ونىمەن بىرلەسىپ كۇرەسۋدىڭ قوعامدىق تەتىكتەرى قانداي؟
سوڭعى جىلدارى دىنگە قاتىستى ماسەلەلەر ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىمەن اسا وتكىر تاقىرىپتاردىڭ بىرىنە اينالىپ, ەلىمىزدىڭ قوعامدىق ومىرىندەگى كۇن تارتىبىندە الدىڭعى قاتارعا شىعا باستادى. بۇل, ءبىر جاعىنان, دىنگە سەنۋشىلەر قاتارىنىڭ كوبەيۋىنەن, ەكىنشى جاعىنان, ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزم ماسەلەسىنىڭ وسە ءتۇسىپ وتىرۋىنان كورىنىس تابادى. بۇل پروبلەمالار ءوز كەزەگىندە مەملەكەت پەن قوعام الدىنا ناقتى شەشىمىن تابۋدى قاجەت ەتەتىن بىرقاتار كەزەك كۇتتىرمەيتىن مىندەتتەردى قويىپ وتىر.
قازىرگى كۇندە شەشىمىن تاپپاعان جەكەلەگەن ماسەلەلەرگە قاراماستان, ەلىمىزدە ءدىن سالاسىنا قاتىسى بار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىستارى جۇيەلى دەڭگەيدە جولعا قويىلعانى تۋرالى تولىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ياعني, وسىعان قاجەتتى ينفراقۇرىلىم مەن قۇقىقتىق بازانىڭ نەگىزى قالاندى. اتاپ ايتار بولساق, 2011 جىلعى مامىر ايىندا ءدىن ىستەرى اگەنتتىگى قۇرىلىپ, سول جىلدىڭ قازان ايىندا «ءدىني قىزمەت ءجانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى. ءدىن ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن ارنايى ۋاكىلەتتى ورگان قۇرىلىپ, ءدىن سالاسىن رەتتەيتىن جاڭا زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن بەرگى ۋاقىت ىشىندە كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلدى.
سودان بەرگى ۋاقىت ىشىندە ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قاتىستى ماسەلەلەردىڭ ۋشىعا تۇسكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, 2013 جىلعى قاڭتار ايىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ءماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى, ال 2013 جىلعى 24 قىركۇيەكتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2013-2017 جىلدارعا ارنالعان ءدىني ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما بەكىتىلدى.
بۇگىندە ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزم الەمدىك قوعامداستىقتى قاتتى الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلەگە اينالدى. ارينە, زاماناۋي الەمنىڭ قاتەرىنە اينالىپ وتىرعان وسىناۋ زۇلماتتان ءبىزدىڭ ەلىمىز دە سىرت قالا الماسى انىق. ول بۇكىل قوعامنىڭ تىزە قوسىپ, كۇش بىرىكتىرۋىن قاجەت ەتەدى. دىنگە قاتىستى تۋرا نەمەسە جاناما ۇدەرىستەردىڭ بارلىعى قوعامدىق ءومىردىڭ ماڭىزدى بولىگىن قامتيتىندىقتان, ءدىن توڭىرەگىندەگى تۋىندايتىن پروبلەمالاردى شەشۋگە بيلىك ورگاندارىمەن قاتار, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ قاتىسۋى ەرەكشە ماڭىزعا يە. ءويتكەنى, ءدىني سيپاتتاعى پروبلەمالار قوعامنىڭ ءومىر سۇرۋىنە قاتىسى بار پروبلەمالار رەتىندە قوعامدىق جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ءماسەلەلەرىمەن تىكەلەي بايلانىستا كورىنىس تابادى.
وسى رەتتە, ەلباسىمىزدىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋلارىندا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قاتار, بۇكىل قازاقستاندىق قوعامنىڭ الدىنا ەلىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى مەن مادەني نورمالارىنا سايكەس كەلەتىن ءدىني تۇسىنىك قالىپتاستىرۋ مىندەتىنە باسىمدىق بەرۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس. مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى بيىلعى جولداۋىندا دا «زايىرلى قوعام جانە اسقاق رۋحانيات» قاعيداتى بارلىق قازاقستاندىقتاردى بىرىكتىرەتىن باستى قۇندىلىقتاردىڭ ءبىرى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
ارينە, ستراتەگيالىق جانە ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان وسىنداي مىندەتتەردى بۇكىل قوعام بولىپ ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارىنىڭ بويىندا ءدىن ماسەلەلەرى بويىنشا ناقتى باعدار قالىپتاستىرۋعا ءمۇمكىندىك بەرەتىن ىستەردى ءجۇزەگە اسىرعاندا عانا قول جەتكىزۋگە بولادى. ال, مۇنداي مىندەتتەردىڭ سالماعى مەن مىندەتىن قازاقستاننىڭ بولاشاعى زايىرلى قاعيداتتاردى باسشىلىققا الاتىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋعا تۇعىرلاناتىنىن ەلىمىزدىڭ شىعارماشىلىق زيالى قاۋىمى تەرەڭ ءارى جاقسى تۇسىنەتىنى انىق. وسى رەتتە, ازاماتتار مەن قوعامدى سىرتقى رۋحاني اگرەسسيادان قورعاۋدىڭ جانە تۇرعىنداردىڭ بويىندا ءدىني مازمۇنداعى ەسكى قۇندىلىقتاردى كوكسەيتىن نەمەسە تەولوگيالىق قاتەلىكتەرگە بوي الدىرعان كەراعار ءدىني يدەولوگيالارعا قارسى يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزى اسا زور.
بۇگىنگى كۇندە رۋحاني جاۋلاپ الۋ ءدىندى بەتپەردە رەتىندە پايدالانا وتىرىپ تەرىس يدەيالاردى جاستار اراسىندا بەلسەندى تاراتۋدان كورىنىس تاۋىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. وسى ورايدا, راديكالدىق سيپاتتاعى ءدىني اعىمداردىڭ يدەولوگيالارى ازاماتتاردى نانىم-سەنىمىنە قاراي جىكتەۋدى, ءدىن جولىندا جۇرگەندەردى باسقالاردان جوعارى قويۋدى, مەملەكەتتىڭ زايىرلى قاعيداتىن قابىلداماۋدى الدىڭعى قاتارعا قويادى. ال مۇنداي يدەولوگيانىڭ ءارتۇرلى ءدىندەردى ۇستاناتىن كوپ ەتنوستان تۇراتىن قازاقستان قوعامى ءۇشىن قانشالىقتى قاۋىپتى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
راديكالدىق سيپاتتاعى وسىنداي يدەيالار حالىقتى ءوزىنىڭ سان عاسىرلىق باي رۋحاني مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرىنەن باس تارتقىزا وتىرىپ, حالىقتىڭ ەتنيكالىق, ءمادەني-رۋحاني تۇعىرىن جوعالتۋ جانە ازاماتتاردىڭ تاريحي ساناسىن شايىپ تاستاۋ ماقساتىن ۇستانادى.
ەلىمىزدە بۇگىنگى كۇندە راديكالدىق ءدىني اعىمداردان كەلەتىن قاۋىپ-قاتەرلەردى حالىق اراسىندا كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ شارالارى قولعا الىنىپ جاتىر. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا وسى تاقىرىپتارعا قاتىستى مازمۇندى ماقالالار جاريالانىپ, تەلەارنالار مەن راديولاردا ءدىن ماسەلەلەرىن قوزعايتىن باعدارلامالار مەن حابارلار كوپتەپ بەرىلۋدە. ودان ءبولەك, قوعامدا عىلىمي جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن جاستار ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى, جۇرتشىلىق اراسىندا بەدەلگە يە ازاماتتار تەرىس سيپاتتاعى كەراعار ءدىني اعىمداردىڭ قاۋپى تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەدى.
قازىرگى كۇندە قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ءدىن ماسەلەلەرىنە ارنالعان 500-دەن استام اقپاراتتىق-ناسيحات توپتارى جۇمىس ىستەۋدە. اتالعان اقپاراتتىق-ناسيحات توپتارىنىڭ قۇرامىندا ءدىني سالادا ءتۇسىندىرۋ جانە پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار جۇرگىزەتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرىمەن قاتار تەولوگتار, ءدىنتانۋشىلار, ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى ەنگەن. وسى ورايدا, وتكەن جىلى اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا وتكىزىلگەن ءىس-شارالاردىڭ 1,3 ميلليوننان استام ادامدى قامتىعانىن ايتا كەتكىم كەلەدى. بۇل مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىپ وتىرعان ءىس-شارالارىنىڭ ءبىر تۇسى عانا. ارينە, وسىنداي ماڭىزدى ىستەرگە ازاماتتاردى كوپتەپ تارتا ءتۇسۋ ەلىمىزدىڭ رۋحاني قاۋىپسىزدىگىن نىعايتا تۇسەتىندىگى ءسوزسىز.
بۇگىنگى كۇندە مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ءدىني احۋال جانە وعان قاتىستى ۇدەرىستەردى زەرتتەۋدىڭ وزەكتى تاقىرىپتارىن جاساقتاۋدا, سونىمەن قاتار, ءدىني ماسەلەلەردىڭ ءارتۇرلى اسپەكتىلەرىنە ارنالعان عىلىمي-تالداۋ جۇمىستارىنا ەلىمىزدىڭ عالىمدارىن كەڭىنەن تارتۋعا مۇددەلىلىك تۋىنداپ وتىر. ءبىز ءدىن سالاسىنا قاتىستى ماسەلەلەردە بۇگىنگى كۇندە جۇمىس اتقارىپ وتىرعان قوعامدىق ينستيتۋتتارمەن ارىپتەستىك قاتىناستار ورناتۋعا دا ءازىرمىز.
اگەنتتىكتىڭ ساراپشىلار قاۋىمداستىعىمەن ىنتىماقتاستىعى اسا وزەكتى تاقىرىپتار بويىنشا بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە ىقپال ەتىپ, ول ءوز كەزەگىندە ءدىن سالاسىندا ورىن الىپ وتىرعان ۇردىستەردى دەر ۋاقىتىندا انىقتاۋعا, ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ساپالى ۇسىنىستار ازىرلەۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى.
قازىرگى كەزدە سونىمەن قاتار, قازاقستاندىق قوعامنىڭ ۇلتتىق مۇددەسىنە سايكەس كەلەتىن مەملەكەتتىك-كونفەسسيالىق قاتىناستاردىڭ قازاقستاندىق مودەلىن ءارى قاراي جەتىلدىرۋگە ارنالعان ۇسىنىستارعا قاتىستى قاجەتتىلىك وسە ءتۇسىپ وتىر. بۇل مودەل مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ زايىرلى قاعيداتتارىن دامىتۋعا, قوعامنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى رۋحانياتىن جانە مەملەكەت پەن ونىڭ ازاماتتارىنىڭ تۇعىرى بەرىك مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا نەگىزدەلۋى كەرەك.
وسى جەردە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىمنىڭ ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى تۇرۋداعى ءرولىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. ءويتكەنى, ولار حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلىق داستۇرلەرى مەن مەملەكەتىمىزدىڭ تۇعىرىن قۇرايتىن قۇندىلىقتاردى مانسۇقتايتىن راديكالدىق يدەولوگيالاردان تونەتىن قاۋىپتى باسقالاردان گورى وتكىر سەزىنەدى ءارى ونىڭ سالدارىن جاقسى بىلەدى.
مەملەكەتتىڭ ءدىن سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانى بولىپ تابىلاتىن ءدىن ىستەرى اگەنتتىگى تاراپىنان بۇگىندە وسى باعىتتا بىرقاتار ماڭىزدى جۇمىستار قولعا الىنىپ وتىر. اگەنتتىك جانىندا بىلتىردان بەرى ءدىني احۋالدى تالداۋ جونىندەگى كونسۋلتاتيۆتىك ساراپتاۋ كەڭەسى جۇمىس ىستەي باستاعان بولسا, قازىرگى كۇندە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جونىندەگى كەڭەس قۇرىلۋدا. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, وسىنداي قۇرىلىمداردىڭ بەلسەندى جۇمىس اتقارۋى ءدىن سالاسىنا قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا قوعامدىق پىكىردى ماقساتتى تۇردە قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جالپى, قوعامنىڭ بەلسەندى توپتارىنىڭ, عىلىمي جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىمنىڭ قازاقستاندىق بىرەگەيلىلىكتى ساقتاۋ مەن نىعايتۋداعى جانە حالقىمىزدى ءدىني ەكسترەميزم مەن سىرتقى رۋحاني شابۋىلداردان قورعاۋداعى بىرلەسىپ جۇمىس جۇرگىزەتىن نەگىزگى باعىتتارى وسى بولماق.
عالىم شويكين,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءدىن ىستەرى
اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
