بۇل سۋرەت تە ارشاتى ورمانشىلىعىنا قاراستى ۋچاسكەدە تۇسىرىلگەن ەكەن. كاتونقاراعاي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ ماماندارى فوتوتۇزاقتاعى سۋرەتتى ەندى عانا اشىپ, انىقتاپ جاتقانىمەن, اپپاراتتىڭ شۇرىپپەسى جازدىڭ كۇنى باسىلعان. فوتوتۇزاقتى بارىس جۇرەدى-اۋ دەگەن سوقپاققا ۇلتتىق پاركتىڭ قىزمەتكەرلەرى جومارت امانباەۆ, ماناربەك وماروۆ, مۇرات اراباەۆتار بارىپ قۇرعان. بارىستىڭ قىرقا-قىرات, بەل-بەلەستەردە ەمەس, قۇزار شىڭداردىڭ باسىندا جۇرەتىنىن ەسكەرسەك, فوتوتۇزاق قۇرۋ, ونى ۋاقتىلى تەكسەرىپ تۇرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ەستەرىڭىزدە بولسا, مىسىق تۇقىمداستىڭ بۇل ءتۇرى بىلتىر سارىمساقتى جوتاسىندا دا بەينەكامەراعا ىلىنگەن.
بارىستىڭ نەگىزگى ازىعى تاۋتەكە بولعان سوڭ شىڭ-قۇزداردى مەكەن ەتەدى. ادەتتە ازىعىن جالعىز ءجۇرىپ اۋلايدى. توستاعانداي تاستا ءتورت اياقپەن تاكاپپارلانا تۇراتىن تاۋتەكە بارىس ءۇشىن قاعىپ الا سالاتىن ولجا ەمەس. تىرناعى ىلىنبەي شىڭىراۋعا كەتىپ جارالانسا, جاراقاتتان ەمەس, اقساپ ءجۇرىپ اشتان ولەدى. سوندىقتان دا اسا ساق قيمىلدايدى. كوبىنەسە ءالسىز اڭعا شابۋىلداۋعا تىرىسادى. دەيتۇرعانمەن وزىنەن ەكى-ءۇش ەسە اۋىر تاۋتەكەنى تاماقتاپ جىبەرۋگە قاۋقارلى. ءىلبىستىڭ سالماعى 40-55 كەلى تارتسا, دەنە تۇرقى 103-130 سانتيمەتر, قۇيرىعىنىڭ ءوزى 90-105 سانتيمەتر. ء«ىلبىس» دەمەكشى, بۇل بارىستىڭ كونە اتاۋى. كەيدە ء«ىلبىسىن» دەپ تە جازىلادى. جارايدى, بۇل وزىنشە بولەك تاقىرىپ.
بارىستىڭ اڭ اۋلاۋ ءتاسىلى دە ەرەكشە. كادىمگى ءۇي مىسىعىنىڭ تىشقانعا, تورعايعا شابۋىلىن كورىڭىز دە, بارىستى ەلەستەتە بەرىڭىز. ءدال سولاي. كوزدەگەن ازىعىنا جەر باۋىرلاپ, جاقىنداعان سوڭ عانا تارپا باس سالادى. ەگەر شابۋىلى ءساتسىز بولسا, تۇياقتىنىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ قۋالامايدى. ەنەرگياسىن ساقتايدى. بىراق جەتى مەترگە دەيىن سەكىرەتىن بارىستان الاڭسىز جايىلىپ جۇرگەن تاۋتەكەنىڭ قۇتىلۋى دا قيىن شىعار.
وكىنىشتىسى, تابيعاتتا كوزگە تۇسە بەرمەيتىن سۇلۋ جانۋار قۇرىپ كەتۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر. الەمدىك زەرتتەۋشىلەردىڭ جۇرگىزگەن ساناعى بويىنشا, جەر بەتىندە 3000-7000 عانا بارىس قالعان. قازىرگى ۋاقىتتا «قىزىل كىتاپقا» ەنىپ, اۋلاۋعا تىيىم سالىنعان. دەمەك, بولاشاقتا سانى ارتادى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كاتونقاراعاي اۋدانى
