600-دەن استام شەتەلدىك جانە وتاندىق ساراپشى, ساياسي پارتيالاردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جانە 15 ەلدىڭ, ونىڭ ىشىندە رەسەي, قىتاي, اقش, ەۋروپا, تۇركيا, ازەربايجان جانە ورتالىق ازيا ديپلوماتيالىق كورپۋسىنىڭ وكىلدەرى سايلاۋ جۇيەلەرىن دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن, زاماناۋي ەلەكتورالدى ترەندتەردى, ءداستۇرلى جانە بالاما يدەولوگيالاردىڭ كەلەشەگىن تالقىلاۋ ءۇشىن پانەلدىك سەسسيالارعا قاتىسادى.
فورۋمعا قاتىسۋشىلاردى قۇتتىقتاي وتىرىپ, Nur Otan پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەك بۇل كەزدەسۋ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا ءوتىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ء«بىزدىڭ ەلىمىز وسى ۋاقىت ارالىعىندا عاسىرعا تاتيتىن ۇلكەن جولدى ءجۇرىپ ءوتتى. اۋىر سىناقتاردى ەڭسەرە وتىرىپ, حالقىمىز مەملەكەتتىلىگىن قايتا جاڭعىرتىپ, ءوزىنىڭ عاسىرلار بويعى تاۋەلسىزدىك تۋرالى ارمانىن اقيقاتقا اينالدىردى. تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەتە ويلاستىرىلعان باتىل رەفورمالارى قىسقا ۋاقىت ىشىندە حالىقتى ۇيىستىرىپ, بولاشاققا دەگەن ءۇمىت پەن سەنىم ۇيالاتتى. ورنىقتى ەكونوميكاسى بار تابىستى, بەيبىتسۇيگىش مەملەكەت قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەدى ب.بايبەك.
ول قازاقستاننىڭ 30 جىلدىق دامۋىنىڭ باستى جەتىستىكتەرى رەتىندە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ, يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتىپ, سەمەي پوليگونىن جابۋ, ەلىمىزدىڭ جاڭا استاناسىنىڭ سالىنۋى مەن ەجەلگى تۇركىستاننىڭ قايتا تۇلەۋى, بارلىق مەملەكەتپەن تاتۋ قارىم-قاتىناس ورناتىپ, 15 مىڭ كم مەملەكەتتىك شەكارانى بەكىتۋ, ەكونوميكانى نارىقتىق ترانسفورماتسيالاۋ بويىنشا جۇرگىزىلگەن تۇبەگەيلى رەفورمالار جانە ۇلتتىق قور قۇرۋ, الەۋمەتتىك جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىنا بولىنگەن اۋقىمدى ينۆەستيتسيالار, حالىق سانىن ۇلعايتۋ سياقتى ت.ب. وڭ ىستەردى اتادى. ب.بايبەكتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەتىستىكتەردىڭ بارلىعى قاۋقارلى مەملەكەتتىك قوعامدىق-ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ, دامىعان ادام كاپيتالىنىڭ, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنىڭ, سونداي-اق تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جولعا قويىلعان Nur Otan پارتياسى سەكىلدى ۇستەم ساياسي كۇشى بار كوپپارتيالى جۇيەنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار, ونىڭ پىكىرىنشە, ەلىمىزدىڭ پارتيالىق-ساياسي جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قالىپتاسۋىن نەگىزگى 3 كەزەڭگە بولۋگە بولادى. ءبىرىنشى ونجىلدىق – كوپپارتيالىقتى زاڭدى تۇرعىدا بەكىتۋ, پارتيالاردىڭ ينستيتۋتتانۋ كەزەڭى. ەكىنشى ونجىلدىق – پارتيانىڭ ساپالى نىعايۋى, ماجوريتارلىقتان پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسىنە بىرتىندەپ كوشۋ كەزەڭى. ءۇشىنشى ونجىلدىق – ۇستەم ساياسي كۇشى بار كوپپارتيالى جۇيەنىڭ قازاقستاندىق مودەلىنىڭ قالىپتاسۋى. «وسىدان 10 جىلداي بۇرىن ەلباسى كوپپارتيالى جۇيەنىڭ ءارى قارايعى ۇزاقمەرزىمدى دامۋىنا نەگىز قالاعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن, ال 2015 جىلى بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى ۇسىندى. كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ناتيجەسىندە پارلامەنتتىڭ ءرولى كۇشەيىپ, ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتتى. پارلامەنتتىك پارتيالار اتقارۋشى بيلىككە ىقپال ەتۋدىڭ قوسىمشا تەتىكتەرىنە يە بولدى. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا (ەىدۇ) مۇشە ەلدەردىڭ 60%-دان استامىنىڭ تاجىريبەسى بويىنشا پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسىنە كوشۋ تولىق جۇزەگە اسىرىلدى», دەدى ول.
ب.بايبەك اتاپ وتكەندەي, 2019 جىلدان باستاپ پارتيالىق-ساياسي جۇيەنىڭ دامۋى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ساباقتاستىق ساياساتى اياسىندا جالعاسۋدا. «قاسىم-جومارت توقاەۆ العاشقى جولداۋىندا: ء«بىز ساياسي رەفورمالاردى «اسىعىستىققا سالىنباي», كەرىسىنشە, كەزەڭ-كەزەڭىمەن, تاباندى تۇردە جانە جان-جاقتى ويلاستىرىپ جۇزەگە اسىراتىن بولامىز. ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرىن جاڭعىرتپاي, تابىستى ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل – ءبىزدىڭ ۇستاناتىن باستى قاعيداتىمىز» دەدى. سول ساتتەن باستاپ ەلىمىزدە ساياسي رەفورمالاردىڭ بىرنەشە پاكەتى جۇزەگە اسىرىلدى. پارتيالار ءۇشىن تىركەۋ كەدەرگىسى مەن ماجىلىسكە وتۋگە ارنالعان كەدەرگى زاڭنامالىق تۇرعىدا ازايتىلدى, سايلاۋالدى تىزىمدەردە ايەلدەر مەن جاستار ءۇشىن كۆوتا بەلگىلەندى, پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا ينستيتۋتى بەكىتىلدى, ميتينگىلەر وتكىزۋدىڭ حاباردار ەتۋ قاعيداتى, سونداي-اق اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ ينستيتۋتى ەنگىزىلدى», دەدى پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلدىڭ تامىز ايىندا ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان پارتيانى جۇيەلى «قايتا جانداندىرۋ» Nur Otan-عا جىل باسىندا ءماجىلىس پەن ءماسليحات سايلاۋىندا تيىسىنشە 72% جانە 82% جيناپ, ايقىن جەڭىسكە جەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. ساياسي تاجىريبەدە العاش رەت پرايمەريز وتكىزىلىپ, حالىقتىڭ سۇرانىسى نەگىزىندە ءار وبلىس, قالا جانە اۋدان ءۇشىن 216 سايلاۋالدى باعدارلاما جاسالدى. تۇتاستاي العاندا, پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاۋعا جۇيەلى تۇردە كوشۋ پارتيالاردىڭ سايلاۋالدى ۋادەلەرىنە جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ارتتىرا وتىرىپ, ولاردىڭ بارلىق دەڭگەيدە ينستيتۋتسيونالدى نىعايۋىنا جاعداي جاسادى. «بيىل العاش رەت وتكىزىلگەن اۋىل اكىمدەرىنىڭ تىكەلەي سايلاۋىندا Nur Otan وكرۋگتەردىڭ 80%-دان استامىندا جەڭىسكە جەتتى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تىكەلەي سايلاۋلار حالىقتىڭ 40%-دان استامىن قۇرايتىن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مۇددەسىن قوزعايتىن ساياسي رەفورمالاردىڭ دايەكتى بولىگى بولعانىن اتاپ ءوتتى. ناتيجەسىندە, بۇگىندە قازاقستاننىڭ ماجىلىستە – 3, جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندار – ءماسليحاتتاردا – 5, اۋىلدىق اكىمدەر دەڭگەيىندە 6 ساياسي پارتياسى وكىلدىك ەتۋدە. وسىلايشا, اتالعان جىلدار ارالىعىندا قالىپتاسقان Nur Otan پارتياسى ۇستەمدىك ەتەتىن كوپپارتيالى جۇيە تاۋەلسىزدىكتىڭ ماڭىزدى جەتىستىگى دەپ نىق ايتۋعا بولادى», دەدى ب.بايبەك.
دەگەنمەن قازىرگى پروبلەمالاردىڭ جاھاندىق سيپاتى بۇكىل مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا تىعىز قارىم-قاتىناس جاساپ, ۇيلەسە ارەكەت ەتۋىن تالاپ ەتۋدە. وسى جاعىنان العاندا, بيلەۋشى پارتيالار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ەرەكشە ماڭىزعا يە. ب.بايبەك فورۋمنىڭ پارتيالاردىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە مەملەكەتتەر مەن حالىقتار اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا دا ءوز ۇلەسىن قوساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
فورۋم سپيكەرلەرىنىڭ ءبىرى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى داۋرەن اباەۆ بولدى. ول Nur Otan-نىڭ ليدەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پارتيا توراعاسى وكىلەتتىگىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا بەرۋ تۋرالى تاياۋداعى شەشىمى پارتيالىق جۇيە ەۆوليۋتسياسىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى بولعانىن اتاپ ءوتتى. «وسىناۋ پاراساتتى شەشىم قازاقستان حالقى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. بۇگىندە ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ونىڭ «ساباقتاستىق. ادىلدىك. ورلەۋ» اتتى ساياسي ۇرانى اياسىندا العا قاراي قارقىندى قادام باسۋدامىز», دەدى د.اباەۆ.
ازيالىق ساياسي پارتيالاردىڭ حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىنىڭ باس حاتشىسى چو بيون چجە قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسات سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىنە توقتالدى. «قازاقستان كورشىلەرىمەن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە باتىس ەلدەرىمەن دە جاقسى قارىم-قاتىناستا. قازاقستان حالىقارالىق ۇيىمدارمەن, باسقا دا پارتيالارمەن سىندارلى ديالوگ ورناتتى. وسىلايشا, Nur Otan پارتياسى حالىقارالىق قاتىناستار لوكوموتيۆتەرىنىڭ ءبىرى قىزمەتىن اتقارۋدا», دەدى چو بيون چجە.
«ەدينايا روسسيا» پارتياسى باس كەڭەسى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى اندرەي كليموۆ قازاقستان مەن رەسەيدىڭ بيلەۋشى پارتيالارى اراسىنداعى دوستىق بايلانىستاردى اتاپ ءوتتى. ء«بىز ءوز تاراپىمىزدان Nur Otan پارتياسىنىڭ پرايمەريز وتكىزۋ تاجىريبەسىن, جاستار قاناتىن دامىتۋىن, ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىن قابىلداۋ ءۇشىن ونلاين-رەسۋرستاردى پايدالانۋىن جانە الاڭىندا وسى فورۋم ءوتىپ جاتقان قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ جۇمىسىن مۇقيات قاراپ وتىرامىز», دەدى ا.كليموۆ.
قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتى حالىقارالىق ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى تسيان حۋنشان ەكى ەلدىڭ بيلەۋشى پارتيالارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ءارى قاراي نىعايتۋعا سەنىم ءبىلدىردى. «Nur Otan پارتياسى قۇرىلعان ساتىنەن باستاپ شىن مانىندە بىرقاتار تاريحي رەفورمانى ىسكە اسىردى. ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىز ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى, ونىڭ ىشىندە پارتيالىق دەڭگەيدە دامىتۋدى جالعاستىرا بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەدى قكپ وكىلى.
تۇركيانىڭ ادىلەت جانە دامۋ پارتياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەفكان الا: «قازاقستاننىڭ اتى تۇراقتىلىقپەن استاسىپ جاتىر. ارينە, مۇندا پارتيانىڭ ءرولى زور. ءبىزدىڭ ءبارىمىز ەلدىڭ ەكونوميكالىق يگىلىكتەرىنە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلگەنىن بايقاپ وتىرمىز. جاڭا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جالعاستىرىلىپ جاتقان رەفورمالار بۇدان دا زور جەتىستىكتەرگە باستايتىنىنا سەنىمدىمىن», دەدى ە.الا.
ەۋروپا كەڭەسىنىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنداعى (ەكپا) ەۋروپالىق كونسەرۆاتورلار مەن دەموكراتيالىق اليانس توپتارىنىڭ باس حاتشىسى توم ۆان دايك Nur Otan پارتياسىنىڭ ەلدىڭ پارتيالىق-ساياسي جۇيەسىن قالىپتاستىرۋداعى رولىنە ءوز باعاسىن بەردى. «پارتيا قۇرىلعاننان بەرگى 20 جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە قازاقستاننىڭ ساياسي لاندشافتىندا نىق ورنىقتى. ساياسي قىزمەتتە ايەلدەر مەن جاستارعا بارىنشا قولداۋ كورسەتىلىپ, پارتيالىق تىزىمدەردە 30% كۆوتا كوزدەلگەن. ەۋروپا كەڭەسىنىڭ 15 مەملەكەتىنىڭ پارلامەنتتەرىندە گەندەرلىك تەڭدىك دەڭگەيى قازاقستانداعىدان تومەن دەپ ايتا الامىن», دەدى توم ۆان دايك.
اقش وكىلدەر پالاتاسىنىڭ ەكس-مۇشەسى, رەسپۋبليكاشىلار پارتياسىنىڭ وكىلى كۋرت ۋەلدون ساياسي پارتيالاردىڭ جانە باسقا دا قوعامدىق-ساياسي ۇيىمداردىڭ ءرولى وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ولاردىڭ اراسىندا قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى پارتياسى – Nur Otan-عا جەتەكشى ءرول بەرىلەدى», دەدى ك.ۋەلدون.
ۇلىبريتانيانىڭ كونسەرۆاتيۆتىك پارتياسىنىڭ وكىلى, لوردتار پالاتاسىنىڭ مۇشەسى دجەيمس ۋورتون Nur Otan پارتياسىنىڭ دەموكراتيا مەن ورتاق قۇندىلىقتاردى دامىتۋداعى جەتىستىكتەرى بويىنشا ءوز اسەرىمەن ءبولىستى.
