بۇل الداعى كۇندەرى ەلىمىزدە كونسترۋكتيۆتى يدەيالاردى, سونىڭ ىشىندە وپپوزيتسيالىق كۇشتەردى نىعايتاتىن, ساياسي جۇيەنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرىپ, قايتا قۇرۋدىڭ سىندارلى جوبالارىن ەنگىزە الاتىن جاڭا ساياسي پارتيالار پايدا بولۋى مۇمكىن دەگەن ءسوز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, Nur Otan پارتياسىنىڭ وزىندە دە وپپوزيتسيا بار. سوندىقتان ۋاقىت تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ, ولار دا جاڭارۋى ءتيىس.
پارلامەنتتى تۇبەگەيلى قايتا قۇرۋ تۋرالى ايتقان پرەزيدەنت ماجىلىستە بىرنەشە مىقتى پارتيا بولۋى كەرەكتىگىنە دە ەرەكشە ءمان بەردى. ەگەر پارلامەنتتە ۇكىمەتتى جاساقتاۋ سياقتى ماسەلەلەر بويىنشا كونستيتۋتسيالىق كوپشىلىك بولماسا, بۇل پارتيالار كەلىسىمگە كەلۋى ءتيىس. سول كەزدە عانا ەكسترەميستىك پوپۋليزم مەن قوعام نارازىلىعىنان قورعانا الامىز.
ساياسي جۇيەنىڭ بارلىق تەتىكتەرى, ونىڭ ىشىندە پارلامەنتتىك پارتيالار ەلدى تۋربۋلەنتتىلىككە ۇشىراتپاۋى ءتيىس. وسىعان وراي پرەزيدەنت ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن گەرمانيا پارتيالارىن مىسالعا كەلتىردى. سوعان قاراعاندا بۇل تاجىريبە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە پايدالانىلۋى ىقتيمال.
نەمىستىڭ بۋندەستاگى – جالپى پرەزيدەنت بيلىگىنە كۇشتى قاراما-قارسىلىقتى قۇرايتىن امەريكالىق كونگرەسس سياقتى تولىعىمەن اۆتونومدى ورگان ەمەس. ەگەر امەريكالىق كونگرەسس ءوز باستامالارى ارقىلى ەلدىڭ ساياساتى مەن زاڭ شىعارۋ پروتسەسىن («جۇمىس پارلامەنتى») انىقتاۋعا ەلەۋلى تۇردە قاتىساتىن پارلامەنت بولسا, وندا بريتان پارلامەنتىنىڭ تومەنگى پالاتاسى, كەرىسىنشە, ۇكىمەتتىڭ قولىنداعى قۇرال, ۇكىمەت پەن وپپوزيتسيانىڭ مۇددەلەرى ۇنەمى قاقتىعىساتىن الاڭ.
نەمىس دەموكراتياسىنىڭ تۇراقتىلىعى پارتيالىق جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىنا نەگىزدەلگەن. گفر-ءدىڭ ساياسي جۇيەسىن كوبىنەسە «پارتيالىق دەموكراتيا» دەپ بوسقا اتامايتىنى بەلگىلى. پارتيالار دەموكراتيانىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتتارى بولىپ تابىلادى. ولاردىڭ گەرمانياداعى قىزمەتى نەگىزگى جانە پارتيالار تۋرالى زاڭدارىمەن رەتتەلەدى. نەگىزگى زاڭنىڭ 21-بابىندا «پارتيالار حالىقتىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى. ولار ەركىن قۇرىلۋى مۇمكىن. ولاردىڭ ىشكى ۇيىمى دەموكراتيالىق ۇستانىمدارعا سايكەس كەلۋى كەرەك», دەلىنگەن.
دەپۋتاتتار ماجوريتارلىق-پروپورتسيونالدى جۇيە بويىنشا سايلانادى, باسقاشا ايتقاندا, ءار سايلاۋشىنىڭ ەكى داۋىسى بار: سايلاۋ وكرۋگىنەن ناقتى ۇمىتكەرگە ءبىر داۋىس (تىكەلەي ۇمىتكەر), ال ەكىنشى داۋىس بەلگىلى نەمەسە باسقا ءبىر پارتياعا بەرىلەدى. بۇل جۇيەنىڭ جاعىمدى تۇسى – سايلانعان پارلامەنت سايلاۋشىلارى پىكىرلەرىنىڭ الۋان تۇرلىلىگى. ال كەمشىلىگى – مىسالى, ۇلىبريتانيادا بار تازا ماجوريتارلىق جۇيەگە قاراعاندا ۇكىمەتتىڭ كوپشىلىگىنە قول جەتكىزۋ قيىنىراق بولاتىنى.
قوعامنىڭ الەۋمەتتىك سەنىمى جاي عانا سيپاتتاما ەمەس. ەگەر بۇل ساياسي ينستيتۋتتىڭ تاراپىنان, مىسالى, ساياسي پارتيا باستاماسىنىڭ ورىندالۋىنا كۇمان كەلتىرىلسە, ەگەر سەنىمنىڭ كۇرت تومەندەۋى نەمەسە بولماۋى سوزىلمالى نەمەسە جۇيەلى تۇردە بولسا, وندا سەنىمسىزدىك ءوزىن-ءوزى تولىق قامتاماسىز ەتەتىن الەۋمەتتىك مىنەز-ق ۇلىقتىڭ كورىنىسىنە اينالادى.
وسىعان ۇقساس جايتتى ءبىز ەلىمىزدەگى قاڭتار ايىنداعى قايعىلى وقيعالار كەزىندە دە كوردىك. ءبىر كەزدەردەگى كەڭەستىك كوممۋنيستەر وزدەرىنىڭ پارتيالىق بيلەتتەرىن جىرتىپ تاستاعاندارى سياقتى, كۇنى كەشە Nur Otan-نان شىعۋ تۋرالى مالىمدەمەلەردىڭ ايتىلعاندىعىنا كۋا بولدىق. سول كەزدە دە, قازىرگى كەزدە دە مۇنداي ارەكەتتەر, شىن مانىندە, قوعامعا, سونداي-اق سول قويىلىمنىڭ كەيىپكەرلەرىنە قاجەتتى كاتارسيس بەرمەيدى, تەك وكىنىش پەن كوڭىلسىز ءتۇڭىلۋ سەزىمىن تۋدىرادى.
قوعامنىڭ سەنىمى – كۇردەلى الەۋمەتتىك فەنومەن. ادامدار ساياساتكەرلەرگە ءارتۇرلى تۇرعىدا سەنەدى. ءبىزدىڭ الەۋمەتتىك ساۋالدامالارىمىزدا پرەزيدەنتكە دەگەن سەنىم رەيتينگتەرى ۇكىمەت, پارلامەنت, اكىمدەر, پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىمدارعا قاراعاندا تۇراقتى تۇردە جوعارى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سۇحباتىندا: «پرەزيدەنت قوعامدىق-پارتيالىق جانە ساياسي قۇرىلىمداردىڭ بارىنەن ءبىرشاما جوعارى تۇرۋعا ءتيىس دەپ سانايمىن. ءارتۇرلى قوعامدىق-ساياسي كۇشتەردى مەملەكەتىمىزدىڭ مۇددەسىنە جۇمىلدىرا ءبىلۋىم كەرەك» دەپ اتاپ ءوتتى. جالپى, قوعامنىڭ مەملەكەت باسشىسىنا سەنىم ارتۋى ەلدىڭ ساياسي ومىرىنە وڭ سەرپىن مەن تۇراقتىلىق بەرەتىنى انىق.
سۇحباتتا پرەزيدەنت ءوزىنىڭ اشىق جانە ادال ساياسي باسەكەلەستىكتىڭ كەپىلى رەتىندە قىزمەت ەتەتىندىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ول ساياسي جۇيەنى جانە ەكونوميكانى وزگەرتۋدىڭ وڭ ناتيجەلەرىنە قول جەتكىزۋدى ءوزىنىڭ ميسسياسى دەپ سانايدى. ساياسي وزگەرتۋمەن دە, ەكونوميكالىق قايتا قۇرۋلارمەن دە ءبىر مەزگىلدە اينالىسۋ كەرەك.
زارەما شاۋكەنوۆا,
ۇعا اكادەميگى, الەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
