زاڭ بۇزعان پوليتسەي قالاي جازالانادى؟
«اقپاراتتىق كەڭىستىكتە قاڭتار وقيعاسىنا قاتىسۋشىلاردى ۇستاۋ كەزىندە ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ شەكتەن تىس كۇش قولدانعانى تۋرالى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. ءىىم مالىمەتىنشە, قاڭتار وقيعاسىنا قاتىستى 2 750 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. وسىعان بايلانىستى تۇرعىندار زاڭسىز قاماۋدا ۇستالعانى, قاماۋداعىلارعا قاتىستى قاتىگەزدىك كورسەتىلگەنى, ءتىپتى ازاپتالعانى تۋرالى شاعىمدانىپ جاتىر. تەرگەۋدە زاڭسىز ادىستەر قولدانۋ, بيلىك پەن وكىلەتتىكتى اسىرا پايدالانۋ بويىنشا 148 ارىز تۇسكەن. 105 شاعىم بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالىپتى. وسىعان بايلانىستى ءىىم الداعى ۋاقىتتا ادام قۇقىقتارى بۇزىلۋى دەرەگىن قالاي جويماق؟ زاڭ بۇزعان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قالاي جازالانادى؟» دەدى دەپۋتات ەدىل جاڭبىرشين.
باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى اسەت شىنداليەۆ دەپۋتات ە.ءجاڭبىرشيننىڭ ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىندا قاڭتارداعى وقيعالاردىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن باستاپ باس پروكۋراتۋرا ۇستالعان ادامداردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن ساقتاۋعا تالپىنىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ء«تيىستى تاپسىرما جەرگىلىكتى پروكۋراتۋرالارعا بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە, ۇستالعان ادامدارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە تۇسكەن ارىز-شاعىمداردى ساپالى قاراۋ جۇمىستارى بار. العاشقى كۇندەرى 96 ادام ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنان بوساتىلدى. قازىرگى تاڭدا ۇستالعان ادامداردىڭ وتباسى, جاسى, دەنساۋلىق جاعدايىن ەسكەرىپ قاماۋداعى ادامداردى باسقا شارالارعا الماستىرۋدى قاراستىرىپ جاتىرمىز. وسى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە قازىرگى تاڭدا تاعى 92 ادام تەرگەۋ يزولياتورلارىنان شىعارىلادى. ۇستالعاندارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە قىلمىستىق اتقارۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى قالالىق, وبلىستىق دارىگەرلەر دە تارتىلدى. ۇستالعانداردىڭ قۇقىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ادام قۇقىعى ۋاكىلدەرىمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بىزگە تەرگەۋ كەزىندەگى زاڭسىز تاسىلدەرگە قاتىستى 250 ارىز ءتۇستى. ولار بويىنشا ءبىز 133 قىلمىستىق ءىس قوزعادىق. بۇل ىستەر پروكۋرورلاردىڭ قاتاڭ باقىلاۋىنا الىندى. ءار ءىس بويىنشا پروتسەسسۋالدىق پروكۋرور تاعايىندالعان», دەدى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى.
ەلگە قىزمەت ەتۋ – بارشامىزدىڭ پارىزىمىز
ايتا كەتەرلىگى, جالپى وتىرىستا ەرلان قوشانوۆ دەپۋتاتتار الدىندا تۇرعان بىرقاتار ماسەلەگە توقتالدى. ءماجىلىس توراعاسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى ۋاقىتقا دەيىن قوردالانعان پروبلەمالارعا قاتىستى اششى سىن ايتا وتىرىپ, ناقتى مىندەتتەر جۇكتەگەنىن ەسكە سالدى. «بۇل مىندەتتىڭ ەڭ باستىسى – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن قالپىنا كەلتىرىپ, حالىقتىڭ تابىسىن, ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن پرەزيدەنت جۇرتتىڭ بيزنەسپەن اينالىسۋىنا تەڭ جاعداي جاساۋ, ەڭبەك ەتۋگە قولايلى جۇمىس ورىندارىن اشۋ, تۇرعىن ءۇي, دەنساۋلىق ماسەلەلەرىن شەشۋ, ينفلياتسيانى اۋىزدىقتاۋ, قوسىمشا قاراجات كوزدەرىن قاراستىرۋ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ سياقتى باسقا دا بىرقاتار باسىم باعىتتى اتاپ ءوتىپ, شىنايى ناتيجەگە جەتۋدىڭ جولدارىن كورسەتتى. سونىمەن بىرگە ورىن العان كەلەڭسىزدىكتەرگە دە توقتالىپ, ەلىمىزدە قارىزعا باتقان ازاماتتار مەن كەدەي ادامداردىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانىن اشىق ايتتى. جانە, اسىرەسە جاستار اراسىندا ادال ەڭبەك ەتىپ, جەتىستىككە جەتۋدەن ءۇمىت ءۇزىپ, قول قۋسىرىپ وتىراتىن ءۇردىس پايدا بولعانىن دا قاتاڭ سىنعا الدى. ءبىز ارقايسىمىز وسى ايتىلعانداردان ءتيىستى قورىتىندى شىعارىپ, ارەكەت ەتۋىمىز كەرەك. ءوز كەزەگىمىزدە بارلىق الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تاپسىرمانى ءتيىستى ساپالى زاڭدارمەن قامتاماسىز ەتۋگە جۇدىرىقتاي جۇمىلۋىمىز قاجەت. سونىمەن بىرگە ەندى ءبىر اپتادان كەيىن بارلىعىمىز سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋ ءۇشىن ايماقتارعا شىعاتىن بولامىز. سول كەزدە وسى ناقتى قادامداردى ءاربىر سايلاۋشىعا, ءاربىر ازاماتقا جەتكىزۋگە ءتيىسپىز. ويتكەنى ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋ – بارشامىزدىڭ ورتاق پارىزىمىز», دەدى ەرلان قوشانوۆ.
اتاق-شەن بەرۋ ءتارتىبى كۇشەيتىلەدى
ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن وتكەرۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالدى. اتالعان قۇجات جونىندە باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى اسەت شىنداليەۆ بايانداما جاساپ, قۇجاتتىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2011 جىلى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى تۋرالى قابىلدانعان ارنايى زاڭدا قىزمەتكەرلەردى الەۋمەتتىك, قۇقىقتىق جانە وزگە دە قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى ءبىر ىزگە كەلتىرىلىپ, ورتاق ستاندارتتار بەكىتىلگەن. «دەگەنمەن ءالى دە رەتتەۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلەلەر بار. اتاپ ايتساق, بارلىق ورگان ءۇشىن كادرلىق پروتسەستى, قىزمەتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپتاردى بىردەي ەتۋ قاجەت. سونىڭ ىشىندە قىزمەتكەرلەردى كوتەرمەلەۋ, جازا قولدانۋ, اتاق-شەندەردى بەرۋ, ارنايى ورگانداردان اۋىسۋ, اتتەستاتتاۋ جانە جۇمىسىن باعالاۋ ماسەلەلەرى بار. وسىلاردى رەتتەۋ ماقساتىندا زاڭ جوباسى ازىرلەندى. ونداعى ءبىرىنشى ماسەلە – قىزمەتكە قابىلداۋ ءتارتىبىن وڭتايلاندىرۋ. 2019 جىلى دەپۋتاتتاردىڭ قولداۋىمەن زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ, تومەنگى لاۋازىمدارعا كادرلار دايارلاۋدىڭ جاڭا ءتارتىبى ەنگىزىلدى. قازىر تومەنگى قىزمەتتەرگە الۋ ءۇشىن جاس ماماندار مىندەتتى تۇردە قۇقىق قورعاۋ اكادەميالارىن بىتىرۋگە ءتيىس. ال ەندى ورتا جانە جوعارى لاۋازىمدارعا كەلسەك, بۇل قىزمەتتەرگە قۇقىق قورعاۋ ءارى ارنايى ورگانداردا, مەملەكەتتىك جانە اسكەري قىزمەتتە بۇرىن بولعاندار, سۋديالار قابىلدانا الادى. ولار كونكۋرس ارقىلى جانە كونكۋرستان تىس تارتىپتە قىزمەتكە الىنادى. وسى ماسەلە بويىنشا زاڭ جوباسىندا بىرقاتار وزگەرىس ۇسىنىلعان. كونكۋرس ارقىلى نەگىزىنەن باسشىلىق قۇرامدارعا جەتكىلىكتى تاجىريبەسى بار ادامدار تاعايىندالادى. ولاردى تاعىلىمدامادان وتكىزۋدىڭ قاجەتى از. سوندىقتان زاڭ جوباسى كونكۋرس بويىنشا تاعايىندالعان كانديداتتار ءۇشىن تاعىلىمدامانى الىپ تاستاۋدى ۇسىنادى. ال ارنايى تەكسەرۋدەن كونكۋرستان سوڭ وتەدى. بۇل تۇزەتۋلەر قىزمەتكە قابىلداۋ پروتسەسىن تەزدەتۋگە, قاجەت مامانداردى جۇمىسقا الۋدى جىلدامداتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ءا.شىنداليەۆ.
وسىلايشا, جاڭ زاڭ جوباسىندا كونكۋرستان تىس قابىلداۋدى ەندى تەك ورتالىق ورگان باسشىسى عانا جۇرگىزەدى. قابىلداۋ تالاپتارى دا كۇشەيمەك. ەندى قىزمەتكە الۋ ءۇشىن 3 جىل ەڭبەك ءوتىلى كەرەك. ال اسكەردە قاتارداعى سارباز بولعاندار تەك جالپى نەگىزدە قابىلدانادى. كۇشتىك ورگاندارعا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن قىزمەتكەرلەر قۇقىق قورعاۋ سالاسىنا اۋىسا الادى. ەندىگى جەردە ارنايى تەكسەرۋدەن, اسكەري دارىگەرلىك كوميسسيادان, پوليگرافتان, تەستىدەن ءوتۋ تالاپتارى الىنىپ تاستالماق. «ۆەدومستۆولىق اكادەميالارعا تانىمال عالىمدار مەن تاجىريبەسى مول وتستاۆكاداعى مامانداردى تارتۋ تۋرالى وزگەرىستەر ەنگىزىلمەك. قازىر اكادەميانىڭ وقىتۋشىسى اتانۋ ءۇشىن بارلىق كانديداتقا قويىلاتىن تالاپتارعا ساي بولۋى كەرەك. مىسالى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قابىلداۋعا جاس جاعىنان شەكتەۋ قويىلعان. دەنساۋلىققا قاتىستى ەرەكشە تالاپتار بار. اتالعان ادامدار وسى تالاپتار بويىنشا ساي كەلمەيدى. ال ەڭبەك شارتىمەن الساق, ولاردى لايىقتى جالاقىمەن قامتاماسىز ەتە المايمىز. سوندىقتان زاڭ جوباسىندا ولاردى ەشقانداي شارتسىز قابىلداۋ ۇسىنىلعان. مۇنداي شەشىمدى تەك ورتالىق ورگاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى قابىلدايدى. سۋديا بولىپ نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا جۇمىس ىستەپ زەينەتكە شىققان ادامداردى وقىتۋشىلىققا تارتۋ وتە ماڭىزدى. ولار ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن جالعاستىرىپ, قىزمەتكەرلەردى دايارلاۋعا مول ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىن. كوتەرمەلەۋ رەتىندە مەرزىمىنەن بۇرىن اتاق-شەندەر بەرۋ ءتارتىبى كۇشەيتىلمەك. قازىرگى زاڭ بويىنشا قىزمەتكەرلەرگە كوتەرمەلەۋ ارقىلى التى رەت اتاق-شەندەر بەرۋگە بولادى. زاڭ جوباسى كوتەرمەلەۋ ارقىلى اتاقتاردى ەكى-اق رەت بەرۋدى ۇسىنادى», دەدى ءا.شىنداليەۆ.
سونىمەن قاتار قۇجاتتا قىزمەتكەرلەردى باعالاۋعا, ولاردى كوتەرمەلەۋگە, تارتىپتىك جاۋاپقا تارتۋعا ارنالعان تۇزەتۋلەر ۇسىنىلعان. زاڭنامالىق وزگەرىستەردىڭ ءبىر بلوگىن قىزمەتكەرلەردى الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قۇرايدى. 20 جىل ستاجى بار نەمەسە 10 جىل ستاجى جانە مۇگەدەك بالاسى بار قىزمەتكەرلەر ءۇشىن مەملەكەتتىك قوردان العان ءۇيدى اقىسىز جەكەشەلەندىرۋ كوزدەلگەن. «قىزمەتتە ءجۇرىپ اۋىرىپ قايتىس بولعاندار وتباسىنا وتەماقى تولەۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. قايتىس بولعان قىزمەتكەردىڭ وتباسىن تۇرىپ جاتقان ۇيىنەن شىعارۋعا تىيىم سالاتىن نورما دا بار. ىشكى ىستەر ورگاندارىندا بۇرىن قىزمەت ەتكەن بىرقاتار قىزمەتكەردىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جىلدارى بويىنشا زەينەتاقى الۋ قۇقىعى قالپىنا كەلتىرىلمەك. زاڭ جوباسىنداعى بارلىق قاراجات تالاپ ەتەتىن نورما بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسياسى وڭ قورىتىندى بەردى. ارينە, بيۋدجەت شىعىندارىن قاجەت ەتەتىن كوپتەگەن ماسەلە بار. بىراق ولار ازىرگە وڭ شەشىمىن تاپپادى», دەدى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى.
وتىرىستا «اق جول» فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى بەرىك دۇيسەنبينوۆ باس پروكۋراتۋراعا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا تەرگەۋ يزولياتورىنداعى ۇرىپ-سوعۋ ماسەلەسىن كوتەردى. «بىزگە قاماۋعا الىنعانداردىڭ تۋىستارىنان ولاردىڭ ىستەرىن ءادىل قاراۋدى جانە جازىقسىزداردى بوساتۋدى سۇراعان 70-تەن استام ارىز ءتۇستى. ودان باسقا الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالاعان جەكە تەلەفونىما دا كۇنىنە ونداعان ارىز-شاعىم كەلىپ جاتىر. ءوسىرىپ, جەتكىزىپ, ەندى قىزىعىن كورەمىن دەپ وتىرعان بالالارىنان ايىرىلىپ, تۇرمەنىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ, ەشكىمنەن پانا تابا الماي جۇرگەن انالاردىڭ اششى زارىن ەشبىر بريفينگتەن ەشقانداي مينيستر جەتكىزە المايدى. انالاردىڭ كوز جاسى مەن نالاسىن ءوز كوزىمىزبەن كورىپ, جۇباتۋعا ءسوز تاپپادىق. وسى ورايدا ايتا كەتەرلىگى, ۇستالعانداردىڭ كەيبىرەۋلەرى جالپى توپتىڭ تولقىنىنا ىلەسىپ, زاڭسىز ارەكەت جاساعانىن مويىنداپ تا وتىر. بۇگىندە ولاردىڭ كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ باسقا ماقساتتا پايدالانىلعانىن ءتۇسىنىپ, وكىنىپ جاتىر. اۋىر قىلمىستار مەن كىسى ولتىرۋلەر باستالعان كەزدە, الاڭداعى توپتى تاستاپ قايتىپ كەتپەك بولعانى, الايدا بەلگىسىز بىرەۋلەر قارۋمەن قورقىتىپ, ولاردى تارتىپسىزدىك پەن توناۋعا ماجبۇرلەپ, كوپشىلىك اراسىنان شىعۋعا مۇمكىندىك بەرمەگەنى جايلى مىسالدار دا كەزدەسەدى», دەدى ب.دۇيسەنبينوۆ.
دەپۋتات وسى ورايدا بەيبىت شەرۋگە شىققاندار مەن سودىرلاردى اجىراتىپ, باسبۇزارلىققا قاتىسى جوقتاردى بوساتۋدى سۇرادى. «ادامداردى ولتىرۋگە جانە عيماراتتاردى تالقانداۋعا قاتىسى جوق ۇستالعاندار بويىنشا, قاجەت بولعان جاعدايدا, ولاردان ەشقايدا كەتپەۋ تۋرالى قولحات الىپ, ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنان بوساتۋ كەرەك دەپ سانايمىز. ۇساق زاڭبۇزۋشىلىققا جول بەرگەندەرگە قاتىستى قىلمىستىق ىستەردى توقتاتىپ, اتا-انالارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمەن ۇيلەرىنە جىبەرىلگەنى ءجون. سونداي-اق تەرگەۋ يزولياتورىندا جاقىندا عانا بالالار ۇيىنەن شىققان, ىزدەۋشىسى جوق بىرنەشە جاس بالا بار. ولار ءۇشىن, جازاسىن اۋىرلاتاتىن جاعداي بولماسا, مەن, ءوز اتىمنان, بوساتۋدى تالاپ ەتەمىن», دەدى ب.دۇيسەنبينوۆ.
سونداي-اق بىرقاتار دەپۋتات ءتيىستى ورگاندار باسشىلارىنا ءوز ساۋالدارىن جولدادى.
