نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنەن كورىنىپ وتىر
ەلباسىنىڭ «20 زياتكەرلىك مەكتەپ» جوباسى اياسىندا 2010 جىلى تالدىقورعاندا دا فيزيكا-ماتەماتيكالىق باعىتتاعى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى» اشىلعان ەدى. نەگىزگى ماقساتى جاسوسپىرىمدەردىڭ زياتكەرلىك الەۋەتىن كوتەرىپ, كوشباسشىلىق قادامىن قالىپتاستىرۋ, ادامي قۇندىلىعى جوعارى زيالى تۇلعا تاربيەلەۋگە ىقپال ەتۋ بولىپ تابىلادى. وسى باعىتتا پەنسيلۆانيا UPENN, فيلادەلفيا (اقش) جانە Sussex, برايتون ( ۇلىبريتانيا) ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە كاسىبي بىلىكتىلىگىن كوتەرگەن, ەلباسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالعان جەتىسۋدىڭ كىندىك قالاسىنداعى زياتكەرلىك مەكتەپ فيليالىن باسقارىپ وتىرعان پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى گۇلايىم بايجيكەنوۆانى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– گۇلايىم قابيدولداقىزى, زياتكەرلىك مەكتەپتىڭ كوپ ءمۇمكىندىگىنىڭ ءبىرى – جالپى ورتا مەكتەپكە ءتان باعدارلامامەن شەكتەلمەي, ۋاقىت تالابىنا ساي زاماندا تىڭ سەرپىنمەن ءبىلىم بەرەتىندىگى تۋرالى سونى وي قوزعاساڭىز؟
– ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا بىرەگەي ءبىلىم بەرۋ, ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدى تاپسىرىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردى «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندەگى وقىتۋ دەڭگەيىنە جەتكىزۋ كەرەك» دەدى. بۇل بىزگە ءبىلدىرگەن سەنىم, سونىمەن بىرگە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەۋدە. ءيا, بىرىنشىدەن, زياتكەرلىك مەكتەپتىڭ ەرەكشەلىگى قانداي دەگەنگە توقتالايىن. ءبىلىم ورداسىندا ورتا ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, ءار وقۋشىنىڭ ويلاۋ قابىلەتىن دامىتۋدى نەگىزگى ۇستانىمىنا اينالدىرعان. قاراپايىم عانا مىسال كەلتىرسەم, ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى وقۋشىعا ەسەپ شىعارتقان كەزدە تاقتانى, ءيا بولماسا قاعازدى شيمايلاپ تۇرماي (كالكۋلياتوردى مۇلدە ۇمىتىپ) ويشا كوبەيتىپ, ءبولىپ دۇرىس جاۋابىن جازۋعا ماشىقتاندىرادى. سان رەت سۇزگىدەن وتكەن مۇنداي تاسىلدەر ءار پاندە رەتىنە وراي پايدالانىلادى. وقۋشىلار مۇعالىمىمەن بىرلەسە جۇرگىزەتىن عىلىمي-زەرتتەۋىندە ەرەجەمەن شەكتەلمەي, وزىندىك ويىن ءىس جۇزىنە اسىرۋىنا مۇمكىندىك مولىنان جاسالعان. ءسويتىپ, الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە ەنۋ ماقساتىندا بالانىڭ العىرلىعىن انىقتاۋعا, ۇشقىرلىعىن ۇشتاۋعا قادام جاسالادى. ۋاقىت تالابىنا ساي ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن 59 وقۋ كابينەتى, روبوتتى تەحنيكالىق, نانوتەحنولوگيالىق 13 زەرتحانا, ەلەكتروندىق ابونەمەنت ورناتىلعان كىتاپحانا, جوعارى جىلدامدىقتى جەلىلى, جەلىسىز Wi-Fi ينتەرنەت جۇيەسى بار. وسىنى ۇتىمدى پايدالانا ءبىلۋ ءۇشىن كاسىبي ماماندارعا ءتان بىلىكتىلىكتەرى سىنالىپ, ىرىكتەلگەن پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتتارى جانە جوعارى ساناتتى 124 مۇعالىممەن بىرگە شەتەلدىك 21 وقىتۋشى جۇمىس ىستەۋدە.
بىلتىرعى جىلى اتتەستاتتاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ۆاليداتسيادان سۇرىنبەي وتكەنىمىزدى ايتقىم كەلەدى. بۇل تۇلەكتەرىمىز مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, الەمنىڭ بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىندارىنا وقۋعا تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن حالىقارالىق ماڭىزى بار قۇجاتقا يە بولاتىندىعىن اڭعارتادى.
– از عانا ۋاقىتتا وڭىردە ءوزىندىك ورنىن ايشىقتاعان زياتكەرلىك مەكتەپ ەكى جىلدا قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى؟
– بارلىق كورسەتكىشتەر بويىنشا رەسپۋبليكاداعى «ەڭ ۇزدىك وليمپيادالىق مەكتەپ» دەپ تانىلدى. 2012 جىلى مەكتەبىمىزدى تامامداعان 66 تۇلەكتىڭ 9-ى «التىن بەلگى», 6-ۋى «ۇزدىك اتتەستات» يەگەرى بولدى, 11 تۇلەگىمىز سىنداردان سۇرىنبەي ءوتىپ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى اتاندى. بىلتىرعى جىلى دا سول بيىكتەن تۇسپەي ءشاكىرتتەرىمىزدىڭ التىن, كۇمىس مەدالدارى ەسەلەنىپ, 20 وقۋشىمىز نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىمدەرىن جالعاستىرسا, ءتۇركيا, ۇلىبريتانيا, رەسەي مەملەكەتتەرىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا تاڭداعان ماماندىقتارى بويىنشا وقۋعا تۇسكەن وقۋشىلارىمىز بار. بىرقاتار ۇستازدارىمىز جەكەلەگەن پاندەر بويىنشا باعدارلامالار قۇراستىرىپ, وقۋلىقتار جازۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا. ءسويتىپ, كاسىبي بىلىكتىلىكتەرىن ارىپتەستەرىنە مويىنداتۋمەن قاتار, زياتكەرلىك مەكتەپ مەرەيىن كوتەرە تۇسۋدە.
– زياتكەرلىك مەكتەپتىڭ وزگە مەكتەپتەردەن قانداي ەرەكشەلىگى بار؟
– ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ زاماناۋي مودەلىن ازىرلەۋ, ەنگىزۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ بالاباقشادان باستاۋ الىپ, باستاۋىش سىنىپتا جالعاسىپ, نەگىزگى جانە جوعارى سىنىپتاردا وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزۋدى كوزدەيدى. «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى رەتىندە اكادەميالىق ەركىندىك پەن دەربەستىك قۇقىعىنا يە. بۇل مارتەبە وقۋ باعدارلامالارىن دەربەس بەكىتۋگە, قابىلداۋ ەمتيحاندارىنا قويىلاتىن تالاپتاردى بەلگىلەۋگە, وقۋ ۇلگەرىمىن باقىلاۋعا, ارالىق جانە قورىتىندى اتتەستاتتاۋعا قۇقىقتى بىلدىرەدى. اكادەميالىق ەركىندىككە وراي ءبىزدىڭ مەكتەپتە كوشباسشىلىقتى قالىپتاستىرۋعا ارنالعان جەكە باعدارلاما قۇراستىرىلدى. وسى باعدارلاما ارقىلى ءار مۇعالىمنىڭ, ءار وقۋشىنىڭ وزىندىك «مەنى» قالىپتاسىپ, سەنىمى ارتادى. جاس كوشباسشىنى انىقتاۋ بالاباقشادان باستاۋ الادى. نەگىزگى مەكتەپتە «كوشباسشىلىقتى دامىتۋ» ەلەكتيۆتى كۋرسى جۇرگىزىلەدى, ال جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى جاس ليدەرلەر اسسوتسياتسياسىنا تارتىلعان.
مەكتەپتەگى تاعى ءبىر وزگەشەلىك, وقۋشىلارىمىز تاڭعى 8.15-تەن باستاپ 40 مينۋتتان وقيدى. جوسپارعا سايكەس, قوسىمشا دايىندىق جانە ۇيىرمە ساباقتارى دا كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن. وقۋشىلار كۇنىنە 3 رەت مەكتەپ اسحاناسىندا تاماقتانادى. سونداي-اق, زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ وقۋشىلارى ارنايى تىگىلگەن مەكتەپ جانە سپورت كيىمدەرىمەن جىل سايىن تەگىن قامتاماسىز ەتىلەدى.
مەكتەبىمىزدە كوپتىلدىلىكتى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا شەتەلدىك وقىتۋشىلاردى جاساقتاۋ حالىقارالىق ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ پەداگوگ مامانداردى جالداۋ بويىنشا وتكىزەتىن حالىقارالىق جارمەڭكەلەرى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىمەن سەرىكتەستىگى ارقىلى ىسكە اسادى. ستراتەگيالىق سەرىكتەسىمىز كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى ماماندارىمەن حالىقارالىق ۇزدىك تاجىريبەلەرگە سۇيەنە وتىرىپ جاسالىپ, كىرىكتىرىلگەن باعدارلاما بويىنشا جەكەلەگەن سىنىپتار وقىتىلادى. ۇجىمدا ءوز ىسىنە بەرىلگەن جوعارى بىلىكتى تاجىريبەلى ۇستازدارمەن قاتار, بولاشاعىنان زور ءۇمىت كۇتتىرەتىن: مالايزيا, كانادا, اقش, ۇلىبريتانيا, جاڭا زەلانديا, فيليپپيندىك جاس مۇعالىمدەر ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرىلعان. جەكەلەگەن پاندەر «team teacher» جۇيەسى بويىنشا جۇرگىزىلەدى, ياعني ءبىر ءپان بويىنشا ەكى پەداگوگ قاتار تۇرىپ (قازاقستاندىق-شەتەلدىك) ءدارىس بەرەدى. مەكتەبىمىزدە بەلگىلەنگەن تالاپقا ساي وقۋشى ءبىلىمىن باعالاۋدىڭ كريتەريالدى فورماسى قولدانىلادى. العاشقى كۇننەن «جاسىل مەكتەپ» جوباسى جۇمىس ىستەيدى. ماقساتى – وقۋشىلاردى ەڭبەكقورلىققا, مەيىرىمدىلىككە, قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسۋعا تاربيەلەۋ. قوعام جانە مەكتەپ, تابيعات-انا يگىلىگىنە قامقورلىقپەن ۇقىپتى قاراۋ نەگىزگى ۇستانىمى بولىپ سانالادى. 2012 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن «قامقورلىق» جوباسى اياسىندا وقۋشىلارىمىز اپتاسىنا ەكى رەت تالدىقورعانداعى «اينالايىن» بالالار ۇيىنە بارىپ قامكوڭىل بالالاردىڭ جۇرەكتەرىنە جىلىلىق شۋاعىن قۇيۋدى ادەتكە اينالدىردى. ءبىر ناتيجەسى قامقورلىققا الىنعان 3-7 جاس ارالىعىنداعى بالالار ءبىزدىڭ وقۋشىلارىمىزعا باۋىر باسىپ كەتتى.
– «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنان باستاۋ العان ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنا سايكەس قانداي جۇمىس اتقارىلدى, اتقارىلۋدا؟
– «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا «باسەكەگە قابىلەتتى دامىعان مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ءبىز ساۋاتتىلىعى جوعارى ەلگە اينالۋىمىز كەرەك» دەدى پرەزيدەنت. جاڭا جولداۋ ءبارىمىزدى جىگەرلەندىرىپ وتىر.
ەلباسى زياتكەرلىك مەكتەپتەر ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ جونىندەگى ستراتەگياسىنىڭ ءبىر بولىگى بولىپ تابىلاتىن زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ مارتەبەسىن, الەۋەتىن ارتتىرۋدى اتاپ ءوتتى. زياتكەرلىك مەكتەپتەردىڭ باستى مىندەتى, باسەكەگە قابىلەتتى تۇلەكتەردى دايارلاۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ءوزىنىڭ تاجىريبەسىن دايەكتەۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا ىقپال ەتۋ, بارلىق جاس ۇرپاققا ساپالى ورتا ءبىلىم الۋعا تەڭ قولجەتىمدىلىكتى قامتۋ بولىپ تابىلادى. ءبىز وسىنى ىسكە اسىرۋ ءۇستىندەمىز. پاتريوتتىق تاربيەنى جوعارى دەڭگەيدە جۇرگىزۋمەن قاتار, مەكتەبىمىزدە قالىپتاسقان ءۇشتىلدىلىك وقۋشىلاردىڭ الەۋەتىن جوعارىلاتۋدا. سىن, شىعارماشىلىق ويلاۋ قابىلەتى, مادەنيەتارالىق قىزمەتتەستىككە بەيىمدىلىگى, وزىنە ءجانە اينالاسىنداعىلارعا دەگەن قۇرمەت, سىيلاستىق, باسقا ءتىلدى ءۇيرەنۋگە دەگەن نيەتتەرى وڭ باعىتتا قالىپتاسۋدا. بۇگىنگى مەكتەپ – وقۋشىنى ءبىلىم مەن عىلىمعا ۇيرەتىپ قانا قويماي, ءوز بەتىمەن ءبىلىم الۋعا, تالداۋ جاساۋعا, سىني تۇرعىدا ويلاۋعا, رۋحاني باي, شىنشىل, بەلسەندى بولۋعا ۇيرەتەتىن ينستيتۋت. رۋحى بيىك, باسەكەگە قابىلەتتى, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋى مەن دامۋىنا قۇلشىنا قاتىسۋعا بەيىم كوشباسشىلاردى دايىنداۋعا قابىلەتتى بارلىق كومپونەنتتەر ءبىزدىڭ مەكتەپتە بار دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.
