كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «ەQ»
«گاز 50»-مەن باستالىپ, كەيىن «قاڭتار ب ۇلىگىنە» ۇلاسقان وقيعالار ءسال بولماعاندا ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالدى تالتىرەكتەتىپ جىبەرە جازدادى. ەلىمىزدەگى ەڭ دامىعان قالانىڭ ءبۇلىنۋى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىمىزعا ۇلكەن سوققى بولعانى انىق. سوندىقتان, وسىنشالىقتى زالال كەلتىرگەن قۇقىق بۇزۋشىلاردىڭ انىقتالىپ, تيىسىنشە جازالانۋى كەرەك. ايتپەسە كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلاردىڭ ءبىزدىڭ ەكونوميكاعا دەگەن سەنىمى قايتا ويانبايدى.
– قازىر حالىقارالىق قارجى نارىقتارىندا قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ اكتسيا قۇنى قالپىنا كەلىپ, ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىز وبليگاتسيالار تارتىمدىلىعى نىعايىپ جاتىر. بۇل سىرتقى ينۆەستورلار تاراپىنان قازاقستان ەكونوميكاسىنا دەگەن سەنىم مەن ءۇمىتتىڭ ورالا باستاعانىن اڭعارتادى. بىراق شەتەلدىك ينۆەستور ەندى بۇدان بىلاي بىزدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدى ەكى شوقىپ, ءبىر قاراپ تەكسەرىپ, زەرتتەۋگە كوشەدى, – دەيدى ساراپشى دياس قۇماربەكوۆ بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا.
ال AERC Beta LLP باس ديرەكتورى عالىمجان ايتقازيننىڭ سوزىنە قاراعاندا, ۇلتتىق بانك پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى (قنردا) تاراپىنان قابىلدانعان ۋاقتىلى شەشىمدەر ارقىلى ەكونوميكا الاپات سىلكىنىستەن امان قالدى.
– نەگىزىنەن, قنردا تىكەلەي جانە كەرى رەپو وپەراتسيالارى سياقتى قولجەتىمدى قۇرالداردى, دەپوزيتتىق اۋكتسيوندى قولدانۋعا, ۇلتتىق بانكتىڭ (ۇب) قىسقا مەرزىمدى نوتتارىن شىعارۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق بانك ىشكى جانە سىرتقى نارىق قاتىسۋشىلارى تاراپىنان تەڭگەگە دەگەن سەنىم نىعايۋى ءۇشىن جاعداي تولىق تۇراقتالعانشا ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزەتىنىن, ءسويتىپ قارجىلىق تۇراقتىلىق پەن ۆاليۋتا نارىعى بالانسىن رەتتەۋگە دايىن ەكەنىن ايتتى. ناتيجەسىندە, قازاقستان قور بيرجاسىنداعى (KASE) العاشقى ۆاليۋتالىق ساۋدا ءساتتى, ەشقانداي داۋ-دامايسىز ءوتتى, – دەيدى ع.ايتقازين.
ۇلتتىق بانك پرەزيدەنتتىڭ جەكەلەگەن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر باعاسىن 180 كۇن بويى وسىرمەۋ تۋرالى تاپسىرماسى ىشكى تۇراقتىلىققا وڭ اسەر ەتەدى دەپ سانايدى.
– وسى رەتتە قاداعالاۋشى پىكىرىمەن تولىق كەلىسەمىن. مۇنداي مۇمكىندىكتى يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋ, الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى قىسقارتۋ, مونوپوليانى جويۋ, كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەسۋ جانە نارىقتا باسەكەنى ارتتىرۋ سياقتى ىشكى ينفلياتسيا فاكتورلارىن شەشىپ الۋعا پايدالانۋ كەرەك. ياعني باعا رەتتەۋدى قالىپتى جانە نارىقتىق قۇبىلىس دەپ قاراماي, مۇنى (پرەزيدەنت ءموراتوريىن. – رەد) ءارى قاراي باعا وسىمىمەن كۇرەستەگى ترانزيتتىك كەزەڭ دەپ قاراستىرۋ قاجەت. ءدال وسى باعىتتاعى ارەكەتتەر عانا قىسقا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا مىقتى ءارى نىق تەڭگە كۋرسىن جاساپ, ينفلياتسيانى تۇراقتى تومەنگى دەڭگەيگە تۇسىرە الادى, – دەدى Tengenomika Teleg
ram-كانالىنىڭ اۆتورى.
بازالىق مولشەرلەمەنى كوتەرۋ بانك نەسيەلەرىن قىمباتتاتىپ جىبەرەتىنى بەلگىلى. سوعان قاراماستان ينفلياتسيامەن كۇرەس ءۇشىن ۇلتتىق بانك 2021 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن بەرى بازالىق ستاۆكانى بىرنەشە رەت جوعارىلاتتى. بۇل اقشا-نەسيە ساياساتى ءوز جەمىسىن بەرە مە؟
– وپتيمالدى بازالىق ستاۆكانى ەسەپتەۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق مودەل قولدانىلادى. مىسالى, ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر نەگىزىندەگى قازىرگى مونەتارلىق جاعدايدى تالداۋعا QPM (توقساندىق بولجاۋ مودەلى) مۇمكىندىك بەرەدى. AERC ەسەپتەۋىنشە, 4-6 پايىز ينفلياتسيا مەجەسىنە جەتۋ ءۇشىن TONIA-نى (تاۋەكەلسىز مولشەرلەمە. – رەد) 11-12 پايىزعا دەيىن كوتەرۋ كەرەك, دەمەك بازالىق ستاۆكانى كەم دەگەندە 10-10,5 پايىزعا دەيىن جوعارىلاتۋ قاجەت بولادى. قازىر بازالىق ستاۆكا – 9,75 پايىز. ياعني قاداعالاۋشىدا جاقىن ارادا ونى تاعى كوتەرەتىندەي الەۋەت بار, – دەيدى د.قۇماربەكوۆ.
ال تەڭگە كۋرسى 430-440 شەگىندە بولادى دەگەن بولجام بار.
«قازىرگى ماكروەكونوميكالىق احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ ايتساق, تەڭگە كۋرسىنا اسەرىن تيگىزەتىن نەگىزگى فاكتورلار – ەلدەگى گەوساياسي جاعداي جانە COVID-19-دىڭ جاڭا شتامى. بۇلار ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلار باعاسىنا اسەر ەتەدى. بىراق وسى ەكى فاكتور دا اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە قيىندىق تۋدىرمايدى جانە تەڭگە كۋرسىنىڭ كۇرت كوتەرىلۋىنە ىقپال ەتپەيدى. ۇلتتىق بانكتىڭ نەگىزگى قۇزىرەتى – تاۋارلار مەن قىزمەتتەر باعاسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ. سوندىقتان ۇلتتىق بانك ساياساتى ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتپەيدى, بۇل – باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مىندەتى. دەسە دە اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ قاتاڭدانۋى ەكونوميكالىق دامۋ مەن تارتىمدىلىقتى باياۋلاتىپ تاستايدى دەۋگە بولماس. ويتكەنى قازاقستاندا نارىقتىق ستاۆكادان, كەيدە ءتىپتى بازالىق ستاۆكادان تومەن پايىزدىق مولشەرلەمەمەن قارجىلاندىرىلاتىن مەملەكەتتىك باعدارلامالار بار» دەيدى ول.
ساراپشى اسەت ناۋرىزباەۆ بولسا, الەمدىك ينفلياتسيامەن كۇرەسۋدى دوعارۋ كەرەك دەگەن پىكىردە.
– ءبىز قالاي كۇرەسسەك تە اقش-تان كەلگەن ينفلياتسيانى جەڭە المايمىز. تسەمەنت, مەتالل, ازىق-ت ۇلىك, شەكارادان كىرگىزىلەتىن تاۋاردىڭ ءبارى اۆتوماتتى تۇردە قىمباتتاپ كەتەدى. ءبىز بەكىتىپ العان ستاۆكالارىمىزبەن ول قىمباتشىلىققا قارسى تۇرا المايمىز. وزگە ەلدەر دە بۇل تۇيتكىلمەن بەتپە-بەت كەلىپ جاتىر. ولار اقشالاي تابىستى يندەكستەۋ نەمەسە تىكەلەي تولەمدەر ارقىلى تۇرمىسى تومەن توپتاردىڭ تابىسىن ارتتىرىپ جاتىر. ال ىشكى ينفلياتسيا ستاۆكاعا, ەكسپورتتىق جانە يمپورتتىق اعىنعا, ساۋدا سەرىكتەس ەلدەردىڭ بالانسىنا تاۋەلدى, – دەيدى ول.
قارجىگەر راسۋل رىسمامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بازالىق ستاۆكانى قازىرگى 9,75 پايىزدان جوعارى كوتەرە بەرۋ ەندى ايتارلىقتاي پايدا اكەلمەيدى.
– تەڭگەگە دەگەن سەنىمدى ارتتىراتىن قىسقا مەرزىمدى قۇرال – دەپوزيت, قۇندى قاعاز دەگەن سياقتى تەڭگە قۇرالدارىنا دەگەن ستاۆكانى كوتەرۋ. مۇنداي قادام اتالعان قۇرالداردى سالىم ءۇشىن ءتيىمدى ەتە تۇسەدى جانە مۇنى بازالىق ستاۆكانى جوعارىلاتۋ ارقىلى ىستەۋ دە مىندەتتى ەمەس. قازىرگى 9,75 پايىز تولىقتاي جەتكىلىكتى. ونىڭ ۇستىنە قازىر مۇناي باعاسى جاقسى وسە باستادى, بۇل دا تەڭگەنىڭ بەرىكتىگىنە اسەر ەتپەك. مەنىڭشە, تەڭگەگە قاتىستى تۇسىنبەۋشىلىك ەلدەگى ەرەۋىل سالدارىنان تۋىنداپ كەتتى. ەندى تەڭگە السىرەي قويادى دەگەنگە قاتىستى العا تارتا قويار دايەك جوق. اقش فەدەرالدى رەزەرۆ جۇيەسىنىڭ كەلەسى وتىرىسىنا دەيىن. ال ول 25-26 قاڭتارعا جوسپارلانعان, – دەيدى ساراپشى.
ەكونوميست مۇرات تەمىرحانوۆ تا وپتيميستىك كوزقاراستا.
– سوڭعى ۋاقىتتا مۇناي باعاسى باررەلىنە 80 دوللاردان اسا باستادى. مۇناي باعاسى 50 دوللاردان اسسا قازاقستاننىڭ تولەم بالانسى كەرەمەت جاعدايدا تۇرادى. قازىرگى احۋالدا (باررەلىنە 80 دوللار) مۇناي ەكسپورتتاۋشىلارى دوللاردى ەركىن پايدالانۋدا جانە تەڭگە كۋرسى نىعايۋى كەرەك. ەلدەگى ميتينگ پەن تارتىپسىزدىك ءبىزدىڭ ىشكى ساۋدا قىزمەتىمىز بەن تولەم بالانسىنا وتە ءالسىز اسەر ەتتى. قازىر تەڭگە كۋرسىنا جاعىمسىز اسەر ەتىپ تۇرعان بىردەن ءبىر فاكتور – ەلدە بولعان جاعدايعا بايلانىستى كۇرت كۇشەيگەن ستاندارتتى دەۆالۆاتسيالىق كۇتۋلەر عانا. قازاقستانداعى جاعداي تولىق تۇراقتالدى جانە ءارى قاراي احۋال ناشارلامايدى. مۇنداي كەزدە ايىرباستاۋ بەكەتىنە جۇگىرىپ, ۆاليۋتا ساتىپ الۋدىڭ ءمانى جوق. ۇلتتىق بانك ءوزىنىڭ ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيالارىمەن ىقتيمال تولقۋدى تەز ارادا باسادى, – دەيدى ەكونوميست.
13 قاڭتار, ساعات 11:00-دەگى جاعداي بويىنشا KASE-دە 1 دوللار 433,39 تەڭگەگە ساۋدالاندى. ال 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينفلياتسيا 8,4 پايىزدى قۇرادى. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى – 9,9, ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلار – 8,5, اقىلى قىزمەتتەر 6,5 پايىزعا قىمباتتاعان.
