بۇل – ناقتى قولداۋ كورسەتۋ
جيىنعا قاسىم-جومارت توقاەۆپەن قاتار ارمەنيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينيان, بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون, قىرعىزستان مينيسترلەر كابينەتىنىڭ توراعاسى – پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى اقىلبەك جاپاروۆ جانە ۇقشۇ باس حاتشىسى ستانيسلاۆ زاس قاتىستى.
ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى (ۇقشۇ) ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ كەزەكتەن تىس سەسسياسى قازاقستانداعى سوڭعى وقيعالاردا قۇربان بولعانداردى ءبىر مينۋت ۇنسىزدىكپەن ەسكە الۋدان باستالدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇقشۇ بويىنشا ارىپتەستەرىنە كورسەتكەن كومەكتەرى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. قازاقستان پرەزيدەنتى سەسسيا قاتىسۋشىلارىنا ەلىمىزدە قالىپتاسقان احۋال مەن ونى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى مالىمەت بەردى.
– ءسامميتىمىزدىڭ كەزەكتەن تىس وتكىزىلۋى توتەنشە جاعدايلارعا بايلانىستى بولىپ وتىر. قاڭتاردىڭ بىرنەشە كۇنى ىشىندە قازاقستان اۋقىمدى داعدارىستى باستان وتكەردى. بۇل – تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىق تاريحىندا بولعان ەڭ اۋىر وقيعا. مۇنداي دەڭگەيدەگى زور قاۋىپ-قاتەرمەن ءبىزدىڭ ۇيىم بۇرىن-سوڭدى بەتپە-بەت كەلمەگەن. قاجەتتى قۇجاتتاردى كەلىسۋ جونىندەگى شۇعىل جۇمىسى ءۇشىن توراعامىز نيكول ۆوۆاەۆيچ پاشينيانعا العىس ايتامىن. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ پۋتينگە تۇسىنىستىك تانىتىپ, ۇقشۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرىن قازاقستانعا جىبەرۋ ماسەلەسى بويىنشا جىلدام شەشىم قابىلداعانى ءۇشىن ەرەكشە العىس بىلدىرەمىن. قۇرمەتتى ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ, ەلىمىزگە لاڭكەستىك شابۋىل جاسالعان ساتتەن بەرى سىزبەن تۇراقتى بايلانىس جاساپ وتىرمىز. الەكساندر گريگورەۆيچ لۋكاشەنكوعا, سادىر نۇرعوجوەۆيچ جاپاروۆقا, ەمومالي شاريپوۆيچ راحمونعا كورسەتكەن ساياسي جانە اسكەري باۋىرلاستىعى ءۇشىن العىس ايتامىن, – دەدى ق.توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ارىپتەس ەلدەردىڭ مورالدىق قولداۋى اسا ماڭىزدى بولعانىن اتاپ ءوتتى.
– بۇگىن قازاقستانداعى قايعىلى كۇندەرى قازا بولعان ازاماتتاردى جالپىۇلتتىق ازا تۇتۋ كۇنى. بارشاڭىزعا شىنايى كوڭىل ايتقاندارىڭىز ءۇشىن العىس ايتامىن. ۇقشۇ باس حاتشىسى ستانيسلاۆ ۆاسيلەۆيچ زاسقا, حاتشىلىق پەن ۇيىمنىڭ بىرىككەن شتابىنىڭ جۇدىرىقتاي جۇمىلعان بارلىق ۇجىمىنا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. شىن مانىندە, ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءبىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن, تۇراقتىلىعى مەن تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇيىمنىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرىن اۋقىمدى تۇردە جۇمىلدىرۋ جاعدايى ءبىرىنشى رەت بولىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن ۇقشۇ بويىنشا ارىپتەستەرىمىزدىڭ اسكەري عانا ەمەس, مورالدىق قولداۋ كورسەتۋى دە اسا ماڭىزدى. ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءبارى ءبىرتۇتاس مايدان بولىپ, قازاقستاننىڭ ۇندەۋىن ءبىراۋىزدان قولدادى,– دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
تەرروريزم قاۋپى جانە اگرەسسيا اكتىسى رەتىندە باعالاندى
وتىرىس بارىسىندا ەل پرەزيدەنتى ەلىمىزدەگى قازىرگى جاعداي مەن وتكەن كۇندەرى بولعان وقيعالار تۋرالى ايتتى.
– وقيعالار جەلىسى تۋرالى اقپاراتتاردى تولىق ەكشەي وتىرىپ, بيىلعى جىل باسىنان بەرگى وقيعانىڭ ءبارى ءبىر شىنجىردىڭ تىزبەگى ەكەنىن نىق سەنىممەن ايتا الامىن. ولار جىمىسقى ويمەن ۇزاق ۋاقىت بويى دايىندالعان. دايىندىقتىڭ قانشا ۋاقىت – ءبىر جىل, ەكى نەمەسە ءۇش جىل جۇرگىزىلگەنىن تەرگەۋ انىقتايدى. دەسترۋكتيۆتى كۇشتەر تۇراقتىلىقتى بۇزۋعا, تارتىپسىزدىككە جول اشۋعا بىرنەشە رەت تىرىستى. مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعى مەن بەرىكتىگىن سىناپ كورۋگە باعىتتالعان سياقتى بولدى. ولاردىڭ بارلىق ارەكەتتەرىنىڭ جولى كەسىلدى. بىراق ۇيىمداستىرۋشىلار ءوز جوسپارىنان باس تارتپاي, قارۋلى قاقتىعىسقا دايىندالۋعا كوشتى. ب ۇلىكشىلەر اۆتوموبيل گازى باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى بىرقاتار وڭىردەگى حالىقتىڭ نارازىلىعىن سىلتاۋ رەتىندە پايدالاندى, – دەدى ق.توقاەۆ.
پرەزيدەنت بەيبىت ميتينگكە جينالعان ازاماتتاردىڭ تالاپ-تىلەگى ورىندالىپ, اۆتوگاز باعاسى بۇرىنعى دەڭگەيىنە تۇسكەنىن جانە ۇكىمەتتىڭ وتستاۆكاعا كەتكەنىن جەتكىزدى.
– ميتينگىلەر ءوتتى. وعان قاتىسۋشىلار الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي تالاپتارىن قويدى. مەملەكەت ونىڭ بارىنە قۇلاق اسىپ, ورىندادى.
ۇكىمەت وتستاۆكاعا كەتتى. اۆتوگاز باعاسى بۇرىنعى دەڭگەيىندە قالدىرىلدى. ءبىز ناقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق شارالار كەشەنى مەن قوعامدىق-ساياسي رەفورمالار جوسپارىن قابىلدايمىز دەپ جاريالادىق. بىراق قازاقستانعا قارسى اگرەسسيا ۇيىمداستىرۋشىلار ءۇشىن مۇنىڭ ەشقانداي ءمانى بولمادى. ستيحيالىق نارازىلىق جاپپاي تارتىپسىزدىككە ۇلاستى. ءدىني راديكالدار, قىلمىستىق توپتار, جاۋىز سودىرلار, مارودەرلەر مەن ۇساق بۇزاقىلار ءبىرتۇتاس كوماندا رەتىندە بوي كورسەتتى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي تالاپتار ەكىنشى-ءۇشىنشى ورىنعا سىرعىدى. ونى ۇمىتىپ تا كەتتى. ارتىنشا الاساپىران باستالىپ كەتتى. وزدەرىنىڭ قولايلى ءساتىن كۇتىپ وتىرعان قارۋلى سودىرلار توبى ىسكە كوشتى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت بارلىق اسكەري ءىس-قيمىلدىڭ ءبىر ورتالىقتان ۇيلەستىرىلگەنىن باسا ايتتى.
– ولاردىڭ باستى ماقساتى: كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسقا نۇقسان كەلتىرۋ, باسقارۋ ينستيتۋتىن ءبۇلدىرۋ, بيلىكتى باسىپ الۋ بولعانى انىقتالدى. بۇل جەردە مەملەكەتتىك توڭكەرىس جاساۋعا ۇمتىلۋ جونىندە ءسوز بولىپ وتىر. قازىر بارلىق اسكەري ءىس-قيمىلدىڭ ءبىر ورتالىقتان ۇيلەستىرىلگەنى, مۇقيات جوسپارلانعان وپەراتسيانىڭ شەشۋشى كەزەڭگە شىققانى بەلگىلى بولدى. وڭىرلىك بيلىكتىڭ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ عيماراتتارىنا, تەرگەۋ يزولياتورلارىنا, ستراتەگيالىق نىساندارعا, بانكتەرگە, تەلەمۇنارا مەن تەلەارنالارعا ءبىر ۋاقىتتا, ءبىر مەزگىلدە ەكەنىن قايتالاپ ايتامىن, شابۋىل جاساۋ – سونىڭ ايقىن دالەلى, – دەدى ق.توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەل ايماعىندا بولعان جانتۇرشىگەرلىك وقيعالار تۋرالى مالىمەت بەردى.
– اۋەجايلار باسىپ الىندى, اۆتوموبيل جانە تەمىر جولدارى جابىلدى, جەدەل جاردەم جانە ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىنىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرىلدى. اسكەري بولىمدەر مەن ارميا بلوكبەكەتتەرىنە جاسالعان شابۋىل كەزىندە سودىرلاردان قۇرالعان توپ قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكالاردى يەمدەنۋگە تىرىستى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونداي-اق ق.توقاەۆ الماتى قالاسى مەن باسقا دا قالالاردا, شىن مانىندە, ناعىز سوعىس جۇرگەنىن اتاپ كورسەتتى.
– ماسەلەن, الماتى قالاسىنداعى پوليتسيا دەپارتامەنتى عيماراتىنىڭ توڭىرەگىندەگى سوعىس ەكى تۇنگە سوزىلدى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى لاڭكەستەردىڭ شابۋىلدارىنا تويتارىس بەردى. تەك الماتى قالاسىنىڭ وزىندە 7 قارۋ-جاراق دۇكەنى باسىپ الىندى. بۇل جاقسى دايىندىقتان وتكەن كاسىبي سودىرلاردىڭ, سونىڭ ىشىندە ارناۋلى ۆينتوۆكالارمەن اتۋعا ماشىقتانعان سنايپەرلەردىڭ شابۋىلى بولدى. تەرروريستەر جەكە بايلانىس قۇرالدارىن پايدالانعان, اسكەري قىزمەتشىلەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كيىمىن كيىپ العان. سودىرلار شىمىرىكپەستەن جاپپاي تارتىپسىزدىككە قاتىسۋشىلاردى قالقالاپ, ولاردى ء«تىرى قالقان» رەتىندە پايدالاندى.
كەم دەگەندە 5 ەسە سان باسىمدىعىن پايدالانعان لاڭكەستەر پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەري قىزمەتشىلەردى اياۋسىز ۇرىپ-سوعىپ, ەكى اسكەري قىزمەتشىنىڭ باسىن كەسىپ العان. اۋرۋحانالارعا ايۋاندىقپەن شابۋىل جاسالدى. مەملەكەتتىڭ رەسۋرستارىن بولشەكتەۋ ءۇشىن شابۋىل ۇيىمداستىرۋشىلار اۋقىمدى مايدان الاڭىن جاسادى. اگرەسسيا ءبىر ۋاقىتتا 11 ايماقتى قامتىدى. بىراق ەڭ اۋىر سوققى الماتىعا باعىتتالدى, – دەدى پرەزيدەنت.
سودىرلار ەلورداداعى پرەزيدەنت رەزيدەنتسياسىن باسىپ الماق بولعانى دا ايتىلدى.
– وزدەرىڭىزگە ءمالىم, الماتى – ءبىزدىڭ ءىرى قالامىز ءارى ەلىمىزدىڭ قارجى ورتالىعى. مۇندا ماڭىزدى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا توراپتارى شوعىرلانعان. بۇل قالانىڭ قۇلاۋى ادام كوپ شوعىرلانعان وڭتۇستىك ايماقتى, سودان كەيىن بۇكىل ەلدى باسىپ الۋعا جول اشار ەدى. تەرروريستەر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ نازارىن وزدەرىنە اۋدارۋعا تىرىستى. سودان كەيىن قازاقستاننىڭ ەلورداسىنا سوققى جاساۋدى كوزدەدى. ءبىز پرەزيدەنت رەزيدەنتسياسىنىڭ اينالاسىنا شوعىرلانعان سودىرلاردى كوردىك. شىن مانىندە, بۇل ءارتۇرلى ءادىستى پايدالانا وتىرىپ, مەملەكەتىمىزگە قارسى جاسالعان ناعىز تەررورلىق سوعىس ەدى. وسىنىڭ ءبارى تۇبەگەيلى شەشىم قابىلداۋدى قاجەت ەتتى. قازاقستاننىڭ كۇشتىك قۇرىلىمدارى دەر كەزىندە جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, شابۋىلداۋشىلارعا تويتارىس بەردى جانە جاعدايدى تولىق ءوز باقىلاۋىنا الدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ق.توقاەۆ ءوز سوزىندە قايعىلى وقيعا كەزىندە قازا بولعاندار قاتارىندا كۇشتىك قۇرىلىمدار قىزمەتكەرلەرىمەن قاتار, بەيبىت تۇرعىنداردىڭ بارى قابىرعامىزدى قايىستىرادى دەپ اتاپ ءوتتى.
– وكىنىشكە قاراي, كۇشتىك قۇرىلىم قىزمەتكەرلەرى مەن بەيبىت تۇرعىندار اراسىندا قازا بولعاندار بار. كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ 16 قىزمەتكەرى قازا تاۋىپ, 1300-دەن استامى جارالاندى. بەيبىت تۇرعىنداردىڭ اراسىندا دا قازا تاپقانداردىڭ بولعانى قابىرعامىزدى قايىستىرادى. ولاردىڭ ناقتى سانى انىقتالىپ جاتىر. بۇكىل ەلىمىز بويىنشا 1270 بيزنەس سۋبەكتى زارداپ شەكتى. 100-دەن استام ساۋدا ورتالىعى مەن بانكتەر تونالدى. 500-گە جۋىق پوليتسيا اۆتوكولىگىنە زاقىم كەلدى جانە ورتەلدى. وراسان زور شىعىن كەلتىرىلدى. ونىڭ كولەمىن ۇكىمەتتىڭ ارناۋلى كوميسسياسى انىقتايدى. قازاقستانعا قارسى اگرەسسياعا تەرروريستەردىڭ, ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك سودىرلاردىڭ تىكەلەي قاتىسقانىن ناقتى ايتا الامىن. بۇزاقىلاردىڭ ءتۇن مەزگىلىندە مايىتحانالارعا شابۋىل جاساپ, قازا بولعان سىبايلاستارىنىڭ دەنەلەرىن الىپ كەتكەنى دە كەزدەيسوق ەمەس. سونداي-اق ولار سودىرلاردىڭ دەنەلەرىن ۇرىس الاڭىنان اكەتىپ وتىردى. بۇنىڭ حالىقارالىق تەرروريستەردىڭ تاجىريبەسى ەكەنى بارشاعا ءمالىم. ولار ءدال وسىنداي تاسىلدەر ارقىلى ىزدەرىن جاسىرادى. ەل اۋماعىندا حاوس جاعداي قالىپتاستىرىپ, بيلىكتى باسىپ الۋ پيعىلى بولعانى انىق.
قۇقىق قورعاۋ جانە ارناۋلى قىزمەتتەردىڭ جان-جاقتى تالداۋىنا نەگىزدەلگەن قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شەشىمىنە سايكەس قالىپتاسقان جاعداي تەرروريزم قاۋپى جانە اگرەسسيا اكتىسى رەتىندە باعالاناتىنىن جەتكىزدى. قازاقستانداعى احۋال ۋشىعا ءتۇستى. الماتى قالاسى مەن 9 وبلىس ورتالىعى بۇزاقىلاردىڭ قولىنا ءوتتى. ءبىز لاڭكەستىككە قارسى وپەراتسيا رەجىمىن جاريالادىق. قازاقستان ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنان كومەك بەرۋدى سۇرادى. بۇل دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىم ەدى. ەلورداعا ءۇش بىردەي اسكەري ۇشاقتىڭ كەلگەنىن بىلگەن سودىرلار پرەزيدەنتتىڭ رەزيدەنتسياسىنا باسىپ كىرۋ جوسپارىنان اينىدى. بۇل الماتىعا قوسىمشا كۇش جۇمىلدىرىپ, قالانى تەرروريستەردەن تارتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەردى, – دەدى ق.توقاەۆ.
ۇقشۇ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرى مەرزىمىن قازاقستان پرەزيدەنتى ايقىندايدى
قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزگە ۇقشۇ ۇجىمدىق بىتىمگەرلىك كۇشتەرىنىڭ قانشا اسكەرى كەلگەنى جايىندا باياندادى.
– قازىرگى تاڭدا ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شەشىمىنە سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا جىبەرىلگەن 2030 ادام جانە 250 تەحنيكا ۇقشۇ ۇجىمدىق بىتىمگەرلىك كۇشتەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ورىنداۋعا كىرىستى. ولار اۋەجايلار, اسكەري قويمالار مەن باسقا دا ستراتەگيالىق نىسانداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتىن اتقارادى. مەن اتاپ وتكەندەي, بۇل – ۇقشۇ-نىڭ العاشقى بىتىمگەرلىك ميسسياسى. ۇيىم پايدالى ءارى وڭ تاجىريبە جيناقتايتىنىنا سەنىمدىمىن. «وسال تۇستار» تالدانىپ, ءتيىستى قورىتىندى شىعارىلادى, رەتتەۋ قۇجاتتارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى. جالپى, ۇقشۇ-نىڭ بەدەلدى اسكەري-ساياسي ۇيىم رەتىندە ءوزىنىڭ قاجەتتىگى مەن ءتيىمدى ەكەنىن دالەلدەي العانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل – مەملەكەتتەرىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ناقتى مەحانيزمى. شىن مانىندە, وتكەن وقيعالار مىقتى حالىقارالىق ينستيتۋت رەتىندە جاڭا ساتىعا كوتەرىلگەن ۇيىمنىڭ دامۋىندا بەتبۇرىس كەزەڭ بولدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ق.توقاەۆ اتالعان قاۋىپ-قاتەرلەر ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭىستىگى ءۇشىن ورتاق ەكەنىن جانە سول سەبەپتى ۇيىمنىڭ الەۋەتىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزى ارتقانىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستان بەتپە-بەت كەلگەن قاۋىپ-قاتەرلەر – ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتىڭ بارلىق كەڭىستىگى ءۇشىن ورتاق. سوندىقتان بىزگە ۇقشۇ-نىڭ كۇشتى الەۋەتىن ودان ءارى نىعايتۋ قاجەت. بۇل – ماڭىزدى. قازاقستان وسى ىسكە ءوز ۇلەسىن قوسادى. داعدارىس جاعدايلارىندا ارەكەت ەتۋ مەرزىمىن وڭتايلاندىرۋ ەنگىزىلەتىن ۇسىنىستاردىڭ ءبىرى بولۋى مۇمكىن. ءبىز ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى جانە باسقا دا ورگاندار بەكىتەتىن شەشىمدەردى ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ ماسەلەلەرىندە جەدەل بولۋىمىز كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
وتىرىس بارىسىندا ءسوز العان ۇقشۇ باس حاتشىسى ستانيسلاۆ زاس حالىقارالىق ۇيىم باسشىلارىنا قازاقستانعا بىتىمگەرلىك كونتينگەنتتى كىرگىزۋ تۋرالى شەشىمدى قالاي جەتكىزگەنىن ايتتى.
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا بىتىمگەرلىك وپەراتسيا وتكىزۋ تۋرالى قابىلدانعان شەشىم جونىندە بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسى ارقىلى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى حاباردار ەتىلدى. سونداي-اق مەن ەقىۇ جانە شىۇ باس حاتشىلارىن قۇلاعدار ەتتىم. باق وكىلدەرى ءبىر مەزگىلدە ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن قابىلداعان جولدار جانە ورىندالۋ مەحانيزمىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى, – دەدى ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى.
– ءبىز كەشە اسكەري كونتينگەنتى ورنالاستىرۋ بويىنشا جۇمىستاردى اياقتادىق. 4 تاۋلىك ىشىندە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اۋە-عارىشتىق كۇشتەرىنىڭ اۋە كەمەلەرىمەن 108 رەيس جاسالدى. بىتىمگەرلىك كۇشتەر كونتينگەنتى نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارى مەن الماتى وبلىسىندا ورنالاسقان. كوماندالىق پۋنكت الماتى قالاسىنداعى قۇرلىقتىق اسكەرلەر ينستيتۋتىنىڭ بازاسىندا ورنالاستىرىلدى. اسكەري كونتينگەنتتىڭ ماتەريالدى-تەحنيكالىق جابدىقتالۋىن جىبەرۋشى تاراپ, سونداي-اق ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى كەلىسىم قامتاماسىز ەتەدى. قازاقستاندىق تاراپپەن كەلىسىلگەن وپەراتسيا جوسپارىنا ساي ۇجىمدىق بىتىمگەرلىك كۇش جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ماڭىزدى اسكەري جانە مەملەكەتتىك وبەكتىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەرىنە كىرىستى, – دەپ اتاپ ءوتتى ۇقشۇ باس حاتشىسى ستانيسلاۆ زاس.
ال رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ءوز سوزىندە ۇقشۇ ۇجىمدىق بىتىمگەرلىك كۇشتەرىنىڭ كونتينگەنتى قازاقستانعا شەكتەۋلى ۋاقىتقا جىبەرىلەتىنىن ءمالىم ەتتى.
– باۋىرلاس قازاقستان حالقىنا كومەك كورسەتۋ بويىنشا بىرلەسكەن قادامدار بارىنشا جەدەل كەلىسىلدى. وسى ورايدا ۇقشۇ تەتىگى ناقتى ىسكە قوسىلدى. قازاقستانعا ۇقشۇ ۇجىمدىق بىتىمگەرلىك كۇشتەرىنىڭ كونتينگەنتى باعىتتالدى. ولار مەرزىمى بويىنشا شەكتەلگەن ۋاقىتقا جىبەرىلدى, ياعني قاجەتتى مەرزىمدى قازاقستان پرەزيدەنتى ايقىندايدى, – دەدى ۆ. پۋتين.
رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ ايتۋىنشا, ءوزىنىڭ فۋنكتسياسىن ورىنداعاننان كەيىن, ۇقشۇ-نىڭ كونتينگەنتى قازاقستان اۋماعىنان مىندەتتى تۇردە شىعارىلادى. ول سونداي-اق گاز باعاسىنا نارازى حالىق – ءبىر توپ, ال قولىنا قارۋ الىپ, مەملەكەتتى شابۋىلداعاندار باسقا توپ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىلىگىنە تونگەن قاۋىپ گاز باعاسىنا قاتىستى نارازىلىق اكتسيالاردىڭ ەمەس, ىشكى جانە سىرتقى دەسترۋكتيۆتى كۇشتەردىڭ بۇل جاعدايدى ءوز پايداسىنا اسىرىپ كەتۋىنەن تۋىنداعانىن تۇسىنەمىز. گاز نارىعىنداعى جاعدايعا قارسى بولعاندار – ءبىر توپ, ولاردىڭ ماقساتى ءبىر. ال قولىنا قارۋ الىپ, مەملەكەتكە شابۋىل جاساعاندار – مۇلدەم باسقا توپ جانە ولاردىڭ كوزدەگەنى دە بولەك ماقسات, – دەدى رەسەي پرەزيدەنتى.
قازاقستان حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن قاتاڭ ساقتايدى
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇقشۇ كۇشتەرىن ەنگىزۋدىڭ لەگيتيمدىگى جونىندە سۇراقتار اقپاراتتىڭ جەتىسپەۋىنەن جانە جاعدايدى تولىق تۇسىنبەگەندىكتەن تۋىنداپ جاتقانىن ايتتى.
– ۇقشۇ بىتىمگەرلىك كۇشتەرىن پايدالانۋ جونىندەگى شەشىمگە ساياسي تۇرعىدان بارىنشا قولداۋ كورسەتۋ, اسىرەسە بۇۇ جانە باسقا دا بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدار, الەمنىڭ وزىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جانە تالداۋ ورتالىقتارى, سونداي-اق ءۇشىنشى مەملەكەتتەر تاراپىنان اسا ماڭىزدى. ۇقشۇ كۇشتەرىن ەنگىزۋدىڭ لەگيتيمدىلىگى جونىندە سۇراقتار تۋىنداپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. بۇل شىنايى اقپاراتتىڭ جەتىسپەۋىنەن جانە جاعدايدى تولىق تۇسىنبەگەندىكتەن بولىپ جاتىر. كەيبىر جاعدايلاردا حالىقارالىق قوعامداستىقتا, شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن قوسا العاندا, ۇقشۇ كۇشتەرىنىڭ پايدالانىلۋىنا, جالپى قازاقستانداعى جاعدايعا قاتىستى مۇلدە قاتە تۇسىنىك قالىپتاستى. ۇسىنىپ وتىرعان ايعاقتارعا قاراماستان, كەيبىر دەرەككوزدەر قازاقستان بيلىگىن بەيبىت دەمونسترانتتارمەن كۇرەستى دەپ ايتىپ جاتىر. بۇل – مۇلدە قاتە اقپارات,– دەدى پرەزيدەنت ءوز سوزىندە.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بەيبىت شەرۋگە شىققاندارعا قارسى ەشقاشان قارۋ قولدانىلماعانىن جانە قولدانىلمايتىنىن باسا ايتتى.
– ءبىز بەيبىت شەرۋگە شىققاندارعا قارسى ەشقاشان قارۋ قولدانعان جوقپىز جانە قولدانبايمىز دا. وسىنى بىلەتىن قازاقستانعا شابۋىل ۇيىمداستىرۋشىلار بىرنەشە رەت اگرەسسيالىق ارەكەت جاسادى. باستاپقى كەزدە, مەن ايتىپ وتكەندەي, بەيبىت نارازىلىق بولدى. كەيىن الماتى قالاسىندا ساياسي ميتينگ وتكىزىلدى. سودان سوڭ شيبورىدەي قاپتاعان قارۋلى سودىرلار قالاعا ءۇش باعىتتان باس سالدى. باسىندا ولار وزدەرىن بەيبىت دەمونسترانتتار رەتىندە كورسەتىپ, قۇقىقتىق ءتارتىپتى ساقتاۋشى كۇشتەردى, ءتىپتى قالا تۇرعىندارىن شاتاستىردى. ال سودان كەيىن «الماتى تراگەدياسى» دەگەن اتاۋ الىپ, تاريحقا ەنەتىن وقيعا بولدى, – دەدى ق.توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى الەمدىك قوعامداستىق سوتىنا ەلىمىزگە قارسى جۇرگىزىلگەن تەررورلىق اگرەسسيانىڭ دايىندىعى مەن ونى جۇرگىزۋگە قاتىستى قوسىمشا دالەلدەر ۇسىناتىنىن مالىمدەدى.
– بۇۇ جارعىسىنا سايكەس ءار مەملەكەت قارۋلى شابۋىل كەزىندە جەكە نەمەسە ۇجىمدىق تۇرعىدا ءوزىن-ءوزى قورعاۋعا قۇقىلى. جۋىق ارادا, الدىن الا تەرگەۋلەر اياقتالعاننان كەيىن, ءبىز الەمدىك قوعامداستىق سوتىنا ەلىمىزگە قارسى جۇرگىزىلگەن تەرروريستىك اگرەسسيانىڭ دايىندىعى مەن ونى جۇرگىزۋگە قاتىستى قوسىمشا دالەلدەر ۇسىنامىز. كورىپ وتىرعانىمىزداي, جەكەلەگەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن قوعامدىق ينستيتۋتتار ويدان شىعارىلعان دۇنيەلەرگە جانە تەكسەرىلمەگەن فاكتىلەرگە نەگىزدەلگەن جالعان اقپاراتتاردى بەي بەرەكەت تاراتىپ جاتىر. بۇۇ, ەقىۇ, شىۇ, اوسشك, سونداي-اق حالىقارالىق گۋمانيتارلىق ۇيىمدار قاسكويلەردىڭ, تەرروريستەردىڭ, قىلمىسكەرلەردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرىنىڭ تولىق ءارى ءادىل تەرگەلۋىنە مۇددەلى ەكەنىنە سەنىمدىمىن. اسىعىس تۇجىرىم جاساۋدىڭ قاجەتى جوق.
ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان ءوزىنىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن قاتاڭ ساقتايتىنىنا جانە قازاقستان حالقىنىڭ بيلىكپەن بەيبىت, ەركىن ءارى اشىق ديالوگ ورناتۋ جونىندەگى قۇقىعىن بەرىك قورعايتىنىنا سەندىردى.
– قازاقستان ءوزىنىڭ جاڭا تاريحىنداعى ەڭ قيىن كەزەڭدى ەڭسەرەدى دەپ و باستا سەنىم ارتقانداردىڭ بارىنە العىس ايتامىن. بۇل, اسىرەسە, ۇقشۇ-عا قاتىستى. ۇقشۇ-نىڭ قازاقستانداعى بىتىمگەرلىك الەۋەتىن ىقپالداسا وتىرىپ, بارىنشا قاۋىپسىز, ءتيىمدى ءارى قىسقا مەرزىمگە پايدالاناتىنىمىزعا سەنىمدىمىن. ۇقشۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك كۇشىنىڭ ميسسياسى جوعارى دەڭگەيدە ءتيىمدى, پايدالى بولادى دەپ تۋراسىن ايتۋ كەرەك. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان مۇنى ارانداتۋشىلار نەمەسە قاسكويلەر پايدالانىپ كەتەتىندەي اقپاراتتىق ۆاكۋمعا جول بەرمەۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ جاعدايدا بۇل جالعاسىپ جاتىر. قالىپتاسقان جاعداي ۇقشۇ باس حاتشىسىنىڭ بىتىمگەرلىك قىزمەت جونىندەگى ارناۋلى وكىلى ينستيتۋتىن قۇرۋ جونىندەگى جۋىرداعى شەشىمىمىزدىڭ وزەكتى ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. سونىمەن قاتار ءبىز قازاقستان حالقىنىڭ بيلىكپەن بەيبىت ءارى ەركىن جانە اشىق ديالوگ ورناتۋ جونىندەگى قۇقىعىن بەرىك قورعايتىنىمىزدى ناقتى ايتقىم كەلەدى. سونىمەن قاتار زورلىق-زومبىلىققا نەگىزدەلگەن ەكسترەميزمنىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىنىڭ, اسىرەسە قازاقستانعا قارسى جاقىندا عانا بولعان اسكەري ءىس-قيمىلداردىڭ قاتاڭ تۇردە جولىن كەسەمىز. ءبىز مەملەكەتتىك ەگەمەندىگىمىز بەن تەرريتوريامىزدىڭ بۇتىندىگىنە نۇقسان كەلتىرۋگە جول بەرمەيمىز. قازاقستان ءوزىنىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرىن قاتاڭ ساقتايتىنىنا سەندىرگىم كەلەدى, – دەدى ق.توقاەۆ.
بىتىمگەرشىلىك كۇشتەر ميسسياسى جۋىردا اياقتالادى
قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا كونستيتۋتسيالىق ءتارتىپ قالپىنا كەلتىرىلگەنىن ايتقان ەل پرەزيدەنتى قازىر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اتقارىپ جاتقان جۇمىس جايىن باياندادى.
– ەلگە تونگەن قاۋىپ-قاتەرگە تويتارىس بەرىلدى. لاڭكەستىككە قارسى ءىس-قيمىلدار اياسىندا قىلمىسقا قاتىسى بار ازاماتتاردى انىقتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇگىندە پوليتسيا ورگاندارىنا 8 مىڭعا جۋىق ادام جەتكىزىلدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارناۋلى ورگاندار ولاردىڭ تەررورلىق اكتىلەرگە, كىسى ولتىرۋگە, مارودەرلىككە جانە باسقا دا قىلمىستارعا قاتىسى بار-جوعىن تەكسەرۋدە. 116 ءتۇرلى قارۋ تاركىلەندى. سىرت كيىمدەرىن اۋىستىرۋ, ساقالىن الۋ سياقتى جاڭا ادىسكە كوشكەن جانە باسقا دا قۋلىقتار جاساۋ ارقىلى جاسىرىنىپ جۇرگەن سودىرلاردى انىقتاۋ وپەراتسيالارى جالعاسىپ جاتىر. الدا اۋقىمدى دا قاۋىرت جۇمىستار بار. ءتىپتى بۇعان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارميا ارداگەرلەرى دە تارتىلۋدا. بۇكىل مەملەكەتتىك ورگاندار ەلىمىزدىڭ تولىقتاي قالىپتى ومىرگە ورالۋى ءۇشىن قارقىندى جۇمىس ىستەپ جاتىر, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ق.توقاەۆ جۋىردا لاڭكەستىككە قارسى اۋقىمدى ءىس-قيمىلدار ءساتتى اياقتالىپ, ۇقشۇ كۇشتەرىنىڭ ءتيىمدى ميسسياسى تامامدالاتىنىن ايتىپ, مۇنداي وقيعالاردىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەۋ كەرەك دەپ قورىتىندىلادى.
– ەرتەڭ مەن پارلامەنتكە ۇكىمەتتىڭ جاڭا قۇرامىنا قاتىستى ۇسىنىس ەنگىزىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالاداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەر جۇكتەيمىن. جۋىردا لاڭكەستىككە قارسى اۋقىمدى ءىس-قيمىلدار ءساتتى اياقتالادى, سونداي-اق ۇقشۇ كۇشتەرىنىڭ دە ءتيىمدى ميسسياسى تامامدالادى. باستىسى – بۇكىل ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭىستىگىندە مۇنداي وقيعالاردىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەۋ. الداعى ۋاقىتتاعى ءبىزدىڭ نەگىزگى مىندەتىمىز دە وسى بولادى دەپ ويلايمىن. قازاقستان بۇل جۇمىستاردى اتقارۋعا دايىن جانە وداقتاستارىن ءاردايىم قولدايدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سامميت بارىسىندا ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جاعداي جونىندە پىكىر الماسىپ, ەلىمىزدىڭ باسشىلىعى جاساپ جاتقان ءىس-ارەكەتتەردى قولدايتىنىن ايتتى. سونداي-اق تۇراقتىلىق پەن كونستيتۋتسيالىق ءتارتىپتى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە نازار اۋداردى. مەملەكەتتەر باسشىلارى ۇقشۇ ۇجىمدىق بىتىمگەرلىك كۇشتەرىنىڭ قازاقستانداعى ميسسياسى اياقتالعانشا تۇراقتى بايلانىستا بولۋعا ۋاعدالاستى.
