وسىدان ەكى اي بۇرىن عانا الەۋمەتتىك جەلىدە قالا ىشىندەگى يەسىز يتتەردىڭ كوبەيىپ كەتكەندىگى تۋرالى ءسوز بولعان. ءسوز بولعانىمەن, ورگەن يت ءورىپ ءالى ءجۇر. ناتيجەسى مىنە, ايدىڭ, كۇننىڭ امانىندا قارشاداي قىزدى قاڭعىباس يت تالاپ ءولتىردى. اتا-اناسى قايعىدان قان جۇتسا, حالىق كىنانى كىمنەن تابارىن بىلمەي دال. «تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار» دەمەكشى, قۇزىرلى ورگاندار قولعا قارۋ الىپ, يت اتا باستاسا, جانۋارلاردى قورعاۋشىلار كەسە-كولدەنەڭ قارسى شىعادى. الايدا ءيتتىڭ ءومىرى ادام ومىرىنەن قىمبات ەمەس شىعار...
– شىنىمىزدى ايتساق, بالالاردى دالاعا جىبەرۋگە قورقامىز. قاڭعىرعان يت كوپ. قالاداعى ۆەتەريناريا ءبولىمىنىڭ بار-جوعى بەلگىسىز. جابىق ۇيىم سياقتى. قاڭعىباس ءبىر يت قالدىرماي اۋلاپ, كوزدەرىن جويسا دۇرىس ەدى. ال جانۋارعا جاندارى اشيتىن ازاماتتار بولسا, يت قورا سالىپ, سوندا قاماپ ۇستاسىن, – دەيدى وسكەمەننىڭ تۇرعىنى رينات قىسەكين.
يت قورا دەمەكشى, وسكەمەندە قاڭعىباس يتتەردى اسىراۋعا ارنالعان پيتومنيك قۇرىلىسى باستالعان. 100 يتكە شاقتالعان پيتومنيككە قالا اكىمدىگى جەر دە ءبولىپ بەرگەن.
– قالا باسشىلىعىنىڭ كومەگىمەن پيتومنيك سالىنىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا قۇرىلىس اياقتالادى. قاڭعىباس يتتەردىڭ كوبەيىپ كەتۋىنىڭ ءبىر سەبەبى, تۇرعىندار يتتەردى جازداي ساياجايدا اسىراپ, قىستا قاراۋسىز جىبەرەدى. قالانى يتتەن تازالاۋعا ۆەتەريناريا سالاسى جاۋاپكەرشىلىك تانىتۋى ءتيىس. حالىقپەن بايلانىستا بولۋى كەرەك. الايدا ولاردىڭ نە تەلەفون نومىرلەرى, نە الەۋمەتتىك جەلىدە پاراقشالارى جوق, – دەيدى وسكەمەن قالاسى اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى الىبەك تۇرسىمبەتوۆ.
بۇل نە دەگەن جاۋاپسىزدىق دەپ, «وسكەمەن-ۆەت» كمم باسشىسى جۇماعازى ورازالينگە حابارلاسقانبىز. سويتسەك, جاۋاپسىزدار جوعارىدا, ۇكىمەتتە, مينيسترلىكتە كورىنەدى. وسى ورايدا جۇماعازى قاليبەك ۇلى ۆەتەريناريانىڭ بىلىق-شىلىققا باتىپ وتىرعانىن جىلىكتەپ تۇرىپ ايتىپ بەردى.
– ۆەتەريناريا سالاسىنا پرەزيدەنت پەن ۇكىمەت نازار اۋدارماسا, قۇرىپ بارا جاتقان سالا قۇري بەرەدى. ءبىز مال ەمدەيمىز بە, يت اتامىز با؟! جالعىز دارىگەر, جالعىز كولىك قالاداعى ءورىپ جۇرگەن ءيتتى بيىل اتىپ تاۋىسا المايدى. ەكىنشىدەن, ولاردى مىلتىقپەن اتۋعا رۇقسات جوق. قولىمىزداعى ينەلى قارۋ 5-10 مەترگە عانا ۇشادى. قاڭعىباس يت بولسا, «مەنى اتىپ ال» دەپ قاراپ تۇرمايدى, – دەپ اشىنا سويلەي باستادى جۇماعازى قاليبەك ۇلى. – ءبىزدىڭ مىندەت – اۋىلشارۋاشىلىق جانۋارلارىن ەگۋ, قان الۋ, تەكسەرۋ, اۋرۋ مالدى ارناۋلى سانيتارلىق مال سويۋ الاڭىنا اپارۋ. سونىمەن قاتار ەتكە, سۇتكە انىقتاما بەرۋ. سىرعالاۋ, تاڭبالاۋ, كۋالىك بەرۋ, بازاعا ەنگىزۋ دە ءبىزدىڭ جۇمىس. ال قاڭعىباس يتتەر مەن مىسىقتاردى اۋلاۋ – قوسىمشا مىندەتىمىز. تۇرعىنداردان ارىز-شاعىم جەتسە, بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس جۇمىس ىستەيمىز. بەلگىلەنگەن اۋماقتاردا يەسىز يتتەردى اۋلاۋعا اۋماقتىق باسقارۋ ورتالىعىنان ءبىر مامان, ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورى, مال دارىگەرى جانە اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىسى قاتىسادى. بۇل وڭاي شارۋا ەمەس. ماماندار جەتكىلىكسىز. سەبەبى مال دارىگەرىنىڭ, جۇرگىزۋشىنىڭ جالاقىسى وتە از. ەكىنشىدەن, قالا اۋماعى از ماماندار ءۇشىن وتە ۇلكەن. ۇلگەرمەيدى, – دەپ ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ ايتىپ بەردى.
قايتكەنمەن, ۆەتەريناريا سالاسىندا ءومىر بويى قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان باسشى بۇل تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن بىلەتىن شىعار دەپ, ۇسىنىسىن دا تىڭدادىق. بىزدىكى دە قۇزىرلى ورگاندار قۇلاق اسىپ قالاتىن شىعار دەگەن وي عوي. ونىڭ ۇستىنە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆەتەريناريا سالاسىنا كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن جولداۋىندا ايتقان.
– ۇكىمەتكە ۇسىنىس ايتار بولسام, قاڭعىباس يتتەردى اۋلاۋدى باسقا مەكەمەگە جۇكتەسىن. ءار اۋماقتىق باسقارۋ ورتالىعىندا يتتەردى اۋلاۋ بريگاداسى قۇرىلىپ, قارجى بولىنسە دەيمىن. ەلدى مەكەننەن الىستاۋ جەرلەردە توبىمەن جۇرگەن يتتەردى وتتى قارۋمەن اتۋعا رۇقسات بەرۋ كەرەك پە دەپ ويلايمىن. ويتكەنى ءبىز پايدالانىپ جۇرگەن «ۋۆىش-651» ينەلى قارۋ كوشەدەگى ءيتتى اتۋعا جارامايدى. تيگەن جاعدايدا, يت قاشىپ بارىپ ولەدى. شپريتس ءتۇسىپ قالسا, ونى ءبىر بالا تاۋىپ الىپ, وقىس جاعدايعا ۇشىراسا قايتەمىز؟ قىل اياعى تاعى دا مال دارىگەرى كىنالى بولىپ شىعادى, – دەپ بۇكپەسىز ۇسىنىس-پىكىرىن ءتىزىپ بەردى «وسكەمەن-ۆەت» كمم باسشىسى ج. ورازالين.
سونىمەن قاتار مال دارىگەرلەرىنىڭ اي سايىنعى جالاقى-
لارىنىڭ ماردىمسىز ەكەنىن دە تىلگە تيەك ەتتى. جۇقپالى اۋرۋعا ۇشىراعان مالمەن جۇمىس ىستەيتىن دارىگەر ءبىر رەتتىك ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ جاردەماقىسىن الا المايتىنىن دا اشىنا ايتتى. كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرى مەملەكەتتىك نەمەسە ازاماتتىق مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنە جاتقىزىلماعاندىقتان, كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىققانداعى تولەمى دە تيىن-تەبەن كورىنەدى.
– مال دارىگەرى ءبىر جىل قىزمەت ەتسە دە, وتىز جىل جۇمىس ىستەسە دە الاتىن ايلىق بىردەي. ساناتتىڭ ءوسۋى دەگەن جوق. بۇيتە بەرسە, ءيتتىڭ ادامعا شابۋى تۇك ەمەس بولىپ قالادى. جۇقپالى ىندەت دەندەپ, مال قىرىلا باستاسا, ادامزاتتىڭ كۇنى ۆەتەرينارعا تۇسەدى. بىراق ول كەزدە تىم كەش بولادى. ايتپاعىم, ەرتەڭىمىزدى بۇگىن ويلايىق. بۇگىن دەپ وتىرعانىم, قازىرگى مال دارىگەرلەرىنىڭ جاس شاماسى 55-63 جاس ارالىعىندا. ولار زەينەتكە كەتكەن سوڭ ورىندارىن باساتىن جاس كادر جوق, – دەيدى بولاشاققا كوز تاستاعانداي ج.ورازالين.
ايتقان ءۋاجى دە, ۇسىنىس-پىكىرى دە ورىندى. جالاقى كوتەرىلمەي, جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك جاسالماي, جوعارىدا ايتقان ماسەلەلەر شەشىلمەيدى. يت بۇگىن ءبىر بالانى جازىم ەتسە, ەرتەڭگى كۇنى مۇنداي جاعداي قايتالانبايدى دەگەنگە كىم كەپىلدىك بەرەدى؟!
– وسى جىلدىڭ 17 جەلتوقسانىندا ەرتىس پوليتسيا ءبولىمى اتالعان فاكتى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدى باستادى. قازىرگى ۋاقىتتا قىلمىستىق ءىس بويىنشا ءتيىستى سوت ساراپتاماسى تاعايىندالدى. بولعان وقيعانىڭ بارلىق ءمان-جايلارىن انىقتاۋعا باعىتتالعان قاجەتتى تەرگەۋ ارەكەتتەرى جۇرگىزىلۋدە. وزگە اقپارات قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 201-بابىنىڭ 1-بولىگىنە سايكەس جاريا ەتۋگە جاتپايدى, – دەدى وبلىستىڭ باس پوليتسەيى ساعات ماديەۆ.
ال قايعىلى جاعدايعا بايلانىستى پوليتسەيلەردىڭ تەرگەۋى, اكىمدىكتەگى ءبىر ساعاتتىق جيىن – جىلدار بويى بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان پروبلەمانى شەشپەيدى. بۇل ءۇشىن ءبىز قاۋزاپ وتىرعان سالانىڭ جۇيەسى سالا مامانى ايتقانداي وزگەرۋى كەرەك. وزگەرمەيىنشە, سان سوعىپ قالا بەرەمىز... ايتپاقشى, 17 جەلتوقسان كۇنى يت تالاپ ولتىرگەن قىز 18-ءى كۇنى جەتى جاسقا تولۋى كەرەك ەدى. قىرشىنىنان قيىلعان عۇمىرعا كىنالى كىم؟
