عىلىمعا سۇيەنگەن سەرىكتەستىك

تالعار اۋدانىنىڭ پانفيلوۆ اۋىلدىق وكرۋگىندە ورنالاسقان «بايسەركە-اگرو» جشس-ءنىڭ جۇ­مىس ىستەي باستاعانىنا بيىل 12 جىل تولماق. سەرىكتەستىك يەلىگىندە 21631 گەكتار جايىلىم جەرى, 13998 باس قوي, 2528 باس ءىرى قارا, 637 جىل­قى, 131 تۇيە بار. وسى مالداردىڭ ءبارىن باعىپ, كۇتۋمەن قاتار, ولاردىڭ ءتولى مەن ءونىمىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا «بايسەر­كە-اگرو» عىلىمي-وندىرىستىك وقۋ ورتالىعىن قۇرعان. مۇنداعى ءاربىر عالىم مەن بىلىكتى مامان وزىنە تاپسىرىلعان جۇمىستىڭ ءونىمدى بولۋىنا جاۋاپ بەرەدى. عىلىمدى باسشىلىققا الىپ, كوپكە ۇلگى بولارلىقتاي جۇمىس تىندىرىپ وتىرعان جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك پەن عىلىمي-وندىرىستىك وقۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلتايشىسى – پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى تەمىرحان دوسمۇحانبەتوۆ. ەندى سەرىكتەستىكتەگى عىلىمي باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ كەي­بىرىنە توقتالا كەتەيىك. ءسۇتتى ادەتتەگى ساۋىن سيىرلار­دان ءتورت ەسە كوپ بەرەتىن, اسىل تۇقىمدى 378 باس «گولشتەين» سيى­رىن سوناۋ كانادا مەملەكەتىنەن جەتكىزدى. بۇل اسىلتۇقىمدى سيىر­لارعا تولەنگەن قارجىنىڭ ءبىراز بولىگىن مەملەكەت تاراپىنان بەرىلگەن دەمەۋ قارجى جاپتى. مەم­لەكەتىمىزدىڭ قامقورلىعى­نىڭ ارقاسىندا كۇنىنە 30 ليتردەن استام ءسۇت بەرەتىن اسىل تۇقىمدى سيىرلار بۇل كۇندەرى «بايسەركە-اگرونىڭ» تالعار اۋدانىنىڭ پانفيلوۆ اۋىلدىق وكرۋگىندەگى جاڭا جوبادا سالىن­عان مال بازاسىندا كۇتىلىپ, با­عىلۋدا. اسىلتۇقىمدى سيىرلاردى شەت­ەلدە ىرىكتەپ ساتىپ الۋدان باس­تاپ, بارلىق جۇمىستاردا عىلىمي نۇسقاۋلىقتار تىكەلەي باسشىلىققا الىندى. بۇل رەتتە, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اعىباي سماعۇلوۆتىڭ باس­شى­لىعىنداعى عالىمداردىڭ قوسقان ۇلەسى وراسان زور بولدى. اكەلىنگەن اسىلتۇقىمدى سيىرلار تۇياعىنان باستاپ جۇنىنە دەيىن ءجىتى تەكسەرۋدەن ءوتتى. اسىلتۇقىمدى سيىرلاردىڭ بەرەرى مول. ءبىر سيىردان كۇنىنە ورتاشا ەسەپپەن 30 ليتردەن ءسۇت ساۋىلسا 365 كۇندە 10 950 ليتر ساپالى ءسۇت وندىرىلەدى. ءبىر ءليترىنىڭ ساتىلۋ باعاسى 100 تەڭگەدەن اي­نال­سا, ءبىر سيىر جىلىنا 1 095 000 تەڭگە كىرىس اكەلەدى. سوندا بۇ­­­زاۋ­لايتىن 240 سيىردان ءبىر جىل­دا 262 800 000 تەڭگە جالپى كىرىس كىرەدى. «بايسەركە-اگرو» سەرىكتەس­تىگى مەن ونىڭ عىلىمي-ءوندىرىس­تىك وقۋ ورتالىعى اۋىل شا­رۋا­شىلىعىنىڭ بارلىق جۇمىس­تا­رىن عىلىم تالاپتارىنا ساي ۇيىم­داستىرۋ ارقىلى ۇلكەن جەتىس­­تىكتەرگە جەتۋدە. اتاپ ايت­قان­دا, مايبۇرشاقتىڭ ءار گەكتارىنان باسقا جەرلەردە كوبىنەسە 15-20 تسەنتنەردەن ءونىم جينالىپ كەلسە, «بايسەركە-اگرو» جشس مەن ونىڭ عىلىمي-وندىرىستىك وقۋ ورتالىعى 2013 جىلى ءار گەكتار مايبۇرشاقتان 60 تسەنتنەردەن ءونىم جيناپ, رەكوردتىق كورسەتكىشكە يە بولدى. عىلىم مەن ءوندىرىستى تىعىز بايلانىس­تىرۋ وسىنداي بيىك كورسەتكىشكە جەتكىزدى. بيىلعى جىلدىڭ ناۋرىز-ءساۋىر ايلارىنان باستاپ سەرىكتەستىكتە بۇزاۋلاعان اسىلتۇقىمدى سيىرلاردى روبوتپەن ساۋ باستالادى. ءبىر روبوتپەن كۇنىنە 60 سيىردى ەكى ۋاقىت ساۋىپ ۇلگەرەدى. ياعني 4 ساۋىنشىنىڭ جۇمىسىن ءبىر روبوت اتقارادى. ال ءار سيىر كۇنىنە ورتاشا ەسەپپەن 30 ليتر ساپالى, مايلىلىعى جوعارى ءسۇت بەرەدى. شۆەيتساريادان اكەلىنگەن روبوتتىڭ ارتىقشىلىعى – ونىڭ «اقىلدىلىعىندا». مىسالى, سيىردى ساۋىپ جاتقان كەزدە ءسۇتتىڭ مايلىلىعى مولشەردەن تومەندەسە, نە ساپاسىندا ءبىر كىنارات بەلگى بەرسە ءسۇت اۆتوماتتى تۇردە باسقا تۇتىكشەگە اۋىس­تىرىلىپ, جيناقتالىپ جاتقان ساپالى سۇتكە قوسىلماي, جەكە ارنايى ىدىسقا قۇيىلا باستايدى. سوندا ساپالى ءسۇت پەن ساپاسى تومەن ءسۇت ارالاسپايدى. بۇل بۇگىنگى عىلىمنىڭ ەرەن جەتىستىگى. وسى جەتىستىكتى ءوز وندىرىستەرىندە پايدالانۋعا دايىن وتىرعان ۇجىمنىڭ تەحنولوگيالىق جەتىس­تىكتەرىنە ءدان ريزا بولاسىز. «بايسەركە-اگرو» جشس مەن عىلىمي وندىرىستىك ورتالىق باسشىلارى جەر استىندا 2000-3000 مەتر تەرەڭدىكتە قايناپ جاتقان سۋدى يگىلىككە پايدالانۋدى بىلتىردان بەرى قولعا الدى. جاركەنت قالاسىنان 30 شاقىرىمداي قاشىقتىقتان جەردى تەرەڭ بۇرعىلاعان سوڭ ىستىق سۋ ءوز قىسىمىمەن جەر بەتىنە اتىلىپ شىقتى. ىستىقتىعى – 96 گرادۋس. بۇل دەگەنىمىز اللانىڭ ادامدارعا بەرگەن تەگىن مول بايلىعىنىڭ ءبىرى عوي. ءبىر توننا سۋدى 96 گرادۋستىق ىستىقتىققا جەتكىزۋ ءۇشىن كومىر, نەمەسە ەلەكتر ەنەرگياسى كەتەر ەدى؟ وسى سۋدى سەرىكتەستىك جىلىجايدا ءونىم وندىرۋگە پايدالانباق. مۇنداعى نەگىزگى ماقسات – وسى جىلىجايدا قىس ايلارىندا وسىرىلگەن كوكونىستەردىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ كومىرمەن نە ەلەكتر قۋاتىمەن جىلىتىلعان جىلىجايدا وسىرىلگەن كوكونىستەردەن 40-50 پايىزعا ارزان بولاتىنى. جالپى, جىلىجاي وسىرۋشىلەردىڭ شىعىنىنىڭ كوبى سۋدى جىلىتۋعا جۇمسالادى. ونى جىلىجايدا كوك­ونىس وسىرۋشىلەردىڭ ءتاجىري­بەسىنەن كورىپ ءجۇرمىز. سەرىك­تەستىكتە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان باسقا دا عىلىمي جاڭالىقتار از ەمەس. سادىق جۇماباي, جۋرناليست. الماتى وبلىسى.