بۇل ماقالانى بۇگىنگى قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءاربىر ازامات وقىپ, بوستاندىقتىڭ باعاسىن تەرەڭ تۇسىنەدى دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ ءبىر عانا ەلىمىز بار. ول – تاۋەلسىز قازاقستانىمىز! حالقىمىز ءدال بۇگىنگى كۇندەردە بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭالىقتاردىڭ كۋاسى بولىپ, ەڭ باقىتتى كۇندەرىن باستان كەشىپ جاتقاندىعىن تۇسىنۋگە ءتيىس. شىندىعىندا قازاق حالقى قانشاما قيىندىقتاردى باستان كەشىردى. ءتىپتى الىسقا بارماي-اق, وتكەن جيىرماسىنشى عاسىردىڭ وزىندە ەلىمىز نە كورمەدى. جۇبان اقىن جىرلاعانداي: «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن قازاقپىز» عوي!.
ەلباسى ءوز ماقالاسىندا وتكەن عاسىردا قازاق باستان كەشكەن قيىندىقتاردى بىلايشا وي ەلەگىنەن وتكىزەدى: «مەن ميلليونداعان ادامدى قانعا بوكتىرگەن, قيساپسىز مول قيىندىقتاردان تۇراتىن XX عاسىردىڭ ورتاسىندا دۇنيەگە كەلدىم. ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قازاقتار قاتىسپاسا دا, پاتشانىڭ 1916 جىلعى ماۋسىم جارلىعىمەن تىل جۇمىسى ءۇشىن اسكەرگە شاقىرىلدى. وتارشىل وكىمەتتىڭ وكتەمدىگى مەن ز ۇلىمدىعى حالىقتى اشىندىرىپ, ءتوزىمىن تاۋىستى. سول كەزدەگى جەتىسۋ ولكەسىنىڭ قارقارا, قاستەك, سامسى وڭىرىندە بولعان ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستەرگە مەنىڭ اتا-بابالارىم دا قاتىستى.
بۇدان كەيىنگى قازاق دالاسىن قانعا بوكتىرگەن ازامات سوعىسى دا حالقىمىزعا قيساپسىز مول قاسىرەت اكەلدى. اشارشىلىقتىڭ ەكى بىردەي تولقىنى – 1921-1922 جىل مەن 1930-1932 جىلدارداعى سۇرقيا ساياسات سالدارىنان ورناعان زۇلمات كەزىندە قازاقتىڭ تەڭ جارتىسى قىرىلدى. ەل ەسىن ەندى جيناي باستاعان وتىزىنشى جىلدار سوڭىندا ستاليندىك قاندى رەپرەسسيا ۇلتىمىزدىڭ ءسۇت بەتىنە شىعار قايماقتارىن جالماپ كەتتى, سونىمەن بىرگە قاتارداعى قاراپايىم ازاماتتار دا قاندى قاساپتان امان قالمادى». ودان ءارى قاندى قاساپ – سوعىس, سوعىستان كەيىنگى ەل ەڭسەسىن ەزگەن اۋىر جىلدار, قازاقستانعا قانشاما پروبلەمالارىن الا كەلگەن تىڭ يگەرۋ جىلدارى, ءبارى-ءبارى كۇنى كەشە حالقىمىز توتەپ بەرگەن قيىندىقتار مەن قورعاسىنداي اۋىر كۇندەردى ەسكە تۇسىرەدى.
ال بەيبىت زاماندا جارىلىستان كوز اشپاعان دالامىز بەن سەمەي يادرولىق پوليگونىندا جاسالعان سىناقتاردىڭ جازىقسىز قۇربانى بولعانداردىڭ وبالى كىمگە؟ مەن ءوزىم دە سول پوليگون اۋماعىنا جاقىن ايماقتا دۇنيە ەسىگىن اشتىم.ءبىزدىڭ شاڭىراقتا دۇنيەگە كەلگەن 9 بالانىڭ ۇلكەنى مەن جانە ەكى قارىنداسىم ىشتەن جارىمجان بولىپ تۋدىق. مەنىڭ ءبىر اياعىم تۋعاننان رادياتسيا اسەرىنەن كەم بولدى. مەنەن كەيىنگى قارىنداسىم گۇلميرا ەكى اياعى ىشتەن تۋعاندا شىعىپ تۋىپ, ءومىر-باقي وتادان كوز جازباي, پوليگون قاسىرەتىن تارتىپ كەلەدى. كەنجە قارىنداسىم ايجان دا پوليگوننىڭ قۇربانى بولىپ, كىشكەنتايىنان ومىرتقاسى قيسايىپ, اقىرى وتكەن جىلى نەبارى 40 جاسىندا ومىردەن وزدى. اكەم ءومىرجان ەلى ءۇشىن كۇندىز-ءتۇنى ادال ەڭبەك ەتىپ, 73 جاسىندا وبىر دەرتىنەن قينالىپ, كوز جۇمدى. مەن ءوز باسىمنان وتكەن وسى شىندىقتاردى جايىپ سالۋىما ەلباسىنىڭ اقيقاتىن ايتقان ماقالاسىنداعى مىنا ويلارى تۇرتكى بولدى: «جەر دەگەننەن شىعادى. كەڭەس وداعى تۇسىندا قازاقتىڭ ۇلان-بايتاق جەرىنىڭ ءار تۇسى جانتۇرشىگەرلىك اتوم جارىلىستارى جاسالعان ءتۇرلى اسكەري پوليگوندار مەن بازالارعا, زەرتحانالارعا اينالدى. تەك ءبىر عانا سەمەي پوليگونىندا 456 يادرولىق, تەرمويادرولىق جارىلىس جاسالدى. ونىڭ 116-سى اشىق اتموسفەرادا جارىلىپ, حالقىمىزعا وراسان زور زياندى زارداپتار اكەلدى. قازاقستان عالىمدارىنىڭ ەسەبىنشە, سەمەي پوليگونىندا جارىلعان اتوم بومباسىنىڭ جالپى قۋاتى حيروسيماعا تاستالعان بومبادان ەكى جارىم مىڭ ەسە ارتىق ەكەن. مەن وسى تاجال پوليگونىن 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا جاپتىم».
قۇدايعا تاۋبە, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ 30 جىلدىعىن تويلاۋعا جەتىپ وتىرمىز. وزگە ەلدەرمەن تەرەزەمىز تەڭ, كەرەگەمىز كەڭ قۋاتتى مەملەكەتكە اينالدىق.تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ سارا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا, شەكارامىز شەگەندەلگەن, ءتول تەڭگەمىز اينالىمعا ەنگەن, جاڭا استانامىز – نۇر-سۇلتان شاھارى الەم كارتاسىنان ويىپ تۇرىپ ورىن العان, ىنتىماعى, بىرلىگى جاراسقان ەل رەتىندە تانىلىپ وتىرمىز. عىلىم مەن مادەنيەتىمىز, ادەبيەتىمىز بەن ونەرىمىز جەر دۇنيەگە تانىلا باستادى. سوندىقتان ەلباسىمىزعا قۇداي قۋات بەرسىن, ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولىپ, مەملەكەتىمىز گۇلدەنە بەرسىن!
باۋىرجان جاقىپ,
اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى
