اماناتتى اقتاعان, سالت-ءداستۇردى ساقتاعان ماڭگىلىك قازاق ەلى جاقسىلىقتىڭ جارشىسىنداي بولعان بويتۇمار قۇجاتتى قۋانا قابىلدادى. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ كەڭىستىگىندە ءومىر ءسۇرىپ, ەڭبەك ەتىپ وتىرعان تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز ءۇشىن الىستى جاقىنداتقان, مۇددەنى بيىكتەتىپ, ماقساتتى اسقاقتاتقان بولاشاقتىڭ شامشىراعىنداي جارىق ءارى نۇرلى جول. ەرتەدەن-اق ەرتەگى ارقىلى ەڭسەلى ەلدىڭ ەرتەڭىن كوركەم ەلەستەتىپ وسكەن ۇلت قيالىنداعى قازاق ەلى اقيقاتقا اينالدى. ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىن حالىق جاسامپازدىق الاۋىنداي قابىلدادى.
قوعامنىڭ ىلگەرىلەۋى – بىلىمگە تاۋەلدى. بۇل دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اكسيوما. ءبىلىم – ادامزات بالاسىنىڭ قول جەتكىزگەن ۇلى يگىلىكتەرىنىڭ ءبىرى. «ءبىلىمدى بولۋعا – وقۋ, باي بولۋعا – كاسىپ, كۇشتى بولۋعا – بىرلىك كەرەك» ەكەنىن ءوتكەن عاسىر باسىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلى كورەگەندىلىكپەن ايتىپ كەتكەن. جاس ۇرپاققا سانالى ءبىلىم بەرىپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇيرەتۋ قازىرگى قوعامنىڭ باستى ماسەلەسى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇعىرى بيىك, ىرگەسى بەرىك بولۋىنا ءبىلىم سالاسىنىڭ ساپاسى تىڭعىلىقتى ىقپال ەتەدى. وسى باعىتتا ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ءبىلىم سالاسىندا قاجىرلى ەڭبەكتەر جالعاسۋدا. ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىن دامىتۋدىڭ 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان باسىم باعىتتارى تالقىلانىپ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى ۇكىمەتتەن قولداۋ تاپتى.
«بالا – بولاشاعىمىز» دەيتىن دانا حالقىمىز ۇرپاق تاربيەسىنە, ونەگەسىنە ەرتەدەن ۇلكەن ءمان بەرگەن. وسى ۇستانىممەن قۇرىلعان «بالاپان» باعدارلاماسى بۇگىنگى تاڭدا 3-6 جاستاعى بالالاردىڭ 71,5 پايىزىن قامتىسا, بۇل كورسەتكىش ءۇش جىلدان سوڭ 80,5 پايىزعا جەتپەك. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ سانى دا بۇگىنگى كۇنمەن سالىستىرعاندا بىرنەشە پايىزعا ارتپاق.
مىسالى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا الداعى وقۋ جىلىندا 1128 بالاباقشادا 11 مىڭ 637 بالدىرعان بولسا, بيىلعى وقۋ جىلىندا مەكەمە سانى 5%-عا, ال ءتاربيەلەنۋشىلەر سانى 106%-عا وسكەن. جاڭادان ىسكە قوسىلعان 50 بالاباقشا قامتىلۋعا ءتيىس سابيلەر سانىن 20% وسىرگەن. وبلىس بويىنشا 1-6 جاستاعى 133 مىڭ بالانى, ونىڭ ىشىندە 3-6 جاستاعى 214 مىڭنان استام بالاعا ارنالعان 1256 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم حالىق يگىلىگىنە قىزمەت كورسەتۋدە. سوڭعى ءتورت جىلدا بالالاردى بالاباقشاعا قامتۋ 36,8 پايىزعا ارتقان. حالقى تىعىز ورنالاسقان, دەموگرافيالىق ءوسۋ جاعىنان الدىڭعى ورىنداعى وڭتۇستىك وڭىرىندەگى بۇل جاعداي جولداۋدا بەلگىلەنگەن «تاياۋداعى 3 جىل ىشىندە, 2017 جىلعا دەيىن ورىن جەتىسپەۋشىلىگىن جويىپ, قاجەتتى جەرلەردە ەلدەگى بارلىق مەكتەپتى ەكى اۋىسىممەن وقىتۋعا كوشىرۋ كەرەك» دەگەن مەجەلى مىندەتتىڭ وزەكتىلىگىن كورسەتەدى. ساننان ساپا شىعاتىنىن ەسكەرسەك, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ سانى وسكەن سايىن, وندا قىزمەت جاسايتىن مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, باعدارلامالار جاڭارتىلۋى قاجەت. سول سەبەپتى 2016 جىلعا دەيىن جوعارى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىمى بار ماماندار سانىن 9 پايىزعا, جوعارى پەداگوگيكالىق ءبىلىمى بار كادرلار سانىن 6 پايىزعا ءوسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە زاماناۋي باعدارلامالار مەن وقىتۋ ءادىستەمەلەرىن, بىلىكتى ماماندار ۇسىنۋ ماڭىزدىلىعىنىڭ ايقىن دالەلى.
ورتا ءبىلىم بەرۋدە وقۋشىلاردىڭ قۇزىرەتتىلىگىن دامىتۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاڭارتۋ وزەكتى ماسەلە. وقۋشىلاردىڭ قۇزىرەتتىلىگىن دامىتۋ ءۇشىن ولارعا ساباق بەرەتىن پەداگوگتاردىڭ قۇزىرلىلىق قابىلەتىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. ياعني, جولداۋدا ايتىلعانداي, «ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندەگى وقىتۋ دەڭگەيىنە جەتكىزۋ. مەكتەپ تۇلەكتەرى قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن تولىق مەڭگەرۋى ءتيىس. ولاردى وقىتۋ ناتيجەسى وقۋشىلاردىڭ سىندارلى ويلاۋ, وزىندىك ىزدەنىس پەن اقپاراتتى تەرەڭ تالداۋ ماشىعىن يگەرۋى» قاجەت. قازىرگى تاڭدا كاسىبي ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىنىڭ باستى ماقساتى – ماماندىقتاردى يگەرتۋ, بىلىكتىلىك بەرۋمەن شەكتەلسە, ال الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىندەگى باسەكەگە قابىلەتتى تۇلعا دايىنداۋ ءۇشىن ادامنىڭ قۇزىرلىلىق قابىلەتىنە سۇيەنۋ ارقىلى ناتيجەگە باعدارلانعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ۇسىنۋ بولىپ تۇر.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ورتا ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىپ, 2015 جىلى 1-سىنىپتان باستاپ بارلىق پاندەر بويىنشا جاڭارتىلعان باعدارلاماعا سايكەس وقىتۋ بەلگىلەنۋدە. اتاپ ايتقاندا, وعان ءتىلدەر (قازاق, ورىس, اعىلشىن), اقپاراتتى-كوممۋنيكاتيۆتى تەحنولوگيا 2016 جىلى – 5 جانە 8-سىنىپتاردان, سىندارلى ويلاۋ ەلەمەنتتەرى جانە 11-سىنىپتان كەيىن جوعارى وقۋ ورىندارى بازاسىندا دايىندىق كۋرستارى جاتادى.
بۇل وزگەرىستەر سانا الەۋەتى جوعارى دامىعان, سىن تۇرعىسىنان جانە جاڭاشا ويلاي بىلەتىن, رۋحى مىقتى, ءوز ءبىلىمىن قوعامنىڭ العا باسۋىنا جۇمساي الاتىن زيالى ازاماتتى دايىنداۋعا باعىتتالعان. بۇگىنگى مەكتەپتەردىڭ ماقساتى – جوعارى ءبىلىمدى, شىعارماشىل ادامنىڭ ۇيلەسىمدى دامۋى ءۇشىن قولايلى ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىن جاساۋ. مەكتەپ تۇلەگى سىن تۇرعىسىنان ويلاي الۋعا, ءبىلىمىن شىعارماشىلىقپەن پايدالانا بىلۋگە, زەرتتەۋشىلىك جانە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك داعدىلارىن قالىپتاستىرۋعا, توپتا جانە جەكە جۇمىس ىستەۋگە, قارىم-قاتىناس پەن قويىلعان مىندەتتەر مەن كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشە بىلۋگە داعدىلانادى.
ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەتىن ەكى ماسەلە بار. ونىڭ ءبىرى – قازاق تىلىندە وقىتۋدى دامىتۋ بولسا, ەكىنشىسى – اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرىندەگى الشاقتىقتى جويۋ. بۇل – ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ايتىلعان «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتۋشى جەتەكشى فاكتورلاردىڭ ءبىرى.
بۇگىنگى كۇنى قالا مەن اۋىلدىق جەرلەردەگى جوعارى ساناتتى مۇعالىمدەردىڭ الشاقتىعى اجەپتاۋىر, پايىزعا شاقساق اۋىل مەكتەبىندە – 11,5, ال قالا مەكتەبىندە – 24,4%-دى قۇرايدى. بۇل, ارينە, ءبىلىم ساپاسىنا ءوز اسەرىن تيگىزەدى.
اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيالاردى قولدانۋ – قالا مەن اۋىل اراسىنداعى ساندىق اقپاراتتىق تەڭسىزدىكتى جويۋعا جول اشادى. مىسالى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بىلتىرعى وقۋ جىلىندا 1019 مەكتەپتە 534 مىڭ 195 وقۋشى ءبىلىم السا, بيىلعى وقۋ جىلىندا بالا سانى 2%-عا وسكەن.
وتكەن وقۋ جىلىندا وڭتۇستىكتە مەكتەپ تابالدىرىعىن العاش رەت 58 مىڭ 720 ءبۇلدىرشىن اتتاسا, وسى جىلى ولاردىڭ سانى 11%-عا ارتقان. اۋىل – قايماعى بۇزىلماعان قازاقى تىرلىكتىڭ ورداسى, ءاربىر قازاقتىڭ اتا-تەگىنىڭ بەسىگى, باقىتتى بالالىق شاقتىڭ ماڭگىلىك مەكەنى. اۋىل – تاريحي سانانى قالىپتاستىراتىن ۇلتتىق تاربيە وتانى. ەل بيلەگەن حاندار مەن جەردى جاۋدان قورعاعان باتىرلار, ويشىل عالىمدار, قالام ۇستاعان قايراتكەر قالامگەرلەر دە وسى اۋىل دالاسىنان قانات قاعىپ, قياعا ۇشقان. قازاق ءۇشىن اۋىلدان وتكەن قۇتتى دا كيەلى مەكەن بولماق ەمەس, بولمايدى دا. اۋىل مەكتەبىنىڭ جاعدايىن جاساپ, الشاقتىقتى جويۋدى جوسپارلاۋ مەن قازاق تىلىنە دەگەن جاناشىرلىق ۇلتقا, ەلگە دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىكتىڭ, ەلباسى يدەياسىن قولداۋدىڭ, وتانشىلدىقتىڭ ايعاعى.
سوڭعى كەزدە ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسىنە وتباسىن, مەكتەپتى, قوعامدى تارتىپ, قامقورشىلىق كەڭەستەرىن قۇرۋ, جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ جانە دەربەستىك ارقىلى باسقارۋ ءادىسى ۇسىنىلىپ ءجۇر. بۇل – زامانا تالابى. بۇگىندە مەكتەپ ديرەكتورى «ءوزى قوجا, ءوزى بي». بۇعان «قازانشىنىڭ ءوز ەركى, قايدان قۇلاق شىعارسا» دەگەندى جانە قوسىڭىز. اۋىلدىق جەردەگى مەكتەپ ديرەكتورىن اۋداندىق وقۋ ءبولىمى تاعايىنداسا, ال وقۋ ءبولىمىنىڭ باستىعىن اۋدان اكىمى تاعايىندايدى. مەكتەپتى سىرتتان كەلگەن كادر باسقارۋ تاجىريبەسى جالعاسىپ كەلەدى. ول ءبىلىم سالاسىنىڭ مامانى بولماۋى دا مۇمكىن. اۋدان اكىمى اۋىسسا, وقۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى, وعان قوسا مەكتەپ ديرەكتورى قوسا وزگەرەدى. مەكتەپ ديرەكتورى بولۋ ءۇشىن كەمىندە ءۇش جىل ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى بولۋ كەرەك دەگەن كەڭەستىك كەزەڭنىڭ ءتارتىبى كەرەك-اق. بۇل – وتكەندى كوكسەۋ ەمەس. ەل بولاشاعى – جاس وسكىندەر ءبىلىم الار وركەنيەت وشاعىنىڭ ءىسى – مەكتەپتى باسقارۋشىلارعا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ايتقىمىز كەلگەندىكتەن تۋعان ويدىڭ جەمىسى. ءار مەكتەپتىڭ ديرەكتورى, سول مەكەمەدەگى ۇستازداردىڭ عانا ەمەس, بۇكىل وقۋشىلاردىڭ, اۋىل-ايماقتىڭ ۇلگى الار نەگىزگى ۇستىنى, تۇلعاسى بولۋى ءتيىس. ەندەشە, كەلەشەكتە وسى ماسەلەگە نازار اۋدارىپ, نەمقۇرايلىلىق تانىتپاعانىمىز ءجون.
تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدە ءبىلىم مەن بيزنەستىڭ ارىپتەستىگى اۋاداي قاجەت. بۇل ويدى ەلباسى جولداۋىنداعى «تاياۋداعى 2-3 جىلدا دۋالدىك, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. كەلەشەكتە جاستاردىڭ تەحنيكالىق ءبىلىم الۋىن مەملەكەتتىك كەپىلدەندىرۋگە كوشىرۋدى قاراستىرۋ قاجەت» دەگەن ۇكىمەتكە بەرگەن تاپسىرماسى دا قۋاتتايدى. وسى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن سالاعا قاجەت كادرلار دايارلاۋدى ۇكىمەتتىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى باسىمدىقتارىمەن بايلانىستىرۋ ءوتىمدى بولماق.
بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارى جوسپارلى جۇيە قاعيدالارى نەگىزىندە جۇمىس جۇرگىزەتىنى بارشامىزعا ءمالىم. ۇلتتىق جانە مەملەكەتتىك جوو بارىنشا تومەن باعامەن وقىتادى. مەملەكەتتىك كاسىپورىن جانە اكتسيونەرلىك قوعام تۇرىندەگى جوو-لاردىڭ شارۋاشىلىق قىزمەتى 16 كودەكسپەن جانە 48 زاڭمەن قاداعالانادى. بۇل جاعداي جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءوز بەتىنشە دامۋىنا مۇمكىندىك بەرمەي وتىر. بۇل تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوز جولداۋىندا اتاپ كورسەتتى: «جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردى اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق اكادەمياعا بىرتىندەپ كوشىرۋگە جوسپارلى تۇردە كىرىسۋ قاجەت». نارىقتىق باسەكەلەستىك جاعدايىندا جوو-لاردى مەملەكەت يەلىگىنەن الۋ جانە ولارعا دەربەستىك بەرۋ – پروفەسسور-وقىتۋشىلىق قۇرام مەن ستۋدەنتتەر ءۇشىن باسەكەلەستىكتى ارتتىرادى. ال وعان جەتۋ ءۇشىن جاڭا ۇيىمدىق-قۇقىقتىق فورما, جوو-لاردىڭ دەربەس دامۋ باعدارلامالارى, ناتيجەگە باعىتتالعان قارجىلاندىرۋ, القالىق باسقارۋ, جەمقورلىقپەن كۇرەس جۇرگىزۋ قاجەت. 2014 جىلدان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسقارۋ كەڭەستەرى ارقىلى كورپوراتيۆتى باسقارۋدى ەنگىزۋ كوزدەلۋدە. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ەكونوميكانىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنا جانە باسەكەگە قابىلەتتى كادرلار دايىنداۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ءبىلىم ساپاسىنىڭ جەتىستىگىن ارتتىرۋدى ماقسات ەتە وتىرىپ, «ءبىلىم تۋرالى» زاڭدى جەتىلدىرۋ, جوو-لارعا اۆتونوميا بەرۋ, ءبىلىم ورىندارىنا قابىلداۋدىڭ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ سىندى باستامالارى كوڭىلگە سەنىمدىلىك ورناتادى.
سونىمەن بىرگە, جوو-دا كوپ سالالى قارجىلاندىرۋ ۇلگىسى, زاماناۋي وقۋ-زەرتحانالىق بازالارى وندىرىسكە ەنبەك. بۇل 2016 جىلعا قاراي, بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ عالامدىق باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىك يندەكسىندەگى جوعارى ءبىلىم سالاسى بويىنشا كورسەتكىشتەر جوعارىلايدى دەپ كۇتىلۋدە.
مەملەكەتتەگى ءبىلىم بەرۋ سالاسى 2009 جىلى بولون پروتسەسىنە كوشكەننەن بەرى جوعارى وقۋ ورىندارى كرەديتتىك تەحنولوگيا جۇيەسىمەن باكالاۆريات-ماگيستراتۋرا-دوكتورانتۋرا باعىتىندا ماماندار دايارلاپ كەلەدى. دەسەك تە, كرەديتتىك جۇيەنى تولىعىمەن ىسكە اسىرا الماي كەلەمىز. ونىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار. جوعارى وقۋ ورىندارىنا كەلگەن تالاپكەرلەرگە جاڭا جۇيەنى مەڭگەرۋ قيىنعا تۇسۋدە. سوندىقتان 2015 جىلى 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ قاجەت.
جىل سايىنعى جولداۋدا ەلباسى نازارىنان تىس قالمايتىن تاقىرىپ – جاستار ساياساتى. ەگەمەندىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىنان ىسكە اسقان پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاق» باعدارلاماسى بۇگىن جەمىسىن بەرۋدە.
جولداۋدا كورسەتىلگەندەي, 2016 جىلعى 1 قاڭتاردان شاكىرتاقىنىڭ 25 پايىزعا, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەر ەڭبەكاقىسىنىڭ 29 پايىزعا ارتۋى, ءبىلىم سالاسىن جاقسارتۋداعى يگىلىكتى باستاما. قالىپتاسقان تاريحي قۇندىلىقتار اياسىندا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇراقتىلىعىن, بىرلىك پەن بەيبىتشىلىكتىڭ باياندىلىعىن, جوعارى رۋحانيات پەن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ دامۋىن, تاريح, مادەنيەت, ءتىلدىڭ ورتاقتىعىن, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن الەمدىك دەڭگەيدەگى بيىك بەدەلدى ساقتاۋىمىز شارت. جالپىقازاقستاندىق ورتاق شاڭىراعىمىزدىڭ ۇلتتىق يدەياسى – «ماڭگىلىك ەل» – بارشامىزدىڭ بويتۇمارىمىزعا اينالۋى ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى سەنىپ, ءۇمىت ارتقان جاستاردى وقىتىپ, تاربيەلەۋدە ولقىلىقتارعا جول بەرمەيمىز, قاتەلىكتەرگە كەزىكپەيمىز دەگەن ءۇمىتتەمىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ جەمىسىن كورەتىن بۇگىنگى جاس – بابالار اماناتىن ارقالار, نار جۇگىن كوتەرەر ەلدىڭ ەرتەڭگى يەسى. ۇلتتى ۇلت رەتىندە بار قاتەردەن الىپ قالاتىن انا ءتىلىنىڭ تازالىعىن ساقتاپ, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن ىسكە اسىراتىن سول جاستاردىڭ ساياسي ساۋاتتى, تەرەڭ ءبىلىمدى, جان-جاقتى ىزدەنىمپاز العىر بولۋى – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ نەگىزگى كەپىلى. سوندىقتان دا ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى جاڭا رەفورمالارعا سىن كوزبەن قاراپ, ستراتەگيالىق ماقسات-مىندەتتەردى ورىنداۋدا قىراعىلىق پەن زەرەكتىك تانىتۋدى ويلاۋ ارقايسىمىزدىڭ پارىزىمىز. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن تۇپقازىق ەتىپ العان ەلباسى جولداۋى – الدا اتقارىلار بارشا باياندى ىستەردە جولباسشى, جارىق بەرەر شامشىراق دەپ بىلەمىن. دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋدى كوزدەپ وتىرعان تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قارىشتاپ دامۋىنا ۇلەس قوسام دەيتىن ءاربىر ازامات جولداۋ تاپسىرمالارىن ورىنداۋدا ادالدىق پەن جاناشىرلىق تانىتادى دەپ سەنەمىن جانە سوعان شاقىرامىن. مۇحتار اۋەزوۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا, «قاي ءىستىڭ بولسىن ونۋىنە ءۇش شارت بار: ەڭ اۋەلى – نيەت كەرەك, ودان سوڭ – كۇش كەرەك, ودان سوڭ – ءتارتىپ كەرەك».
وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى – 2050 ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى حالىققا جولداۋىن تالقىلاپ, ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ءىس-شارالار جۇزەگە اسۋدا. جاراتىلىستانۋ ماماندىقتارى بويىنشا جاڭا زاماناۋي زەرتحانالار اشىلدى. ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ ىشكى جانە سىرتقى اكادەميالىق ۇتقىرلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا اتالعان باعدارلاما اياسىندا بالتىق حالىقارالىق اكادەمياسى (لاتۆيا), گۋمبولدت ۋنيۆەرسيتەتى مەن درەزدەن ۋنيۆەرسيتەتى (گەرمانيا), كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى ( ۇلىبريتانيا), نوۆا ۋنيۆەرسيتەتىمەن (پورتۋگاليا) كەلىسىمشارتتار نەگىزىندە ءبىرلەسكەن جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ ەڭبەكتەرىن شەتەلدىك ارەناعا شىعارۋ جولدارىن زەردەلەۋ ءۇشىن مەتودولوگيالىق كومەك الۋ ماقساتىندا كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى سيدحارت ساكسەنامەن بىرلەسىپ «تەحنولوگيالىق ساراپتاۋ ورتالىعى» قۇرىلدى. عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى نەگىزگى ءۇش باعىتقا توپتاستىرىلىپ, ينستيتۋتتىڭ ىشكى قاراجاتى ەسەبىنەن ءۇش عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەۋدە: «ماڭگىلىك قازاق ەلى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى», «سالاماتتى ءومىر عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى», «كوپتىلدى ءبىلىم عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى».
كوپتىلدى ءبىلىم بەرۋدى جۇيەلى جۇرگىزۋ ماقساتىندا بارلىق ماماندىقتاردان اعىلشىن تىلىندە وقيتىن توپتار اشىلدى. سونداي-اق, وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرتەتىن ارنايى 3 ورتالىق جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋدە. پورتۋگالياداعى نوۆا ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ءۇشىن اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتۋ مەكتەبى ءوز جۇمىسىن باستادى.
ستۋدەنتتەرگە بولاشاق مامانعا قاجەتتى قۇزىرەتتىلىكتى بەرە الاتىن دارىستەردى ەنگىزۋ ارقىلى ءمودۋلدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى جاسالدى. وقۋ جوسپارى تولىعىمەن ءمودۋلدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشىرىلدى. ەڭ باستىسى, ينستيتۋت كەلەشەكتە اۆتونوميالى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنە اينالۋدى كوزدەپ وتىر. وسى ماقساتتا بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن قامقورشىلار كەڭەسىن قۇرۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. ول ءۇشىن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مودەلى نەگىزىندە ينستيتۋتتىڭ دەربەستىگىن كەڭەيتىپ, ىشكى قۇرىلىمىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. دايارلاناتىن ماماندىقتار نەگىزگى ءۇش عىلىمي مەكتەپكە توپتاستىرىلدى:
ءبىرىنشى, جاراتىلىستانۋ جانە ماتەماتيكا عىلىمي مەكتەبى, ەكىنشى, گۋمانيتارلىق جانە الەۋمەتتانۋدىڭ عىلىمي مەكتەبى, ءۇشىنشى شىعارماشىلىق ونەر جانە جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ عىلىمي مەكتەبى.
عىلىمي مەكتەپتەر باسشىلىعىنا وقۋ جوسپارىن قۇرۋدا, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋدا, كادرلىق الەۋەتتى ارتتىرۋدا, وقۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋدا ءىشىنارا دەربەستىك بەرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى سەنگەن جاستاردىڭ باستاماسىمەن وبلىس مەكتەپ وقۋشىلارى مەن بولاشاق ۇستازداردان قۇرىلعان «ەلباسى سەرىكتەستەرى» اتتى ىنتالى توپ جاساقتالىپ, جارعى نەگىزىندە ءوز جۇمىسىن باستاپ كەتتى. رەسپۋبليكا جاستارمەن بىرلەسە وتىرىپ, ستراتەگيالىق جوسپاردى ورىنداۋعا ازاماتتىق ۇلەستەرىن قوسۋدا.
وڭالباي اياشەۆ,
وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق
ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
پروفەسسور.
