ەستەرىڭىزدە بولسا, سوناۋ 90-جىلداردىڭ باسىندا دارالىعى مەن دانالىعى تەڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: ء«بىز قيىن-قىستاۋ سىنداردا دا ءوزىمىزدىڭ جاۋىنگەرلىك داڭقىمىزعا داق تۇسىرمەگەن حالىقپىز» دەگەن ەدى. جالپى, «جاۋىنگەرلىك» دەگەن ۇعىمدى كەڭ ماعىنادا ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ەگەر ازاتتىق دەگەن تالاپ بولماسا, ەلدىڭ باقىتى جولىندا ماڭداي تەر توگىلمەسە, بيىلعى 30 جىلدىق تورقالى تويى اتالىپ ءوتىپ جاتقان تاۋەلسىزدىك بولار ما ەدى؟
جاۋاپتى جىلداردا ەلباسى: «تاۋەلسىزدىك تۋىن تىگۋگە قانشالىقتى قاجىر-قايرات كەرەك بولسا, ونى قۇلاتپاي ساقتاپ الۋعا سونشالىقتى قاجىر-قايرات كەرەك» دەپ جازعان ەدى. بۇل ءسوز بۇگىن دە كوكەيكەستى.
جاقىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «ەلدىكتىڭ جەتى تۇعىرى» اتتى تاماشا تۇجىرىمداما جاريالاپ, جاس ۇرپاقتى سەرپىلتتى. مۇنىڭ ەڭ نەگىزگى يدەياسى – جاڭا قازاقستاننىڭ اداسپاس باعىتىن ايقىنداۋ.
ەلباسى بيلىك ساباقتاستىعىنا ايرىقشا ءمان بەرىپ, تاياۋدا Nur Otan پارتياسى تىزگىنىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا تاپسىراتىنىن مالىمدەدى.
حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ديپلومات, قازاقستان مەن الەمنىڭ جاۋاپتى دا لاۋازىمدى قىزمەتتەرى مەكتەبىنەن وتكەن پرەزيدەنتىمىز حالىق ءۇمىتىن اقتاپ كەلەدى. بۇعان زاماناۋي باستامالارى, پاندەميادان كەيىنگى ەكونوميكانى جانداندىرۋعا بيلىك پەن بارشا الەۋمەتتى ساۋاتتى جۇمىلدىرۋى دالەل بولادى.
ەلىمىزدە مۇعالىم, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بەدەلى كوتەرىلىپ كەلەدى. قوعامنىڭ الەۋمەتتىك از قورعالعان مۇشەلەرىنە كومەك قولىن سوزۋ, زەينەتاقى قورىن حالىقتىڭ جەكە الەۋمەتتىك سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزۋ, وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن جۇيەلەۋ, ت.ب. قاداۋ-قاداۋ جۇمىستار اتقارىلدى. حالىق قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ «قازىر توي ەمەس, وي جارىستىراتىن زامان» دەگەن ۇسىنىسىن جاقسى قابىلدادى.
بىلتىرعى ءال-فارابي مەن اباي مەرەيتويى, بيىلعى جامبىل, ءاليحان, قاجىمۇقان مەرەيتويلارى وسى ۇستانىمدى باسشىلىققا الدى.
ال عىلىمعا كەلسەك, ول – قوعامنىڭ تەمىرقازىعى. يننوۆاتسيا مەن تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋلار تەك قانا عىلىمنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسادى. بۇل رەتتە وتاندىق عىلىمعا مەملەكەتتىك قامقورلىق پەن مەملەكەتشىل جاۋاپكەرشىلىك كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىپ كەلەدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ عىلىمي گرانت سانىن كوبەيتىپ, قوماقتى قارجىسى بار «ۇزدىك عىلىمي قىزمەتكەر» بايقاۋىن جاريالاۋى, ىرگەلى عىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىنە بازالىق جالاقى تاعايىنداۋى – ماڭىزدى باستامالار.
پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» اتتى ۇستانىمى قوعامدا وڭ باعالانىپ وتىر. قوعامدىق قابىلداۋلار, ءتۇرلى باعىتتاعى باق – وسى پىكىرلەردىڭ ايناسى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» دەپ, مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ءرولىن نىعايتۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى ەلدىك باستاما كوتەردى. قازىرگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايعا جان-جاقتى, تەرەڭ تالداۋ جاساۋ, ونىڭ شەشۋ جولدارىن كورسەتۋ – ۇكىمەتتىڭ موينىنداعى جاۋاپتى مىندەت.
بۇگىندە جاڭارعان قوعام سوت پەن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى, بيزنەستى ورايلى دامىتۋدى, قارجى رەسۋرستارىن دۇرىس ءبولۋدى, حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋدى بارىنشا جەتىلدىرۋدى, وڭىرلەر اراسىنداعى تەڭسىزدىكتى جويۋدى تالاپ ەتسە, قابىلدانعان مەملەكەتتىك باعدارلامالار بۇل سۇرانىستى كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشەتىنىنە سەنىمدىمىز.
پرەزيدەنت ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا مەملەكەت دامۋىنداعى ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە سالا رەتىندە قاراپ وتىرعانى دا ورىندى. اسىرەسە ءبىلىم جۇيەسىنە كاسىپتىك باعدارلاۋ ساياساتىن ەنگىزۋ, سول ارقىلى ەڭبەك نارىعى سۇرانىسىنا بەيىمدەۋ – قازىرگى ۋاقىت تالابى. سونداي-اق پرەزيدەنت جاس مامانداردى اۋىلعا جىبەرۋدىڭ تەتىكتەرىن ويلاستىرۋدى ۇكىمەتكە جۇكتەدى. جوعارى وقۋ ورىندارى جۇمىس ساپاسى مەن ناتيجەلىلىگى وسىمەن ولشەنەتىن كەز دە الىس ەمەس دەپ ويلايمىز.
وسى جىلى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ۇسىنعان 10 ۇلتتىق جوبادان كەلەلى ناتيجە كۇتەمىز. سونىڭ ىشىندە ء«بىلىمدى ەل – ساپالى ءبىلىم» مەن «ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋ» ۇلتتىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋگە سەبەپشى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن.
مىسالى, گەوگراف-ەكولوگ رەتىندە بۇل ماماندىقتىڭ ءمانى ءدال بۇگىن بۇرىنعىدان دا وزەكتى دەپ سانايمىن. ەل مەن جەر تۇتاستىعىنا, قازاقستاننىڭ ءتورت تاراپىنىڭ دا نىعايۋىنا, شەكاراسىنىڭ شەگەندەلە تۇسۋىنە گەوگرافيا عىلىمى جاۋاپتى ەكەنىن جاقسى تۇسىنەمىز. وسى باعىتتا شاكىرتتەرىمدى جۇمىلدىرىپ تا جاتىرمىن. ال ەكولوگياعا كەلسەك, نۇر-سۇلتان مەن الماتى قالالارىنىڭ توبەسىنەن تۇنەرگەن بۇلت, لاس اۋا ءبارىمىزدى قاتتى تولعاندىرادى. اكىمدىكتەر, ءتارتىپ پەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كولىكتەن شىعاتىن ۋلى گازداردى رەتتەيتىن قاتاڭ ەرەجە بەكىتپەي بولمايدى. ونىڭ ورنىنا ەكولوگيالىق تازا كولىكتەردى ەنگىزۋ – قاي جاعىنان دا ارزان جانە قايتارىمى مول جوبا. سونىمەن بىرگە بيىلعى باتىس وڭىرلەرىندەگى قۇرعاقشىلىق ماسەلەسى دە قاتتى ويلاندىرادى.
بيىلعى تاۋەلسىزدىكتىڭ ءجونى بولەك. وتىز جىل – وردالى ەلدىڭ ايتارلىقتاي ماڭىزدى بەلەسى. اعا بۋىن جاستاردىڭ تىلەگىن تىلەپ, اق باتاسىن بەرىپ وتىرۋى – زاڭدى قۇبىلىس. ومىردە جاقسىلىق پەن قيىندىق قاتار جۇرەدى. بيىل قازان ايىنىڭ سوڭىندا جەتپىس ەكى جىل قول ۇستاسىپ, ءبىلىم سالاسى ماماندارىن تاربيەلەگەن, وتاندىق ادەبيەتتانۋ سالاسىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان جۇبايىم, اكادەميك سەرىك قيراباەۆ باقيعا وزدى. ول كىسى ءاردايىم: ء«بىلىمدى دە بىلىكتى جاستارعا سەنۋ كەرەك. تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتەتىن – سولار» دەپ, ىزگى نيەتىن جەتكىزەتىن. جاراتقان 95 جىل عۇمىر بۇيىرتقان سەراعاڭنىڭ قازاقستاننىڭ كەلەشەگىنە دەگەن تىلەگى ورىندالاتىنىنا سەنەمىن.
تاۋەلسىزدىگىمىز جەمىستى, اۋىل-قالامىز كەلىستى, ۇرپاعىمىز ءورىستى بولعاي.
ءاليا بەيسەنوۆا,
ۇعا اكادەميگى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
