قازاقستان مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ
مادەنيەت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى تۋرالى
قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى بايلانىس بىرنەشە عاسىرعا سوزىلعان, ۋاقىت پەن الما-كەزەك دۇنيە تالاپتارىمەن سارالانعان, نىعايعان قارىم-قاتىناس. رەسەي – ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەسى, ءىرى مەملەكەت, ماڭگىلىك كورشى ەل. ارينە, ەكى مەملەكەت دەربەس, ەگەمەن ەل بولسا دا ساياسي-ەكونوميكالىق, رۋحاني-مادەني دامۋى ءار ۋاقىتتا ءبىر-بىرىنە اسەر بەرگەن. كەشەگى شوقان ءۋاليحانوۆ پەن دوستوەۆسكيدىڭ دوستىعى, پۋشكيندى قازاققا تانىتقان اباي مەن شاكارىم بابالارىمىز, ماحامبەتتەن اسەر العان اندرەي ۆوزنەسەنسكيلەر كوز الدىمىزعا بىردەن كەلەدى. تاۋەلسىز ەل رەتىندە دە ءبىز بايلانىس ورناتا بىلدىك. مادەنيەت سالاسىنداعى ەكى ەلدىڭ بۇگىنگى قارىم-قاتىناسى جايلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى اسقار بورىباەۆتى اڭگىمەگە تارتتىق.
– اسقار يسمايىل ۇلى, تەرەزەسى تەڭ ەلدەر رەتىندە قازىرگى كەزدە مادەنيەت سالاسىندا كورشى ەلدەر قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى؟
– «قازاقستان مەن رەسەيدىڭ قارىم-قاتىناسى عاسىرلاردىڭ تەرەڭىنە تامىر جايعان جانە باي تاريحي داستۇرلەرمەن بايىعان. ەجەلدەن بەرى بەيبىتشىلىكسۇيگىشتىك پەن تولەرانتتىلىقتى قانىنا سىڭىرگەن ءبىزدىڭ حالىقتارىمىز تاريحى ورتاق بولعان ۇزاق مەرزىم مەن ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس بارىسىندا سانالىق ءدىل ورتاقتىعى مەن اشىق مادەنيەتارالىق ديالوگتىڭ نەگىزىن قالىپتاستىردى» دەگەن ەلباسىمىزدىڭ قاناتتى سوزىمەن اڭگىمەمدى باستاعالى وتىرمىن.
مادەنيەت حالىقتاردى جاقىنداستىرا تۇسەتىن ۇلكەن كۇش. ءمادەنيەتتىڭ قاي سالاسىن الىپ قاراساڭىز دا, مۋزىكا, تەاتر, كينو, مۇراجاي مەن كىتاپحانا ءىسى بۇگىنگى كۇنى رەسەي مەن قازاقستان اراسىندا ءبىر-بىرىمەن ۇشتاسىپ, ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ, الماسىپ, دامۋ ۇستىندە.
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شىعارماشىل ۇجىمدارى, جالپى ونەر يەلەرى بەلسەندى ەكىجاقتى تىعىز مادەني بايلانىستا. بىلتىرعى جىلدارى «استانا – دوستاستىقتىڭ مادەني استاناسى» جوباسى اياسىندا قازاقستاندا رەسەيدىڭ م. پياتنيتسكي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس حالىق حورى, ي. مويسەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق حالىق ءبيى ءانسامبلى, سانكت-پەتەربۋرگتىڭ مارين تەاترى, ا.چەحوۆ اتىنداعى ماسكەۋ كوركەم تەاترى ونەر كورسەتسە, ءوز كەزەگىندە ع.ءمۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى ءماسكەۋ قالاسىنا گاسترولدىك ساپارعا بارىپ, م.يۋ.لەرمونتوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس دراما تەاترى «رەسەي-قازاقستان. ححI عاسىر» فەستيۆالىنە قاتىسىپ قايتتى. سونداي-اق, رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق ۇلكەن تەاترىنىڭ جاڭا ساحناسىندا ەكى ەلدىڭ ديپلوماتيالىق قاتىناسىنىڭ جيىرما جىلدىعىنا وراي ۇزدىك ونەر شەبەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن مەرەكەلىك كونتسەرت ءوتىپ, وندا حالقىمىزدىڭ ونەر مايتالماندارى الىبەك دىنىشەۆ, روزا رىمباەۆا جانە رەسپۋبليكالىق گۆارديانىڭ پرەزيدەنتتىك وركەسترى مەن «سەرپەر» دومبىراشىلار انسامبلى ونەر كورسەتتى.
رەسەي مەن قازاقستان ءبىر-ءبىرىنە تەك قانا ونەر ۇجىمدارىن نەمەسە جەكە ورىنداۋشىلارىن جىبەرىپ قانا قويماي, بەلگىلى ونەر مايتالماندارىمەن تاجىريبە الماسىپ, كاسىبي شەبەرلىكتەرىن تولىقتىرۋدا. وسىنداي جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە كوركەمدىك دارەجەسى جوعارى ساپالى مادەني ونىمدەرگە قول جەتكىزىلەدى. مىسالى, رەسەيدىڭ الەمگە ايگىلى كاسىبي ونەر شەبەرلەرىنىڭ حورەوگراف بوريس ەيفماننىڭ «كراسنايا جيزەل», «اننا كارەنينا», «رودەن» اتتى ءۇش بىردەي تۋىندىسى, قويۋشى-رەجيسسەر يۋري گريگوروۆيچتىڭ «ۇيقىداعى ارۋ» قويىلىمى, سونداي-اق, م.تولەباەۆتىڭ «ءبىرجان-سارا» وپەراسىنىڭ قويۋشى-رەجيسسەرى, قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ جانە «دوستىق» وردەنىنىڭ يەگەرى يۋري الەكساندروۆتىڭ دا بىرقاتار قويىلىمدارى ەلىمىزدىڭ بەلگىلى تەاترلارىنىڭ رەپەرتۋارىندا بەرىك ورىن الىپ وتىر. وسى تۇستا دج. ۆەرديدىڭ اتاقتى «اتيللا» وپەراسىندا ديريجەرلىك ەتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, سانكت-پەتەربۋرگتىڭ مارين تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ۆالەري گەرگيەۆ تۋرالى دا ايتىپ وتكەن ورىندى.
ءوز كەزەگىندە رەسەيدىڭ ونەر ساحنالارىندا ءبىزدىڭ دە مادەني ونىمدەرىمىزدىڭ لايىقتى ورىنى بار. مىسالى, بەلگىلى قازاق جازۋشىسى, دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعارمالارى رەسەي تەاترلارىنىڭ ساحنالارىندا قويىلۋدا. 2012 جىلى دراماتۋرگتىڭ جەتپىس جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان «يسابەكوۆ الەمى» حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىنە رەسەيدىڭ ومبى مەملەكەتتىك, ۆاسيلەۆسكيدەگى سانكت-پەتەربۋرگ, ستەرليتاماك مەملەكەتتىك باشقۇرت دراما تەاترلارى قاتىسىپ, جازۋشىنىڭ شىعارمالارى بويىنشا ساحنالانعان قويىلىمداردى قازاقستاندىق كورەرمەندەر نازارىنا ۇسىندى.
– الان بورىباەۆ تۋرالى دا ايتقانىڭىز ءجون دەپ ويلايمىن.
– ايت دەسەڭىز ايتايىن. ءيا, ماسكەۋدىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق ۇلكەن تەاترى سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ شاقىرىلعان ديريجەرى رەتىندە الان بورىباەۆ جەمىستى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. ونىڭ ديريجەرلىگىمەن ءۇلكەن تەاتردىڭ ساحناسىندا پ.ي.چايكوۆسكيدىڭ «ەۆگەني ونەگين», س.س.پروكوفەۆتىڭ «ليۋبوۆ ك ترەم اپەلسينام», ۆ.ا.موتسارتتىڭ «ۆولشەبنايا فلەيتا» شىعارمالارى بويىنشا قويىلعان سپەكتاكلدەر كورەرمەندەردىڭ نازارىنا ۇسىنىلۋدا. سونىمەن قاتار, ۇلكەن تەاتردىڭ سيمفونيالىق وركەسترى الاننىڭ جەتەكشىلىگىمەن 2012-2013 جىلدارى ۇلىبريتانيا, يزرايلدە گاسترولدىك تۋرنەدە بولسا, بيىلعى جىلى گەرمانيا, شۆەيتساريا سەكىلدى الپاۋىت ەلدەردە ونەر كورسەتەدى.
وسىنداي ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا العان ەكى جاقتىڭ ونەر وكىلدەرىنىڭ ەڭبەكتەرى رەسەي مەن قازاقستاننىڭ مادەني دوستىعىنىڭ نىعايۋىنا سەپتىگىن تيگىزەرىنە سەنىمدىمىز.
– كۇردەلى دە قىزىقتى كينو سالاسىندا وسى ءۇردىس قالىپتاسقان بولار؟
– كينو ونەرى بويىنشا ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جىل سايىن كۇشەيە تۇسۋدە. مىسالعا, بىلتىر الماتى قالاسىندا وتكىزىلگەن «ەۋرازيا» حالىقارالىق كينوفەستيۆالىنە وتىز رەسەيلىك كينو قايراتكەرلەرى قاتىسىپ, توعىز رەسەيلىك فيلم كورسەتىلدى. «شاكەن جۇلدىزدارى» كينوفەستيۆالىنە ەلۋگە جۋىق رەسەيلىك كارتينا قاتىسىپ, ەكەۋى ءوز نوميناتسيالارىنىڭ ۇزدىگى اتاندى. جىل بويى ورىنبور, استراحان, ومبى وبلىستارىندا قازاق كينوسىنىڭ كۇندەرى ءوتتى.
قازاق جانە رەسەي كينوگەرلەرى بىرلەسىپ, بىرقاتار جوبالاردى ىسكە اسىردى. بۇل رەتتە تانىمال رەسەيلىك كينورەجيسسەر ەگور كونچالوۆسكي تۇسىرگەن «ا»-عا ورالۋ» ءفيلمى مەن «Cەردتسە موە – استانا» كينوفيلمدەرىنىڭ جيناعىن اتاپ وتۋگە بولادى.
– اسقار يسمايىل ۇلى, مۇراعات, كىتاپحانا ءىسى بويىنشا ەكى مەملەكەت اراسىندا قانداي ىستەر اتقارىلىپ جاتىر؟
– بۇگىنگى تاڭدا مۇراعات, كىتاپحانا ءىسى بويىنشا ەكى ەلدىڭ مادەني مەكەمەلەرى مەن ونەر وشاقتارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناسقا ءتۇسىپ, ءوزارا ءناتيجەلى جۇمىس جاساۋدا.
بىلتىر قازاقستاندىق ارحيۆيستەر ماسكەۋدە وتكەن «مۇراعاتتارداعى تسيفرلىق تەحنولوگيالار: قولدانۋ تاجىريبەسى مەن دامۋ اياسى» اتتى حالىقارالىق سەمينارعا قاتىسىپ قايتتى. وعان قوسا ەكى مەملەكەتتىڭ ارحيۆيستەرى ءروسارحيۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جۇزەگە اسىرىلعان كوپجىلدىق ءىرى جوبا – «كسرو-داعى اشارشىلىق» ءوز قورىتىندىسىنا جەتتى. ەندىگى كەزدە رەسەيلىك ارحيۆيستەر قازاقستاندىق ارىپتەستەرىنە «1941-1945 جىلدار ارالىعىندا ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىنداعى كسرو اۋىل شارۋاشىلىعى» جوباسىنا اتسالىسۋدى ۇسىنىپ وتىر. بىلتىر رەسەي مۇراعاتتارى مەن كىتاپحانالارىنان قازاقستان تاريحىنا قاتىستى قۇجاتتاردى ىزدەۋ ماقساتىندا كالمىكيانىڭ ەليستا قالاسىنا ءبىر توپ قازاقستاندىق ارحيۆيستەر بارىپ قايتتى. بۇل ءىسساپاردىڭ ناتيجەسىندە ارحەوگرافيا جانە دەرەكتانۋ ۇلتتىق ورتالىعى قازىرگى كەزدە قالماق ۇلتتىق مۇراعاتىندا تابىلعان دەرەكتەردىڭ نەگىزىندە قازاقستان تاريحى بويىنشا قۇجاتتاردىڭ جيناعىن شىعارۋدى قولعا الدى.
ال كىتاپحانا ىسىنە كەلسەم, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ گۋمانيتارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى اياسىندا «شەكاراداعى كەزدەسۋلەر» جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. جوبانىڭ باستى ماقساتى – بىرلەسكەن ەلەكتروندىق اقپاراتتىق رەسۋرستارعا رەسەي جانە قازاقستان حالىقتارىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ.
ءسوزىمدى قورىتىندىلاي كەلە, ەكى ەل اراسىنداعى مادەني بايلانىستار, ءوزارا ىنتىماقتاستىق پەن دوستىق ودان ءارى نىعايا بەرەدى دەپ سەنەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
