ءماسليحات مۇراتى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سايا­سي كوزقاراسىنداعى جاڭا تولقىندى تانىتقان جەرگىلىكتى وكىلەتتى بيلىك ورگاندارى – ماسليحاتتارعا العاشقى سايلاۋ وتكىزىلگەلى 20 جىل تولدى. بۇل سايلاۋ ەلىمىزدەگى باسەكەگە قابىلەتتى العاش­­­قى سايلاۋ بولىپ تانىلۋىمەن قاتار, وركەنيەتكە ۇمتىلعان قازاق­­ستان­دىق قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ ۇدەرىسىن جەدەلدەتتى. ءماسليحاتتار زاڭ شەڭبەرىندە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ەركىن­دىگى مەن ەرىكتى ءىس-ارەكەت ەتۋىن قامتىدى. 1994 جىلدىڭ 7 ناۋرىزىندا وب­لىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىن سايلاۋ ءۇشىن وكرۋگتەر قۇرىلىپ, جەتىسۋ جەرىندە 44 دەپۋتات سايلانعان ەدى. شىنى كەرەك, سول دەپۋتاتتاردىڭ ارقايسىسى ءوڭىر ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە, جالپى, ءومىر قاجەتتىلىگىن وتەيتىن بارلىق سالانى دامىتىپ, ەل رۋحىن كوتەرۋگە وزىندىك ۇلەستەرىن قوسا ءبىلدى. ءسويتىپ, سايلاۋشىلارى الدىنداعى ءتول مىندەتتەرىن ادال اتقارىپ, سول ەلدىڭ الدىنا ءاردايىم ۇيالماي جارقىن جۇزبەن شىققانى دا اقيقات. مۇنى بۇگىنگى تاريحقا اينالعان كەشەگى ءومىر بەلەستەرى دەگەنىمىز دە ءجون. الماتى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ I شا­قىرىلىم دەپۋتاتتارى جۇمىس ىستە­­گەن ۋاقىت ەلىمىز ەگەمەندىگىن جاريا­لاعا­نىمەن, العاشقى قادامىن اپىل-تاپىل باسقان قيىن دا اۋىر كەزەڭ بولاتىن. وب­لىستىق ءماسليحاتتىڭ سول كەزدەگى باستى مىندەتى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەگى شەكتەۋ­لى قارجىنىڭ مەيلىنشە ءتيىمدى جانە ماقسات­تى پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ ودان ءارى تومەندەۋىنە جول بەرمەۋ, ەلدى مەكەندەردە ورىن الىپ وتىرعان پروبلەمالاردى دەر كەزىندە شەشۋ جانە الدىن الۋ بولدى. 1997 جىلعى 22 ساۋىردە ەلباسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكiم­شiلiك-اۋماقتىق قۇرىلىسىن وڭتايلى ەتۋ جونiندەگi شارالار تۋرالى» №3466 جارلىعىمەن الماتى وبلىسىنىڭ شەكارالارى ونىڭ قۇرامىنا تالدى­قورعان وبلىسىنىڭ اۋماعىن قوسۋ ارقى­لى وزگەرتىلىپ, ناتيجەسىندە قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 1997 جىلعى 19 ماۋسىمداعى «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ اكiمشiلiك-اۋماق­تىق قۇرى­لىسىنداعى وزگەرiستەر جاعدا­يىن­داعى جەرگiلiكتi وكiلدi ورگاندار جۇيەسi تۋرالى» №130 كونستيتۋتسيالىق زاڭ­عا سايكەس بۇرىنعى تالدىقورعان وبلىس­تىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتارى ءوز وكىلەتتىكتەرىن ساقتاپ, الماتى وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى كورپۋسىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلدى. ەلباسىنىڭ جارلىعىن گازەتتەردەن قيىپ الىپ ءتوس قالتالارىنا ساقتاپ, جۇرگەن جەرلەرىندە شادىمان شاتتىقتارىن ىرىكپەگەنى دە راس. تاعى ءبىر باسا ايتار جايت – وسىدان 20 جىل بۇرىن ەلباسى الدىمەن – ەكونوميكا, سوسىن ساياسات دەپ شەگەلەپ تۇرىپ ايتاتىن. بۇل ۇلاعاتتى ءوز باسىم 1995-2004 جىلدار ارالىعىندا ەكى مارتە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ءى جانە ءىى شاقىرىلىمدارىنىڭ دەپۋتاتى بولعان كەزىمدە كوكەيىمە تۇيگەن ەدىم. ەندى شە, جۇمىس بابىمەن حالىقتىڭ اراسىنا بارعاندا ەل-جۇرت استاناڭىزدا نە جاڭالىق, مەملەكەتىمىزدىڭ ۇستانعان باعىتى شە؟ دەگەن سەكىلدى توسىن سۇراقتار قويعاندا ەش كىدىرىسسىز ەلباسىنىڭ اۋەلگى كەزەك ەكونوميكانى دامىتۋ كەرەك دەگەن ءسوزىن تۇسىندىرە ايتىپ بەرەتىنبىز. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ كورەگەندىگىن كەشەگى كۇنمەن بايلانىستىرا ايتقان ءجون. 1999 جىلدىڭ 10 قازانىندا ءىى شا­قىرىلعان الماتى وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتى سايلاۋى وتكىزىلدى. 44 دەپۋتاتتىق مانداتقا 80-نەن استام كانديدات تىركەلدى. وسىناۋ ماڭىزدى شارانىڭ «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس ءوتۋىن 3,5 مىڭ بايقاۋشى ءجىتى باقىلاپ وتىردى. ءىى شاقىرىلىمداعى دەپۋتاتتىق كورپۋس جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ۇسىنىمى بويىنشا سالىق سالۋ جانە باعدارلامالىق قۇجاتتاردى بەكىتۋ ماسەلەلەرىنە بىرتىندەپ اۋىسا باستادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2001 جىلعى 14 ساۋىردەگى «الماتى وبلى­سى­نىڭ وبلىس ورتالىعىن كوشىرۋ تۋرالى» №585 جارلىعىنا سايكەس, تالدىقورعان قالاسى وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىنە يە بولىپ, وسى جاعداي وبلىستىڭ ودان ءارى قارقىندى دامۋىنا ۇلكەن سەرپىن بەردى. وتپەلى كەزەڭ قيىندىقتارىنان ىعىر بولعان ەلدىڭ سول كەزدەگى قۋانىشىن ايتا ءبىلۋ دە ءبىر عا­نيبەت. مەملەكەتتىك ساياساتقا ساي ءوڭىر­دى دامىتقان ۇستىنە دامىتا ت­ۇ­­سۋگە ءوز كەزەكتەرىندە وبلىستىق ءماس­­لي­حات دەپۋتاتتارى بىلەك سىبانا كىرىستى. تالدىقورعان وڭىرىندەگى توقى­راپ تۇرعان ءوندىرىس ورىندارىنىڭ تىڭ قارقىنمەن ءارى ۋاقىت تالابىنا ساي جۇمىس ىستەۋىنە, تالدىقورعان قالاسى ينفراقۇرىلىمدارىنىڭ جاڭار­تىلۋىنا, ينۆەستيتسيا تارتۋعا, جاڭا عيماراتتار مەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ سالىنۋىنا باسا كوڭىل ءبولىندى. ەل گازەتى «ەگەمەن قازاقستان» باسى­لىمىنىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانا وتىرىپ, V شاقىرىلعان وبلىستىق ءماس­ليحات دەپۋتاتتارىمەن تۇراقتى قايى­­رىمدىلىق قىزمەت اتقارعان, ياعني ارقايسىسى 5 ميلليون تەڭگەدەن قايى­رىمدىلىق جاساعان ەرعالي ميرا­زوۆتىڭ, ۋسەين قاسانوۆتىڭ, سەر­گەي كالينيننىڭ جانە ءابدىجاپار قىس­تاۋباەۆتىڭ, سونداي-اق, 3,7 ميلليون تەڭگەدەن قايىرىمدىلىق جاساعان سەرىك دونباەۆتىڭ, 180 ورىندىق بالاباقشا سالدىرعان ەركىن بەلگىباەۆتىڭ, 2 مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ «عۇمىر داريا» حا­لىقارالىق بايقاۋىنا بارۋ شىعىن­دارىن تولەپ بەرگەن ۆالەري ساپو­ج­ني­كوۆتىڭ ەسىمدەرىن قۇرمەتپەن اتاپ وتكە­نىمىز ورىندى. وبلىستىق ءماسليحاتتا بىلايعى جۇرت نازار اۋدارا بەرمەيتىن باستى جۇمىستىڭ ءبىرى رەتىندە ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جانە تاعى باسقا باعدارلامالاردىڭ ۋاقىتىمەن قارجىلاندىرىلۋىن قامتا­ماسىز ەتۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمى­نىڭ ۇسىنىمى بويىنشا وبلىس بيۋدجە­تىن بەكىتۋ جانە وعان وزگەرىستەر مەن تو­لىقتىرۋلار ەنگىزۋ ماسەلەلەرى قارالادى. بۇل رەتتە ءوڭىر باسشىسىن قولداپ جانە رەتىنە قاراي حالىق وتىنىشتەرىنە وراي وزەكتى ماسەلەلەردى قولداي بىلەتىن وب­لىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ بەلسەندىلىگىنە دە مىڭ العىس. جالپى ايتقاندا, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى جىلدارى ءماسليحاتتار جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدا جانە بارلىق سايلاۋ ناۋ­قاندارىندا نەگىزگى رولگە يە بولعانىن سەنىممەن ايتۋعا بولادى. وسى جىلدارى ەلىمىزدىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق باعىتتارىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى. بۇل تابىستاردا جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندار وكىلدەرىنىڭ دە سۇبەلى ۇلەسى بار. جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندارعا سايلانىپ, دەپۋتاتتىق قىزمەتىن اتقارعان ءاربىر حالىق قالاۋلىسى قازاقستاننىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەسىن قوستى. رۋحاني دەڭگەيى جوعارى ەلى بار مەرەيلى مەم­­­لە­كەتتە تۇراتىن جاس ۇرپاقتىڭ بۇگىن­گى بۋىن, ونىڭ ىشىندە, ءماسليحات دەپۋ­تات­تا­رىنىڭ اتقارعان قىزمەتىن لايىقتى باعالايتىندىعى ەش كۇمان تۋعىزبايدى. ەرمەك كەلەمسەيىت, الماتى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى. الماتى وبلىسى.