تۋىندىعا ساحنالىق ءومىر سىيلاعان رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپبايدىڭ بۇل قويىلىمى «سۇلۋ مەن سۋرەتشى» تاقىرىبىنا جاساپ وتىرعان العاشقى قادامى ەمەس. رەجيسسەردىڭ بۇعان دەيىن الماتىداعى م.اۋەزوۆ تەاترى مەن ەلورداداعى جاستار تەاترى ساحناسىندا الۋان فورما مەن ءتۇرلى جانردا كورەرمەنىمەن قاۋىشتىرعان ادام جانىن تەرەڭنەن قوزعاپ, جۇرەك پەرنەلەرىنە بويلايتىن سىرشىل قويىلىمى ءار ساحنالىق نۇسقاسىندا وزىنشە قوشەمەتكە يە بولىپ, كورەرمەننىڭ كوركەمدىك كەمەلدەنۋىنە قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ال تۇركىستاندا قويىلعان «ماحاببات مۇناراسى» سپەكتاكلىنىڭ وزىنە دەيىن ساحنالانعان تۋىندىلاردان ەرەكشەلىگى دە, جاڭالىعى دا مول. بۇل نۇسقا رەجيسسەردىڭ وزگە سپەكتاكلدەردەگى سۇرلەۋدى قايتالاماي, سونى باعىت, جاڭاشىل فورما, جالپى تۇتاس قويىلىمعا تىڭ شەشىم اكەلگەن جەمىستى جۇمىستارىنىڭ ءبىرى دەسەك, تيتتەي دە قاتەلەسپەيمىز. وعان بىرىنشىدەن, رەجيسسەردىڭ شىعارماشىلىق تۇرعىدان بابىنا كەلىپ, كەمەلدەنۋى سەبەپ بولسا, ەكىنشىدەن – تۇركىستان تەاترىنىڭ شىعارماشىلىق قۇرامعا تەحنيكالىق ءھام جاڭاشىلدىق تۇرعىسىنان سىيلاعان تاماشا مۇمكىندىكتەرى.
تۇركىستان توپىراعى تۇساۋىن كەسكەن قويىلىمنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى – اينۇر كوپباساروۆا, قويۋشى سۋرەتشىسى – قابىل حالىقوۆ. ال سپەكتاكلگە ارنايى مۋزىكا جازعان تۇركىستان مۋزىكالىق دراما تەاترى مۋزىكالىق ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءارى باس كومپوزيتورى حاميت شانعاليەۆ. بالەتمەيستەر – مادينا مۇراتپەكوۆا.
راس, بۇعان دەيىن جازۋشى-دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆتىڭ «بورتە» دراماسىن ساحنالاپ, قوعامدا ۇلكەن رەزونانس تۋدىرعان تەاتردىڭ جۇمىسى ءا دەگەندە ەل اۋزىنا ىلىگىپ, ماقتاۋعا دا, سىنعا دا قاتار ۇشىرادى. ءتىپتى سپەكتاكلگە جۇمسالعان قارجىلىق شىعىندى ساناپ, ەسەپ جۇرگىزگەن ارىپتەستەرىمىز دە بولدى. البەتتە, قوماقتى جۇمىستىڭ اينالاسىنان ءوربيتىن اڭگىمەنىڭ دە اۋقىمى ءاردايىم كەڭ عوي. سوندىقتان ونەر الەمىندە بۇل قالىپتى ءۇردىس سانالادى. ودان بولەك, بۇعان دەيىن ءوزىنىڭ جەكەمەنشىك پروديۋسەرلىك ورتالىعىنىڭ قولداۋىمەن «فاريزا» سىندى تاماشا تۋىندىنى ساحناعا شىعارعان اينۇر كوپباساروۆا تۇركىستان تورىندە بوي كوتەرگەن جاڭا تەاترعا باسشىلىق قىزمەتكە تاعايىندالعاننان كەيىن دە ونەرگە دەگەن سول تالعامپاز كوزقاراسىن وزىمەن بىرگە الىپ كەلدى. ناتيجەسىندە, «بورتە» ومىرگە كەلدى. ەندى مىنە, اراعا كوپ ۋاقىت سالماي اينۇر حانىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن «ماحاببات مۇناراسىنىڭ» كوركەم الەمى كورەرمەنىنە ەسىگىن ايقارا اشتى.
ءيا, ونەر وركەندەسىن دەسەك, الەمدىك تەاتردىڭ مىقتى ماماندارى مەن ەلىمىزدىڭ ۇزدىك رەجيسسەر, اكتەرلەرىنىڭ شەبەرلىگىنەن ۇيرەنىپ, تاجىريبە الماسقانى قۇپتارلىق دۇنيە. سونىڭ جەمىسى بولسا كەرەك, تۇركىستان تەاترىنا اينۇر كوپباساروۆا باسشىلىققا كەلگەننەن بەرى ساحناعا جول تارتقان قوس قويىلىمنىڭ دا رەجيسسەرى مەن نەگىزگى اكتەرلىك قۇرامى جان-جاقتان, ارعىسى يتاليا بولسا, بەرگىسى رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى ۇزدىك ارتىستەردىڭ باسىن ءبىر ساحنادا تۇيىستىرۋمەن كورەرمەنىن قۋانتتى. بۇل تاجىريبە «فاريزا» قويىلىمىنان باستالعان جاقسى ەكسپەريمەنت بولاتىن. ايتسە دە, ول كەزدە «فاريزا» جەكە پروديۋسەرلىك ورتالىقتىڭ, ياعني جەكەمەنشىك ۇيىمنىڭ قولداۋىمەن جارىققا شىققانىن ەسكەرىپ, «قۇپتارلىق قادام, قازانشىنىڭ ءوز ەركى قايدان قۇلاق شىعارسا» دەۋدەن اسپادىق. بىراق تولىقتاي مەملەكەت قارجىلاندىرۋىنداعى بىلدەي ءبىر تەاتردىڭ اكتەرلىك قۇرامىن سىرتتان شاقىرىپ, ترۋپپانى تۇراقسىز ەتۋ كورەرمەن ءۇشىن قىزىق, جارناماعا قانشا جەردەن وڭتايلى بولعانىمەن, بولاشاعىن الىستان ويلايتىن تەاتر ءۇشىن, ارينە اسا ءتيىمدى ەمەس. ويتكەنى ءار قويىلىم سايىن جان-جاقتان جينالاتىن اكتەرلەردىڭ باسىن قوسىپ, ۇيىمداستىرۋ قارجىلىق جاعىنان عانا شىعىن ەمەس, سونىمەن قاتار شىعارماشىلىق تۇرعىدان دا ۇجىمدى نەمقۇرايلىلىققا, ءتىپتى توقىراۋعا الىپ كەلۋى مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە جەرگىلىكتى تەاترداعى تۇراقتى ترۋپپانىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن قالىپتاستىرۋدا دا بۇل اسا تابىستى جول ەمەس. «بورتە» سپەكتاكلىندەگى ايتۋلى تاجىريبەگە اسا كوڭىل بولە قويماعانىمىزبەن, «ماحاببات مۇناراسىنداعى» باستى كەيىپكەرلەردىڭ دە نەگىزىنەن استانا مەن الماتىدان شاقىرىلعانىن ەستىگەندە, تۇركىستان تەاترىنداعى قالىپتى جاعدايعا اينالىپ بارا جاتقان بۇل ءۇردىس شىن ويلانتتى, دۇرىسى قورقىتتى. البەتتە ساحنادان ساپالى جۇمىس كورۋگە ءبارىمىز نيەتتىمىز. بىراق جىلتىراق جارنامانىڭ اسەرىنە ەلىتىپ, جەرگىلىكتى ترۋپپانىڭ جاعدايىن تۇراقسىز ەتىپ الماۋدىڭ دا جايىن تەاتر باسشىلىعى قاپەردەن شىعارماسا دەگەن تىلەك قالدى ىشىمىزدە. جاڭا تەاتر ساحناسىنان جاڭا ەسىمدەردى ەستىپ, ءدۇلدۇل تالانتتاردى تانىپ جاتساق, بۇل كورەرمەن نەمەسە جالپى تۇركىستان تەاترى ءۇشىن عانا ەمەس, جالپى قازاق ونەرى ءۇشىن ۇلكەن ولجا بولماق. تەاتر باسشىلىعى وسىنى ۇمىتپاسا قۇبا-قۇپ.
حوش, سونىمەن اڭگىمە باسىندا وقىرماندارىمىزدان ءسۇيىنشى سۇراي باستاعان سپەكتاكلىمىزگە قايتا ورالساق. ەڭ اۋەلى ءبىزدى قۋانتقانى – «ماحاببات مۇناراسىنىڭ» ساحناعا قايتا ورالۋى «الاش» ادەبي سىيلىعى مەن ۆالەنتين پيكۋل اتىنداعى جانە ورالحان بوكەي اتىنداعى سىيلىقتاردىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى-دراماتۋرگ تالاپتان احمەتجاننىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋى دەر ەدىك. قىسقا ومىرىندە سۇلۋلىقتى قاراسوزبەن جىرلاپ, ولمەس مۇرا قالدىرعان جازۋشى ەڭبەگى – قازاق ادەبيەتى مەن دراماتۋرگياسىنا قوسىلعان قوماقتى ولجا, قالامگەردىڭ وزىنە قويىلعان ماڭگىلىك ەسكەرتكىش. بۇل تۇرعىدان جازۋشى ەسىمىن ۇمىتپاي, تەاتر تورىندە تۋىندىسىن جاڭاشا جاڭعىرتىپ جاتقان شىعارماشىلىق قۇرام ەڭبەگى قۇرمەتكە ابدەن لايىق. ويتكەنى جۇرەگىن ماحاببات مەكەندەگەن كەز كەلگەن كورەرمەن ءۇشىن «ماحاببات مۇناراسى» قويىلىمىنىڭ ايتارى دا, بەرەرى دە مول.
«ماحاببات مۇناراسى» – ءمىنسىز سۇلۋلىقتان تۋعان تۋىندى. مۇندا ماحاببات پەن ونەردىڭ سەرەناداسى سالتانات قۇرادى. سۇلۋلىق اتاۋىن تاپ-تازا, ءموپ-ءمولدىر ونەردىڭ وزەگىنەن ىزدەپ, ءومىر بويى ماحابباتىنا ادال بولعان جاننىڭ سەزىمىنە ەلىتىپ, قۇدىرەتىنە باس ءيىپ وتىرىپ كورەتىن قويىلىم. سپەكتاكلدىڭ وسىناۋ ليريكاعا تولى پەرنەسىن ءدوپ باسقان رەجيسسەر اكتەرلەر ويىنىنان دا سول نازىكتىكتى تالاپ ەتىپتى. باستى رولدەردى سومدايتىن اكتەرلەر – مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋراەتى ءادىل احمەتوۆ, اقبوتا قايماقباەۆا مەن جۇلدىز ابدىكارىموۆا «ماحاببات مۇناراسىنا» وزگەشە تىنىس سىيلادى.
ال سپەكتاكلدىڭ ەڭ باستى جاڭالىعى – پرەمەرادا الەمگە ايگىلى اماتي (Antonius Hieronymus Amati) تاريحي اسپابىمەن شۆەيتساريانىڭ تسيۋريح قالاسىندا تۇراتىن تالانتتى مۋزىكانت ەلدار ساپاراەۆتىڭ قويىلىمعا جان ءبىتىرۋى دەر ەدىك. 1628 جىلى جاسالعان 400 جىلدىق تاريحى بار ۆيولونچەل اسپابىنىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن قويىلىم ساحناعا شىقتى. 300 جىل ەۋروپانىڭ كورولدىك وتباسىلارىنىڭ جەكە كوللەكتسياسىندا ساقتالعان Amati تاريحي اسپابى قازىر مۇراجايعا قويىلعان. الەمدە مۇنداي اسپاپتىڭ جالپى سانى ۇشەۋ-اق. دەمەك, تۇركىستاننىڭ تورىندە وينالعان اماتي (Antonius Hieronymus Amati) تاريحي ۆيولونچەلى الەمنىڭ مادەني مۇراسى. جاھان مويىنداعان مۋزىكانت ەلدار ساپاراەۆتىڭ اماتي اسپابىندا ويناعان عالامات مۋزىكاسى «ماحاببات مۇناراسىنىڭ» كوركەمدىك دەڭگەيىن ءتىپتى اۋەلەتىپ جىبەرگەندەي.
