امەريكا قۇراما شتاتتارى باستاعان ناتو ءار ەل ءوز تاعدىرىن شەشۋگە قۇقىعى بار دەگەن ءۋاجدى العا ۇستاپ, ءپۋتيننىڭ تالابىنان باس تارتۋدا. بىراق ۋكراينانىڭ تاۋەلسىزدىگىن قورعاۋ وڭاي ەمەس. رەسەي ۋكراينانى باقىلاۋدا ۇستاۋعا جۇمساي الاتىن شىعىنى مەن ناتو ەلدەرىنىڭ ونى رەسەيلىك باسقىنشىلىقتان قورعاۋعا جۇمسايتىن شىعىنى اراسىندا اسسيمەتريا بار.
رەسەيدىڭ وداقتاستارى از. ال ناتو-عا الەمنىڭ ەڭ باي 30 ەلى كىرەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگىندە اسكەرى جاڭارتىلعان. سوعان قاراماستان, كەيىنگى ەكى عاسىردا رەسەي ارقاشان كۇش پەن اگرەسسيا قولدانۋ ارقىلى كورشىلەس شاعىن ەلدەردى وزىنە قاۋىپ توندىرەتىن باتىس ەۋروپا ەلدەرىنە قارسى بۋفەرلىك ايماق رەتىندە پايدالاندى.
ۆ.پۋتين بۇگىنگى گەوساياسي جاعدايعا ءدال وسىلاي قارايدى. ول كەڭەس وداعى ىدىراعالى رەسەيدىڭ باتىستاعى بۋفەرلىك ايماعى قىسقارىپ, بەلارۋس قانا قالدى دەپ الاڭدايدى. سوندىقتان ۋكراينانى كرەملدىڭ ىقپالىندا ۇستاۋ رەسەيدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ونىڭ گەوساياسي بەدەلىن كوتەرۋ ستراتەگياسى ءۇشىن وتە ماڭىزدى.
ناتو مۇشەلەرىنىڭ كوپشىلىگىندە, سونىڭ ىشىندە اقش-تاعى باسشىلاردىڭ بەلسەندىلىگى ۆ.ءپۋتيننىڭ بەلسەندىلىگىندەي ەمەس. ونىڭ ۇستىنە, سوعىسقا قۇمار ۇلكەن مەملەكەتتەرمەن كورشىلەس ورنالاسقان ەلدەردىڭ ءوز تاۋەلسىزدىگىن ساقتاپ قالۋى قانشالىقتى قيىن ەكەنىن تاريح كورسەتتى. قىرعي-قاباق سوعىسى كەزىندە اقش-تىڭ وڭتۇستىك كورەيانىڭ تاۋەلسىزدىگىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جۇرگىزگەن سوعىسى قىمباتقا ءتۇستى. سودان كەيىن وڭتۇستىك ۆەتنامدى تاۋەلسىز ەل اتاندىرۋ ءۇشىن جۇرگىزگەن سوعىسى دا شىعىنعا باتىرىپ, ساتسىزدىككە ۇشىرادى. ءبارىن قوسقاندا ازياداعى بۇل ەكى سوعىس 20 جىلعا سوزىلدى. وعان كەتكەن شىعىن شامامەن 1,2 تريلليون دوللاردى قۇرادى. ناتيجەسىندە, 90 000-نان استام اقش اسكەرى قازا تاپتى.
جاقىندا اقش بۇرىنعى سوعىستاردان ساباق العانىن تۇسىندىك. وتكەن جىلى اقش اۋعانستاندا 20 جىل ساياسي ءتارتىپ پەن تۇراقتى ۇلتتىق ەكونوميكا ورناتا الماعان سوڭ ساربازدارىن شىعاردى. باتىس قىزمەتكەرلەرى ەلدەن كەتپەي تۇرىپ, بيلىكتى «تاليبان» قايتارا باسىپ الدى. اۋعانستاننىڭ ۋكراينادان ايىرماشىلىعى كوپ ەكەنىنە قاراماستان, امەريكا جۇرتشىلىعى تاعى ءبىر شەتەلدىك اسكەري ناۋقانعا قىزىقپايدى.
بۇل دەرەكتەر باتىستاعى ارىپتەستەرى سەكىلدى ىشكى قوعامدىق پىكىرمەن ساناسۋعا ءماجبۇر ەمەس اۆتوريتارلىق كوشباسشى ۆ.پۋتينگە بەلگىلى. اقش پەن ونىڭ وداقتاستارى ۋكراينانى قورعاۋدىڭ ماڭىزىنا سايلاۋشىلاردى سەندىرۋى قيىنعا سوعادى. ال پۋتين رەسەيدەگى ۇلتشىلدىقتىڭ كەيىنگى جىلدارى تۇراقتى تۇردە ءوسىپ كەلە جاتقانىن ءتيىمدى پايدالانىپ كەتەدى. 2014 جىلى رەسەي قىرىمدى باسىپ العاننان كەيىن ءپۋتيننىڭ رەيتينگى كوتەرىلدى.
راس, سودان بەرى ءپۋتيندى قولداۋ ايتارلىقتاي تومەندەدى. ءارى رەسەي جۇرتشىلىعى ۋكرايناداعى سوعىستان ساقتانىپ جاتقانداي. بىراق پۋتين « ۇلى اشارشىلىق» سەكىلدى ۇلكەن ساياسي ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن رەسەي حالقىن قۇرباندىققا شالعان تاريحي وقيعالاردان جاقسى حاباردار.
ونىڭ ۇستىنە ناتو-نىڭ ارەكەتى ءپۋتيننىڭ اگرەسسيالىق ستراتەگياسىن ۇستانۋعا شەشىم قابىلداۋىن كۇشەيتكەن بولۋى مۇمكىن. كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن رەسەيدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى مەن اسكەري شىعىندارى ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە جەتكەندە ناتو تاراعان جوق. ۇيىم كەڭەس وداعىنا قارسى قىرعي-قاباق سوعىستى توقتاتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ەدى. ونىڭ ورنىنا ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپاداعى كەڭەس وداعىنىڭ باقىلاۋىندا بولعان ەلدەردى, ءتىپتى كسرو قۇرامىنا كىرگەن ءۇش مەملەكەتتى قۇرامىنا قوسىپ الدى.
2008 جىلعا قاراي رەسەيدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى مەن اسكەري شىعىندارى قالپىنا كەلدى. ال فرانتسيا مەن گەرمانيا ۋكراينا مەن گرۋزيانى ناتو-عا قوسىلۋعا شاقىرۋ ارقىلى رەسەيدى ارانداتتى. وسىلايشا, اقش پرەزيدەنتى دجوردج بۋشتىڭ اكىمشىلىگىمەن كەلىسپەۋشىلىك تۋىندادى. سونداي-اق ناتو بولاشاقتا ۋكراينانى مۇشەلىككە قابىلداۋ جونىندە ءدۇدامال ۋادە بەردى (بۋحارەست ىمىراسى).
بىرنەشە ايدان كەيىن رەسەي گرۋزياعا باسىپ كىردى, ال باتىس مۇلدە قارسىلىق كورسەتپەدى. ونىڭ ۇستىنە ءپۋتيننىڭ بۇل ستراتەگيالىق جەڭىسى ەكونوميكالىق سەرپىلىسپەن تۇسپا-تۇس كەلدى. مۇنىڭ ءبارى ونىڭ ساياسي بيلىگىن نىعايتۋعا كومەكتەستى.
ءپۋتيننىڭ كوزقاراسى بويىنشا, ەگەر رەسەي الدىن الۋ ءۇشىن كۇرەسپەيدى دەپ ويلاسا, ناتو ۋكراينانى ەرتە مە, كەش پە, قۇرامىنا قوسىپ الۋى مۇمكىن. ەگەر رەسەي ۋكراينانى باقىلاۋدا ۇستاۋ ءۇشىن كۇرەسەتىنىن سەنىمدى تۇردە كورسەتسە, ەكى ىقتيمال ستسەناري بار. باتىس بەيبىتشىلىك ءۇشىن كەلىسسوزدەر جۇرگىزەدى. نەمەسە ناتو ءوزى قالاماعان سوعىسقا قاتىسادى. قالاي بولعاندا دا ءاردايىم سوعىس قاۋپىن تۋدىرۋ ءپۋتيننىڭ ۋكراينانى رەسەيدىڭ ىقپالىندا ۇستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تاريحي تۇرعىدان ناتو كەڭەيۋىنىڭ ەڭ اشىق جاقتاۋشىسى اقش جاعدايدى بايسالدى تۇردە باعالاۋى كەرەك. رەسەي سوعىسادى جانە اقش تا سوعىسقا دايىن ەكەنىن سەنىمدى تۇردە كورسەتە الماسا, ۋكراينا رەسەيدىڭ ىقپالىنان قۇتىلىپ, شىن مانىندە تاۋەلسىز ەل اتانا المايدى. ەڭ ناشار جاعدايدا اقش پەن باتىس ءتۇبى جوق سوعىسقا قاتىسىپ, اقىرىندا ودان باس تارتادى. ۋكرايندار حالقىنان ايىرىلىپ, ەكونوميكالىق شىعىنعا ۇشىرايدى.
بۇگىنگى تاڭدا باتىستا قازىرگى جاعدايدىڭ قاتاڭ شىندىعىن قابىلداۋعا دايىن ەكەنىن كورسەتىپ جاتقاندار بار. ەندى ءبىرى پۋتينمەن كەلىسسوزگە كەلۋ ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى نەۆيلل چەمبەرلەننىڭ ميۋنحەندە ناتسيستىك گەرمانيامەن جاساسقان كەلىسىمىندەي دەپ ەسەپتەيدى. بۇل دۇرىس ەمەس. سوعىستىڭ الدىن الۋ اقش جانە ونىڭ وداقتاستارى ۋكراينا ءۇشىن جاسايتىن ەڭ جاقسى قادامى بولماق.
نەنسي تسيان,
سولتۇستىك-باتىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كەللوگگ مەنەدجمەنت مەكتەبىنىڭ باسقارۋ ەكونوميكاسى جانە شەشىمدەر تۋرالى عىلىمدار پروفەسسورى, قىتاي ەكونوميكالىق زەرتحاناسىنىڭ جانە سولتۇستىك-باتىس قىتاي زەرتحاناسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ديرەكتورى
Copyright: Project Syndicate, 2022.
www.project-syndicate.org
