وسى ورايدا ىرىس پەن قۇت دارىعان وساكاروۆ اۋدانى تۋرالى قىسقا دا نۇسقا ايتا كەتكەن ءلازىم. قازىرگى تاڭدا اۋداندى كوپتەگەن ۇلت پەن ۇلىستىڭ بالاسىنان قۇرالعان 30 مىڭ ادام مەكەن ەتەدى. تۇرعىندارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. اۋداننىڭ استا-توك استىعى مەن مول كارتوبى ىشكى تۇتىنۋدى قاناعاتتاندىرىپ قانا قويماي, ەكسپورتقا دا شىعارىلادى. مال شارۋاشىلىعى دا دامىعان. مىسالى 1991 جىلدان 2000 جىلعا دەيىن اۋداننىڭ 39 مەملەكەتتىك كاسىپورنى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدىڭ جاڭا تۇرىنە كوشىرىلگەن ەكەن.
جالپى وساكاروۆ اۋدانىنداعى ونەركاسىپتىڭ نەگىزى «Kazakhmys Coal» جشس كومىر كەنىشىنىڭ ءبورىلى دەپارتامەنتى مەن «قازسۋشار» رمك-نىڭ ق.ساتباەۆ اتىنداعى سۋ كانالى سىندى قالاتۇزۋشى ەكى كاسىپورىننان قۇرالادى.
بۇگىندە اۋداندا قۇرىلىس جۇمىستارى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. مىسالى سوڭعى دەرەكتەرگە ساي, اۋداندا 300 وتباسى باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلگەن. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءۇش مەكتەپ, ەكى بالا باقشا جانە مىڭنان استام بالا كەلەتىن 36 ميني-ورتالىق سالىنىپتى.
مىنە, اۋداننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى وسى جانە باسقا دا سالالاردا قول جەتكىزگەن تابىستارى «ەلىمنىڭ باقىتىن تەربەتكەن تاۋەلسىزدىك» فيلمىندە كەڭىنەن ايتىلدى. بۇل جوبا يدەياسىنىڭ اۆتورى اۋدان اكىمى نۇركەن قوبجانوۆتىڭ ءوزى بولعان ەكەن. فيلم بارىسىندا ەكى جۇرگىزۋشى دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنا كۋا بولعان اۋدان تۇرعىندارى جانە تاۋەلسىزدىك قۇرداستارىمەن وتكەندى ەسكە العان, بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىكتى ءسوز ەتكەن اۋقىمدى سۇحباتتى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جۇرگىزەدى.
سۇحباتقا قاتىسقانداردىڭ قاتارىندا اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, قۇرمەتتى ازامات يسلام شاكىربەكوۆ, اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتتارى گريگوري بوديك, ەركىنباي تەمىروۆ, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ارداگەرى ولگا گەرەنچير, اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى قانات ساققۇلاقوۆ, سپورت ارداگەرى سەرگەي پوتۋپالەنكو, دەنساۋلىق ساقتاۋ ارداگەرى سۆەتلانا شەمەرليۋك, دەنساۋلىق ساقتاۋ قزمەتكەرى جۇماش نۇرمۇحانبەتوۆا, «سەلسكي ترۋجەننيك» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى ەلەنا ۆرونا, تاۋەلسىزدىك قۇرداسى ايگەرىم سۇلەيمەنوۆا جانە باسقالار بولدى.
بۇدان كەيىن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلىنداعى ءوڭىردىڭ تاريحى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ارنالعان «وساكاروۆ اۋدانى: تاۋەلسىزدىك شەجىرەسى» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. باسىلىمدى تانىستىرۋ قۇرمەتىنە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ارداگەرى ولگا ۆلاديميروۆنا گەرەنچير يە بولدى.
تۇساۋكەسەر راسىمىندە اۋدان اكىمى بۇل كىتاپتىڭ ولكە تاريحىنا قۇرمەتپەن قارايتىن جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءۇشىن ۇلكەن تارتۋ بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– وساكاروۆ اۋدانى – ءار ءتۇرلى تاعدىر, مىنەز, ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن ورتاق ءۇيىمىز. بۇل كىتاپ اۋداننىڭ قالىپتاسۋى جانە ونىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقان ادامدار تۋرالى. قۇندى ەڭبەك ءبىزدىڭ تۋعان جەرىمىزدە بولىپ جاتقان وقيعالار, ەكونوميكا, مادەنيەت, ءبىلىم, مەديتسينا جانە باسقا دا سالالاردىڭ دامۋى تۋرالى اڭگىمەلەيدى, – دەدى ول.
ساحنا تورىنە كوتەرىلىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى ۇلىق مەرەكەمەن قۇتتىقتاعان اۋدان اكىم نۇركەن قوبجانوۆ دەرەكتى ءفيلمنىڭ تۇسىرىلىمىنە جانە تاريح, ەكونوميكا, مادەنيەت, ءبىلىم, مەديتسينا جانە باسقا دا سالالارعا قاتىستى ماتەريالدار قامتىلعان جاڭا تۋىندىنىڭ جارىق كورۋىنە بەلسەنە ات سالىسقان ازاماتتارعا العىس ايتتى. ولاردىڭ ءبارى تورگە شاقىرىلىپ, لايىقتى سىي-سياپات كوردى.
مەرەكەلىك شارا بارىسىندا اۋداننىڭ ونەرپازدارى بي بيلەپ, اننەن شاشۋ شاشتى. اتاپ ايتقاندا, اۋداندا تۇراتىن تالانتتى جاستار وساكاروۆ اۋدانىنىڭ بولاشاقتاعى گيمنى ىسپەتتى «سارىبەل» اتتى ەكى بىردەي ءان شىعارعان ەكەن, سولار ساحنا تورىنەن ورىندالعاندا جۇرت ورىندارىنان كوتەرىلىپ كەتتى.
«سارىبەل» دەمەكشى, اۋدان حالقى الداعى ۋاقىتتا «وسكاروۆ» اتاۋىنىڭ ءدال وسىنداي بولىپ وزگەرەتىنىنە بەك سەنىمدى ەكەن. ءيا, قۇت قونىپ, قىدىر دارىعان ولكەگە ءوزىنىڭ تاريحي اتاۋى تەزىرەك ورلاسا ەكەن دەگەن يگى تىلەككە ءبىز دە شىن ىقىلاسپەن نيەتتەستىك بىلدىردىك.
