قالامگەر تويى – حالىق تويى
كوزى اشىق, كوكىرەك كوزى وياۋ وقىرمان قاسىم امانجولوۆتى قالاي قادىرلەسە, سىرباي ماۋلەنوۆتى دە سونشالىق قاستەر تۇتار ەدى. سەبەبى ونىڭ كەز كەلگەن ولەڭىن وقي قالعان ادام تۇتانىپ كەتەر وق دارىدەي وتتى ولەڭدەرىنىڭ دەمىنەن قان مايداندا الداسپانداي جارقىلداعان ءورشىل رۋحتى سەزەر ەدى.
ءبىز كەيدە اقىندارىمىزدىڭ پوتەنتسيالدىق قۋاتىن جىرلارىنا قاراپ ەمەس, جارناماسىنا قاراي باعا بەرىپ جاتامىز. ول قاتە ءۇردىس. دابىراسى جوق اقىن دارىنسىز اقىن دەگەن ءسوز ەمەس. بۇگىندە جاس بۋىن سىرباي ماۋلەنوۆ جايلى تولىق بىلەدى دەسەك وتىرىك ايتقان بولار ەدىك. اعا بۋىن ارينە, ولاردىڭ جىرلارىن جاستاپ ءوستى, جاتتاپ ەر جەتتى. ءبىر عانا «سوعىستان قايتقان سولداتتارىنىڭ» ءوزى نەگە تۇرادى؟!
ايتپاعىمىز, سول قازاق جىرىنىڭ سىرلى سىربايى بيىل عاسىر بيىگىنە كوتەرىلمەك. مەرەيلى 100 جىلدىق دوڭگەلەك داتادا اقىن تۇلعاسى ايرىقشا ناسيحاتتالسا دەيمىز. ءبىز كوبىنە سىرباي ماۋلەنوۆتى سوعىس تاقىرىبىنا سوققاندا عانا ەسكە الاتىندايمىز. اقىن جىرى – ونىڭ بارىنشا كوپ وقىلعاندىعىمەن ومىرشەڭ. سىرباي جىرىن كلاسسيكتەر قاتارىنان ىسىرماي جاس ۇرپاققا ءار كەز ناسيحاتتاپ تۇرعانىمىز ءجون.
اقىن تۋرالى 1996 جىلى ابىز اقىن مۇزافار الىمباەۆتىڭ قۇراستىرۋىمەن «جىر تۇلپارى, سىر سۇڭقارى سىراعاڭ» اتتى ەستەلىكتەر جيناعى شىقسا, 2012 جىلى شايىردىڭ 90 جىلدىعىنا وراي بەس تومدىق جيناعى باسپادان جارىق كورىپتى.
ءالى دە اقىن حاقىندا ايتىلار ءسوز جەتەرلىك. بيىل ماۋلەنوۆ مەرەيتويى جەر-جەردە ءوز دەڭگەيىندە كەڭىنەن اتاپ ءوتىلىپ, جىل بويى اتقارىلار جوسپارلى جۇمىستار مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن جان-جاقتى جۇيەلى جۇزەگە اسادى دەپ سەنەمىز.
* * *
«ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» رومانى وقىرمان اراسىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوپ وقىلدى. ءتىپتى ءبىر جىلداردا ماحاببات تاقىرىبىن ارقاۋ ەتكەن شىعارمانى پاراقتاماعان, وقيعالارىن تالقىلاماعان, ەربولدى كىنالاماعان جاستار كەمدە-كەم بولدى. ال سوناۋ 1970 جىلى باسپادان جاڭا شىققان كىتاپتىڭ قوعامدى قالاي ءدۇر سىلكىندىرگەنىن ءبىز ەلەستەتە الماساق تا روماننىڭ رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە جايىلعان اتاعىن ەستەلىكتەردەن وقىپ تاڭعالدىق.
شىعارمانىڭ ەل ىشىندە كەڭ تارالىپ, وقىرماننىڭ قولىنان تۇسپەي وقىلۋى – جازۋشى باقىتى دەيمىز. ال كوزىنىڭ تىرىسىندە جازۋشى باقىتىن سەزىنىپ ءھام ەڭبەگى باعالانۋى كەز كەلگەن شىعارماشىل جانعا بۇيىرا بەرمەيتىن باق. بيىل وسى جازۋشى باقىتى مەن باعى بۇيىرعان ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولادى.
ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ ءبىر اتى جازۋشى-جۋرناليست بولسا, ءبىر اتى مايدانگەر. تالاي بوزداقتىڭ تاعدىرىن وققا ۇشىرعان سۇم سوعىستا وتان الدىنداعى پارىزىن ورىنداپ جۇرگەن قالامگەر سول كەزەڭدە دە جازۋدان قول ۇزگەن جوق. ولەڭدەرى مەن وچەرك, پۋبليتسيستيكالىق ماقالالارى مايدان گازەتتەرىندە جاريالانىپ تۇرعان.
اۆتوردىڭ شىعارماشىلىق جولىنا قاراپ وتىرساق, زاماننىڭ قيىندىعىنا قاراماستان وقتىن-وقتىن جاريالانىپ تۇرعان ماقالا-وچەركتەر, اڭگىمەلەر جيناقتارىن بايقايمىز. ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ ءومىر جولىنداعى سانداعان ەڭبەكتەردى شولىپ وتىرىپ, جازۋشىنىڭ ەڭبەكقورلىعىن ەرەكشە باعالايسىڭ.
شىعارماشىلىعىنىڭ شىرقاۋ بيىگى كەزەڭىندە جازىلعان «اقيقات پەن اڭىز» رومان ديلوگياسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆقا 1980 جىلى قازاق كسر-ءىنىڭ اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاعى بەرىلگەن ەدى.
جازۋشى-جۋرناليست, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ قازاق ادەبيەتى مەن جۋرناليستيكاسىندا الار ورنى ەرەكشە. قالامگەردىڭ بيىلعى 100 جىلدىق مەرەيتويى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە اتاپ ءوتىلىپ, شىعارمالارى قايتا كىتاپ بولىپ باسىلادى دەپ ويلايمىز.
قانداي كىتاپتار باسىلىپ شىعادى؟
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, 2022 جىلى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن جالپى كىتاپ شىعارۋ سالاسىنا 1 ملرد 31 ملن تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا بولىنگەن قارجى 300 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. ايتا كەتەيىك, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا وتىنىشتەر ءار جىلدىڭ 1 اقپان مەن 1 مامىر ارالىعىندا قابىلدانادى. ال 2022 جىلى 2019-2020 جىلدارى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋمەن قابىلدانعان ءتۇرلى اتالىم بويىنشا 70 كىتاپ باسىلىپ شىعادى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ءتىل ساياساتى كوميتەتى باسپا ءىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ءاليا بەكباتىروۆانىڭ ايتۋىنشا, بيىل بۇدان وزگە دە جوسپارداعى مەرەيتويلىق جانە باسقا دا جانرداعى كىتاپتار شىعارىلماق.
ايتا كەتەيىك, ەلىمىزدە قازىر كىتاپ شىعاراتىن جالعىز باعدارلاما بار. ول ەكى باعىت بويىنشا ياعني ساتىپ الۋ جانە شىعارۋ مەن تاراتۋ سالالارى اياسىندا جۇرگىزىلەدى. ساتىپ الۋ باعىتىندا اۆتور قۇقىعى 3 نەمەسە 5 جىلعا ساتىپ الىنىپ, ءار باسپا تاباعىنا 255 مىڭ تەڭگەدەن قالاماقى تولەنەدى. سونداي-اق اۆتور باسپانى ءوزى تاڭداي المايدى. ال شىعارۋ مەن تاراتۋ باعىتىندا اۆتور ءوزى باسپا تاڭداپ (تاڭداماعان جاعدايدا باسپالار اراسىندا كونكۋرس جاريالانىپ, ياعني تەندەر وتكىزىلدى), كەلىسىمشارتقا وتىرادى.
ەسكە سالساق, بىلتىر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى «بالالار ادەبيەتى جىلى» دەپ جاريالاعان ەدى. بۇل باستاما جالعاسىن تاۋىپ, جاڭا باستالعان 2022 جىل دا «بالالار ادەبيەتى جىلى» بولماق. ياعني وسى جىلى بالالارعا ارنالعان شىعارمالار جارىق كورىپ, تىڭ جوبالار قولعا الىنادى دەپ سەنەمىز.
