سەرىك ساعىنتايدىڭ العاشقى اڭگىمەلەرىنىڭ ءبىرى «اڭشى» – اۋىلدا عۇمىر كەشكەن قارت ساياتشى جايىندا جازىلىپتى.
«وبرازى جيىنتىق تۇلعا ەدى. ول كەزدە جازۋدان كوپ تاجىريبە دە جوق, اڭگىمەدەگى كەيىپكەر تۇلعاسى دا ساراڭداۋ سۋرەتتەلگەن, تولىق اشىلماعان. سول اڭگىمەنى وقىعان اۋىلدىڭ ءبىر اقساقالى كورشى اۋىلعا بارىپ, «مەن تۋرالى جازىلعان ادەبي شىعارما بار» دەپ, قىرىپ كەتە جازداپتى...
شىندىعىندا, پروتوتيپ انىق بولماسا, جيىنتىق وبراز ارقىلى اركىم شىعارمادان ءوزىن تابا الادى عوي. ال ەكىنشى جاعىنان كوركەم ادەبيەت بولعان سوڭ, ايتارىڭدى ءبىر ادامعا بايلاپ قويىپ جازۋ دا اسا ۇتىمدى شەشىم بولمايتىن سىڭايلى. سەبەبى ومىرلىك شىندىق پەن كوركەمدىك شىندىق ەكەۋى ورتاق اقيقاتتان تۋىندايتىن جەكە الەمدەر عوي», دەيدى جازۋشى.
سونداي-اق ول اقىن ولەڭىنەن تۋعان اڭگىمەسى تۋرالى دا باياندادى.
«وسىدان ون جىلداي بۇرىن «گۇلميرا» اتتى اڭگىمە جازدىم. اڭگىمەنىڭ نەگىزگى جۇلگەسى العاشقى ماحاببات, اۋىل ءومىرى, بوزبالا باستان كەشكەن سەزىمگە قۇرىلعان. بۇل شىعارمانى جازۋعا اقىن عالىم جايلىبايدىڭ «گۇلميرا» اتتى ولەڭى سەبەپ بولدى. وقيعاسى دا اقىننىڭ باسىنان بوزبالا كۇنىندە وتكەرگەن حيكاياسى بولاتىن. ال اڭگىمە وسى ولەڭنىڭ پروزالىق نۇسقاسى دەۋگە دە بولادى. گۇلميرا كەيىپكەرىمىز قاراعاندى وبلىسىنىڭ اۋداندارىنىڭ بىرىندە ءومىر سۇرگەن ەكەن. ءوز باسىم كورگەن ەمەسپىن – ياكي بەيتانىس تانىسىم دەسە دە بولادى».
جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىق لابوراتورياسىندا ءتۇرلى وقيعالار, باستامالار مەن ەكسپەريمەنتتەر بولىپ جاتادى. ليريكالىق ولەڭنىڭ اسەرىنەن تۋعان بۇل اڭگىمە دە كەيىپكەردىڭ پروزا كەڭىستىگىنە اۋىسىپ, وبراز رەتىندە قالىپتاسا تۇسكەنىن كورسەتەدى. وسىدان سوڭ اڭگىمە جازۋعا ىقپال ەتكەن اقىن ولەڭىن تاعاتسىزدانا وقىدىق ء(سىز دە وقىپ كورىڭىز).
اقيقاتىندا, جازۋشى ءپروتوتيپتىڭ تۇلعاسىن انىق كورسەتكىسى كەلسە, كوركەم شىندىقتان گورى, دەرەكتى دۇنيەگە جاقىنداي تۇسەدى. سوندىقتان دا كوركەم ادەبيەت نەگىزىنەن جيىنتىق وبرازعا قۇرىلعان.
ء«اۋ باستا ونەر اتاۋلى, جازۋ اتاۋلى سينكرەتتى قۇبىلىس بولعاندىقتان, پروتوتيپتەر دە جيىنتىق وبرازداردان قۇرالعانى ءسوزسىز. مەنىڭشە, قازىر دە جازۋ-سىزۋ سينكرەتتى قالىپقا ەنىپ بارادى. پوستمودەرنيزم دەيمىز, ينتەرماتىن (ينتەرتەكست) دەيمىز. ءبارى جيىنتىق ۇلگىلەر ارقىلى جاسالاتىن شىعارماشىلىق. قازىر ينتەرماتىن ءوز الدىنا, الەمدىك جازارمان قاۋىم ينتەرجانر دەگەن دۇنيەمەن «اۋىرىپ» قالعانداي. ءبىر دۇنيەنىڭ ىشىندە بىرنەشە جانردىڭ سىلەمى جۇرەدى. ونىڭ جانىندا پروتوتيپ دەگەن پەندەڭىز جازۋدىڭ جابدىقتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ كەتكەندەي...» دەيدى س.ساعىنتاي.
ەل اراسىندا اۆتوردىڭ «جارتى قاپ كىتاپ» اتتى شاعىن ءافساناسى ءمالىم. ءتىپتى كەي وقىرمان شىعارمانىڭ پروتوتيپتەرىن دە شىرامىتادى.
«بۇل افساناداعى كەيىپكەرلەردىڭ ءبارىنىڭ ءپروتوتيپى انىق, ومىردە بولعان, بار ادامدار. باستى كەيىپكەر رەتىندە ارەكەت ەتكەن اقىن مەن سازگەر اڭگىمەدە ەسىمدەرى اتالماعانمەن, كەزىندە قازاق ونەرىنە ولجا سالعان قالامگەر سۆەت ورازاەۆ اتتى اقىن مەن سازگەر قاسىمحان اسانوۆ بولاتىن. ەكەۋىن دە كوزىقاراقتى ولەڭسۇيەر, ونەرسۇيگىش جاندار جاقسى بىلەدى. ءبىرى مۇقاعاليمەن, ءبىرى شامشىمەن دوس-جار بولعان. ەكەۋى دە قاراعاندى اۋماعىنان اسپاي باقيلىق ساپارعا كەتتى. شىعارمالارىن ەل بىلەدى. ال وسى اڭگىمەدە گراجدان شاقشابالاسى اتتى تاعى ءبىر كەيىپكەرىمىز بار. ول قاراعاندىدا تۇراتىن قازاق – ازامات شوقشين اتتى ادام. سوناۋ 1990 جىلداردىڭ يىنىندە ەل ءىشى جاداۋ تارتقان تۇستا قاراعاندىداعى تالاي قازاقتىڭ جاعدايىن اشىپ, ءارى-بەرى وتكەن تالاي ونەرپازدىڭ جولىن اشىپ, جايىن ۇققان سەرى جىگىت ەدى. قازىر دە سول قالىپتا. كورگەن-بىلگەنى, باستان كەشكەنى ءبىراز حيكايات.
الايدا ايتىلمىش اڭگىمە دە پروتوتيپتەر ءۇشىن جازىلماعان ەدى. تەك ادەبيەتتىڭ اسىل مۇراتتارى جولىندا ايتىلار ءسوز سالماقتى بولۋى ءۇشىن وقيعا دا, كەيىپكەر دە ومىردەن الىنۋى شارت. وندا دا ءومىردىڭ وزىندەي جەر تىستەگەن قارابايىر قالىپتا سۋرەتتەلسە, كوركەمدىك تالعام دا, تانىم دا بيىكتەي المايدى. سوندىقتان ادەبي شىعارماداعى كەز كەلگەن كەيىپكەر ءوز پروتوتيپىنەن اناعۇرلىم اسقاق, بيىك بولۋى كەرەك. ايتپەسە, جانىڭدا جۇرگەن جاقسى جاننىڭ كەلبەتىن كەسكىندەۋگە جۋرناليستيكا دا جەتەدى عوي», دەيدى جازۋشى.
جەر بەتىندە ادام پايدا بولىپ, وعان اقىل كىرىپ, سانالى جانعا اينالىپ, جازۋ-سىزۋدى ۇيرەنىپ, كوركەم ادەبيەت دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان ۋاقىتتان بەرى مىڭ سان جىل ءوتتى. الايدا كوركەم شىعارما جازۋدىڭ ناقتى فورمۋلاسى ءالى بەلگىسىز. ءيا, ادەبيەتتىڭ نەگىزگى ارقاۋى – ادام ءھام ادامنىڭ جانى دەيمىز. قىم-قۋىت تىرشىلىكتە شىعارماشىل ادامعا ءتۇرلى تاعدىر, ءتۇرلى وقيعا, ءتۇرلى مىنەز, ءتۇرلى ءسات اسەر ەتەدى. ال سەزىنگەن اسەردى, كۋا بولعان ءساتتى كوركەم دۇنيەگە اينالدىرۋ, ارينە, جازۋشىلىق شەبەرلىككە بايلانىستى.
