋاقىتپەن سارالاپ قاراعاندا, ول كىسىنىڭ ۇلتتىق مۇراتقا ادالدىعى, ەلدىك مۇددەگە قىزمەتىنىڭ اسا ماندىلىگىنە كوزىمىز جەتەدى. ۇلت اعارتۋشىسىنىڭ ارتىندا قالعان مۇراسى, اسىرەسە كوسەم سوزدەرى مەن ادەبي تەوريالىق قيسىندارى وقۋ ىسىندە ماڭىزى زور ەكەنىن اڭعارامىز» دەسە, بەلگىلى عالىم قايرات ساق الاش قايراتكەرىنىڭ ۇلتتىق جۋرناليستيكانىڭ نەگىزىن قالاعان تۇلعا رەتىندەگى قىزمەتىن اڭگىمەلەدى. «احاڭنىڭ تويىنداعى قۇرمەتتىڭ ەڭ ۇلكەنى: ۇلت ۇستازىنىڭ ءىلىمى, وسيەتى, كەيىنگىگە ايتىپ كەتكەن اقىل-كەڭەسى جۇزەگە اسسا دەيمىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا الاش يدەياسىمەن قارۋلانىپ, سول باعىتتا جىلجىعاندا كوپ نارسەدەن ۇتار ەدىك. جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باسىندا احاڭ باستاعان الاش زيالىلارى ۇلتتىق مۇددەنى كوتەرەتىن ءباسپاسوز شىعارۋدى ويلادى. قارقارالىداعى قوياندى جارمەڭكەسىندە پاتشاعا پەتيتسيا جاريالاعاندا, سونداعى ءبىر تالاپ قازاق تىلىندە گازەت شىعارۋ يدەياسى بولدى. سول تالاپتى الاش ازاماتتارى 1905 جىلى كوتەرسە, وعان 1913 جىلى عانا قول جەتكىزدى» دەدى ول.
سونىمەن قاتار ءىس-شارا بارىسىندا قازاقستان جازۋشىلار وداعى نۇر-سۇلتان قالالىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى, اقىن داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى, اقىن باقىتجان توباياق, قوعام قايراتكەرى سادىبەك تۇگەل دە تۇعىرلى تۇلعانىڭ جان-جاقتى قىرلارىنا توقتالىپ, عيبراتتى ءسوز ورنەكتەدى. جيىن سوڭىندا قاتىسۋشىلار ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا ۇيىمداستىرعان احمەت اتامىزدىڭ شىعارماشىلىق ءومىرىن قامتىعان «ۇلتتىڭ ۇلى ۇستازى» اتتى كىتاپ كورمەسىن تاماشالادى.
