ءبىز ونىڭ «ۇستارانىڭ ءجۇزى» اتتى رومانى تۋرالى ءسوز قوزعاماقپىز. بۇل رومان نەگىزىنەن ءومىردىڭ ءمانىن ىزدەۋگە جانە ماتەرياليزم مەن رۋحانيلىق اراسىن جالعاۋعا ىزدەنىس جاسايتىن شىعارما. چيكاگودا, پاريجدە جانە ءۇندىستاندا بەلەڭ العان 1920 جانە 30-شى جىلدارداعى وقيعالار ءارتۇرلى الەمدەردىڭ كەيىپكەرلەرىن كىرىستىرۋ ارقىلى شىعارمانىڭ جەلىسىن ءبىر ارنادا توعىستىرىپ وتىرادى. رومان ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ءوزىنىڭ سوعىس الدىنداعى قۇندىلىقتارىنان مۇلدە باس تارتىپ, ۇشقىش رەتىندە قىزمەتتەن ورالعان لارري داررەل تۋرالى باياندايدى. كەيىپكەر نەگىزىنەن ادام بولمىسىنىڭ ءمانىن اشۋمەن جانە الەمدەگى ز ۇلىمدىقتى جويۋمەن كۇرەسكىسى كەلەدى.
موەم وسى رومانىنىڭ العاشقى تاراۋىندا: «مەن وقىرمانىمدى كەڭىستىكتە ۇستاعىم كەلدى. بۇل كىتاپ ۇزاق ۋاقىت ارالىعىمەن عانا جاقىن قارىم-قاتىناستا بولعان ادام تۋرالى ەستەلىكتەرىمنىڭ جيىنتىعى. مەن قازىرگى ونەرتابىستى قولدانۋ ارقىلى كەيبىر ولقىلىقتاردى جەتكىلىكتى تۇردە تولتىرا الامىن جانە وسىلايشا ءوزىمنىڭ بايانداۋىمدى نەعۇرلىم جۇيەلەيمىن, بىراق مەنىڭ ولاي ىستەگىم كەلمەدى. مەن تەك ءوز ءبىلىمىم بويىنشا بىلەتىنىمدى قاعازعا تۇسىرگىم كەلدى» دەپ اعىنان جارىلادى. وسى سويلەمدەردەن ءسىز ونىڭ كەزەكتى شىعارماسىنىڭ قانداي ماقساتتا, قانداي كۇيدە جازىلعانىن اڭداي الاسىز.
«ۇستارانىڭ ءجۇزى» ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعامنىڭ دەرتىنە باتىستىق ۇلگىگە قاتىسى جوق شەشىمدەردى ۇسىنعان العاشقى باتىس روماندارىنىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى. شىعارماداعى كەيىپكەر لارري داررەلل ءابسوليۋتتى ىزدەگەن جاس امەريكالىق. بۇل رۋحاني وديسسەيانىڭ بارىسى ونى شىعارماداعى وزگە كەيىپكەرلەرمەن, ءتىپتى ونىڭ سۇيىسپەنشىلىك پەن بايلىق اراسىنداعى ءوز تاڭداۋى, قالىڭدىعى يزابەلمەن, اعاسى ەلليوت تەمپلتونمەن قارىم-قاتىناسىن اشىق سۋرەتتەيدى. جازۋشىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – ول كەيىپكەرلەرىنىڭ تاعدىرىمەن كۇرەسىپ جاتقانىن باقىلاپ وتىرۋ ءۇشىن وقيعانىڭ ىشىندە جانە ودان تىس جەردە اۆتوردىڭ ءوزى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وقيعانى قالاي بەرۋ, سوعان وقىرماندى ناندىرۋدا ول السىزدىك تانىتپايدى. كەيىپكەر سوعىستان ورالعاندىعى سەبەپتى جانى دا, ءتانى دە جارالى كۇيدە ەدى. ءتىپتى وسى كۇي ونى قاتتى كۇيزەلىسكە ۇشىراتادى. نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ورحان پامۋكتەن «ەڭ باقىتتى ءساتىڭىز تۋرالى ايتساڭىز» دەگەن سۇراققا ء«بىر كىتاپتى وقىعان كەزدە ءوزىمدى ۇمىتىپ, تولىعىمەن سول كىتاپتى ءوزىم جازعانداي سەزىنىپ, سول كوركەم شىعارما ىشىندە جوعالعان ءساتىم – ەڭ باقىتتى ءساتىم» دەپ جاۋاپ بەرەدى. دەمەك, مۇندا شىعارمانىڭ قۇدىرەتى تۋرالى ءسوز بولىپ وتىر. موەمنىڭ «ۇستارانىڭ ءجۇزى» رومانى دا وقىرمانعا انە سونداي جاقسى ءسات سىيلايدى. قازىر دۇنيەگە ايگىلى بولىپ جاتقان كوركەم شىعارمالاردىڭ كوبى اۆتوردىڭ ءوز باسىنان كەشىرگەندەرى بولماق. ءبىز ايتىپ وتىرعان بۇل شىعارما دا جازۋشىنىڭ ءوز ءومىر شەجىرەسى سياقتى. رومانداعى باستى كەيىپكەر لارري جوسپاردان باس تارتىپ, وعان نيەت تانىتپاي, بارلىعىن تاڭ قالدىرادى, ءتىپتى ول كەلىسىمىن بۇزىپ, ونى پاريجدەن ءبىر ساتتە ءۇندى تاۋلارىنا اپاراتىن ونجىلدىق جولدى باسۋعا دايىندالادى, ول وسى ساپارى ارقىلى اشىق الەمدە ءومىر ءسۇرىپ, سودان ماعىنا ىزدەۋگە ۇمتىلادى. سوعىس كەزىندە كورگەن اۋىر تراگەديالاردى ۇمىتىپ, جاراقاتىن جازۋعا بارىن سالادى.
موەمنىڭ اتىن شىعارعان بۇدا باسقا دا ۇزدىك روماندارى بولدى. ول ءبىر سوزىندە: «كوپ جىلدار بۇرىن مەن «اي جانە التى باقىر» اتتى رومان جازدىم. ول شىعارمادا اتاقتى سۋرەتشى پول گوگەندى نەگىزگە الىپ, قالام قۋاتىمدى پايدالانا وتىرىپ, فرانتسۋز سۋرەتشىسى تۋرالى بىلەتىن از فاكتىلەردىڭ ماعان بەرگەن قۇندىلىقتارى بويىنشا جاساعان كەيىپكەرىمدى سۋرەتتەيتىن بىرنەشە وقيعانى ويلاپ تاپتىم. وسى شىعارمادا مەن ويدان ەشتەڭە قوسۋعا تىرىسپادىم. ءالى دە ارامىزدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ادامداردى ۇياتقا قالدىرماۋ ءۇشىن مەن وسى شىعارمادا كەيىپكەر بولعان ادامدارعا ءوزىمنىڭ ويلاپ تاپقان ەسىمدەرىمدى بەردىم, ءتىپتى ولاردى ەشكىم دە تاني المايتىنداي ەتىپ ءوز تۋىندىما قوستىم. مەن جازىپ وتىرعان ادام ماڭىزدى تۇلعا ەمەس. ول ەشقاشان ولاي بولمايتىن دا شىعار» دەيدى. تاعى دا اۆتور ءوزىنىڭ ء«وزىم جاقسى بىلەتىن دۇنيەنى عانا جازۋعا تىرىستىم» دەگەن ۇستانىمىنان اينىماعانىن راستايدى.
جازۋشى «ۇستارانىڭ ءجۇزى» شىعارماسىندا ادامداردىڭ وزىندىك قاسيەتى مەن ويداعى ماقساتىنان باس تارتقان كەزدە زارداپ شەگەتىن كۇيزەلىستى سۋرەتتەيدى. ءتىپتى ول ءبىز قالاعان نارسە مەن بىزدەن كۇتىلەتىن نارسە اراسىنداعى شيەلەنىستى كەيىپكەرلەردىڭ ومىرىنە بايلانىستى ەتىپ شەبەر شەندەستىرەدى. سونىمەن بىرگە ء«ۇمىت» دەيتىن جالعىز ءسوزدىڭ ادامنىڭ تاعدىرىنا اسەرى مەن قاتەرى تۋرالى دا كوپتەگەن فيلوسوفيالىق ىزدەنىس جاسايدى. وسى ىزدەنىستەر موەمنىڭ اتىن الەمگە تانىتتى, شىعارماسىن ءاربىر كىتاپ سۇيگەن وقىرماننىڭ سورەسىندە سامساتتى. ونىڭ شىعارماشىلىعى ءارتۇرلى تاقىرىپتاردى وزەك ەتەدى, ايتالىق, شىعىس ءميستيتسيزمى, سوعىستان قالجىراۋ, سوعىستان كەيىنگى ءومىر, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك جانە تاپتىق شايقاستار تۋرالى ونىڭ قالامى شىن جازا الدى. سول ءۇشىن دە ونىڭ روماندارى سوعىستان كەيىنگى اۋديتوريادا رەزونانس تۋدىردى.
موەم ءار رومانعا ءوزىنىڭ تاعدىرىن كىرىستىرگەن سياقتى. سوعىستان ورالعان لارري داررەللدىڭ ءومىرى – ونىڭ سوعىستا بولعان جىلدارىنىڭ كۇنتىزبەسى سياقتى بولىپ سەزىلەدى. رومان 1919-1943 جىلدار ارالىعىنداعى جيىرما ءتورت جىلدىق كەزەڭدى, چيكاگو, پاريج, لوندون جانە ءۇندىستان سياقتى كوپتەگەن جەردى ءسوز ەتەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «ۇستارانىڭ ءجۇزى» – يدەيالار مەن كەيىپكەرلەردىڭ رومانى. مىنا دۇنيەدە بولىپ جاتقان ز ۇلىمدىقتارعا جاۋاپ ىزدەگەن ءلارريدىڭ شىندىعى – موەمنىڭ سان جىلدار بويى ويلانعان سۇراعىنىڭ سوڭعى ناتيجەسى بولماق. ز ۇلىمدىق دەپ وتىرعانى – جاھاندىق سوعىستار ەكەنى شىندىق.
