ساننان ساپاعا وتەتىن كەز جەتتى

دەپۋتاتتار ىشكى ىستەر ورگاندارىنا وسىنداي تالاپ قويىپ وتىر

سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا سىرتقى بارلاۋ جانە ىشكى ىستەر ورگاندارى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەردى كوزدەيتىن زاڭ جوبالارى قارالدى. سونداي-اق, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇشەسى قىزمەتىنە تاعايىنداۋ جۇزەگە استى. كۇن تارتىبىندە ءبىرىنشى تۇرعان ماسەلە – پالاتا توراعاسىنىڭ ۇسىنىسىمەن انار جايىلعانوۆانى كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇشەسى قىزمەتىنە تاعايىنداۋ ماسەلەسى سەنات دەپۋتاتتارى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. بۇل رەتتە انار نۇرالىقىزىنىڭ ءوز ەڭبەك جولىن 1991 جىلى قازاقستان عىلىم اكادەمياسىندا كىشى عىلىمي قىزمەتكەرلىكتەن باستاعاندىعىن ايتا كەتكەن ءجون. ال 2008 جىلعى ناۋرىزدا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇشەسى بولىپ تاعايىندالسا, بيىلعى تاعايىنداۋدى دا اتالعان كانديداتۋرانىڭ جۇمىسىنا تاعى دا سەنىم بىلدىرگەندىك دەپ تۇسىنگەن ءجون. بۇدان كەيىن زاڭ جوبالارى تالقىعا ءتۇستى. الدىمەن دەپۋتات­تار نازارىنا ۇسىنىلعان سىرتقى بار­لاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگە­رىستەردى كوزدەيتىن زاڭ جوباسى ءبىراۋىزدان قابىلداندى. نەگىز­گى ماقسات سىرتقى بارلاۋ سۋبەك­تىلەرىنىڭ قىزمەتىن رەتتەي­تىن زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى. اتاپ ايتقاندا, سىرت­قى بارلاۋ سۋبەكتىلەرىن ناقتى­لاۋ بوي­ىنشا نورمالار مەن سىرت­قى بار­لاۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ مەم­­لە­كەت­­تىك ورگاندارمەن جانە ۇيىم­­دار­­مەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن جاق­سار­­­تۋعا باعىتتالعان نورمالار قاراس­تىرىلىپ وتىر. زاڭ جو­با­سى بويىنشا قىسقاشا ءتۇسى­نىك بەرە كەتكەن پالاتانىڭ حالىق­ارا­لىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپ­سىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى يكرام ادىربەكوۆ قازىر بۇكىل الەمدە ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋ­ىپ­سىزدىگىنە نۇقسان كەلتىرۋى ءمۇم­كىن وقيعالاردىڭ ورىن الىپ وتىر­عاندىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارتتى. جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارى تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن وعان ىلەسپە زاڭ جوباسىن دا تالقىعا سالدى. زاڭدىق قۇجات ءتورت مىندەتتى ايقىندايدى. اتاپ ايتقاندا, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ, قوعامدىق ءتارتىپتى قام­تاماسىز ەتۋ, قىلمىسپەن كۇرەس جانە اكىمشىلىك ايىپپۇلداردى ءوندىرۋ. بۇل مىندەتتەردىڭ ورىن­دالۋىنداعى اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ىشكى ىستەر ورگاندارى جانىنان قوعامدىق كەڭەستەر مەن قوعامدىق بايقاۋشىلار كوميسسيا­سى دا قۇرىلعان. ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن الەۋمەتتىك قورعاۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 6,2 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعاندىعىن دا ايتا كەتكەن ءلازىم. بۇل قارجىلار قىزمەت­كەرلەردىڭ پاتەر جالداۋىنا, ءىىو باسشىلارىنىڭ, ولاردىڭ ورىنباسارلارى مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنىڭ ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە كوشىپ بارۋىنا, توتەن­شە جاعدايلاردا قوسىمشا تولەم جاساۋعا, ت.ب. شىعىندارعا جۇم­سالماق. زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىمشا بايانداما جاساعان كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ەرمەك جۇماباەۆ ىلەسپە زاڭ جوباسىندا جاراقاتتاۋشى قارۋدى ازاماتتىق اينالىمنان الۋ جانە ونى قىزمەتتىك قارۋ قاتارىنا اۋىس­تىرۋ كوزدەلەتىندىگىنەن دە حاباردار ەتە كەتتى. بۇدان باسقا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرى قىزمەتتەن بوساتىلعان كەزدە ەڭبەك سىڭىرگەن كۇنتىزبەلىك جىلداردىڭ سانىنا بايلانىستى (ون جىلدان از جانە وتىز جىلدان استام) بىرجولعى جاردەماقى تولەۋ ۇسىنىلىپ وتىر. سونداي-اق, دەپۋتات اسكەري قىزمەتتە بولۋدىڭ شەكتى جاسىنا تولعاننان كەيىن, دەنساۋلىق جاعدايى بويىنشا نەمەسە شتاتتاردى قىسقارتۋعا بايلانىستى ەڭبەك سىڭىرگەن جىلدارى ءۇشىن زەينەتاقى تولەمىن الۋ قۇقىعىنسىز قىزمەتتەن بوساتىلعان وفيتسەرلىك قۇرامنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە (اسكەري قىزمەتشىلەرىنە) جۇمىستان شىعۋ جاردەماقىلارىن تولەۋمەن قاتار, قىزمەتتەن بوساتىلعان كۇنىنەن باستاپ ءبىر جىل بويى ارنايى (اسكەري) اتاق بويىنشا جالاقىلار تولەۋدى بەلگىلەيتىن نورمالار كوزدەلەتىندىگىن دە اتاپ كەتتى. زاڭ جوباسى بويىنشا جا­رىس­سوزگە شىققان دەپۋتات ق.ايتا­حانوۆ قازىرگى وزگەرمەلى زاماندا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنداعى وزگەرىستەردىڭ از­دى­عىنا نازار اۋدارتا ءسوي­لەدى. «ولاردىڭ جۇمىسىندا دورە­كىلىك, ادام تاعدىرىنا دەگەن نەم­قۇرايدىلىق, ادامدار قۇقىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ەمەس, قايتا شەكتەۋگە جاقىن ءىس-قيمىلدار كوپتەپ كەزدەسەدى. بۇل پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە دەگەن قوعام مەن حالىق سەنىمىن تومەندەتەدى», دەدى قۋانىش ايتاحان ۇلى. وتكەن جىلى ىشكى ىستەر ورگاندارىندا جۇرگىزىلگەن اتتەستاتتاۋدان 12 مىڭنان استام قىزمەتكەردىڭ نەمەسە 17 پايىزىنىڭ وتە الماۋى ءبىراز نارسەنى اڭعارتادى, دەگەن سەناتور قازىرگى تاڭدا ەلىمىز دۇنيە ءجۇزى بويىنشا پوليتسيا قىزمەتكەرى سانى جاعىنان ءاربىر 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا التىنشى ورىندا تۇرعانىمىزدى دا قاپەرگە سالدى. ەل ىشىندە ءاربىر 100 مىڭ تۇرعىنعا 444 پوليتسيا قىزمەتكەرى كەلەتىن بولسا, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بۇل كورسەتكىش 185-كە نەمەسە 2,4 ەسەگە از. دەپۋتاتتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, وبلىستا ءبىر پوليتسيا ۋچاسكەلىك ينسپەكتورى 3517 ادامعا قىزمەت جاسايدى. بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا كورسەتكىشتەن 2 ەسەگە جوعارى. سوندىقتان مينيسترلىك وسى ماسەلەلەردى قاپەرىنە العانى دۇرىس. وسىلايشا, تالقىعا تۇسكەن نە­گىزگى زاڭ جوباسى سەناتورلاردىڭ ءتۇ­زەتۋلەرىمەن ماجىلىسكە جىبە­رىلسە, ال ىلەسپە زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقى­لىمدا ماقۇلداندى. جالپى, دەپۋتاتتار ساننان ساپاعا وتەتىن كەز جەتتى دەپ سانايدى. تۇرعىندارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋ, بۇقارالىق اقپارات قۇ­رالدارى ارقىلى پوليتسيا جۇ­مىسىن ناسيحاتتاۋ, ولار تۋرالى جاعىمدى فيلمدەر ءتۇسىرۋ جانە كىتاپتار شىعارۋ سياقتى ويلار سوڭعى كەزدە ءجيى ايتىلىپ قالىپ ءجۇر. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».