ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەرتەڭى تۇراقتى

كەشە ۇكىمەت باسشىسى سەرىك احمەتوۆتىڭ قاتىسۋىمەن ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسى بولىپ ءوتتى. وندا مينيستر ەربولات دوساەۆ مينيسترلىكتىڭ 2013 جىلعى جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى جانە 2014 جىلدىڭ باسىم مىندەتتەرى تۋرالى بايانداما جاسادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرىن ناقتى ءىس ءجۇ­زىنە اسىرىپ, الەمدىك نارىقتاعى تۇراقسىزدىققا قاراماستان 2013 جىلى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋى 6 پايىز دەڭگەيىندە قامتاماسىز ەتىلدى. جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىم 13,0 مىڭ اقش دوللارىن قۇراپ, وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 6,7 پايىزعا ارتتى. بايانداماشى اتاپ كورسەتكەندەي, ءىجو ءوسىمىنىڭ 65 پايىزى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ەسەبىنەن, اتاپ ايتقاندا, ساۋدادا – 12,7 پايىز, كولىك سالاسىندا – 7,5 پايىز, بايلانىستا 14 پايىز ءوسۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى. تۇراقتى ماكروەكونوميكالىق جاعداي ەل ەكونوميكاسىنىڭ وسۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتتى. 2013 جىلى ينفلياتسيانىڭ جىلدىق دەڭگەيى سوڭعى 15 جىل ىشىندەگى ەڭ تومەنگى مەجەگە جەتىپ, 4,8 پايىزدى قۇرادى. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى ايتارلىقتاي ءوستى. 2014 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاع­داي بويىنشا حالىقارالىق رەزەرۆ­تەر مەن ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆ­تەرى 95,2 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتىپ, 2012 جىلمەن سالىس­تىرعاندا 10,7 پايىزعا ارتتى. ەكونو­ميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپار­لاۋ مينيسترلىگىنىڭ ەسەپتى كەزەڭ­دەگى قىزمەتى نەگىزىنەن «قازاق­ستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ العاشقى كەزەڭىن ءىس جۇزىنە اسىرۋعا باعىتتالدى. وسى ورايدا مۇمكىن بولاتىن داعدارىستىق جاعدايلارعا جەدەل جانە ءتيىمدى جاۋاپ بەرۋ ماقساتىندا 2013 جىلى كوپ دەڭگەيلى داعدارىسقا قارسى ءىس-قيمىل جاساۋدىڭ ناقتى قادامدىق جوسپارلارى جاسالىندى. وسى جوسپار شەڭبەرىندە تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستايتىن 15 ناقتى ينديكاتورلار بەلگىلەندى. مينيسترلىكتىڭ الداعى ۋاقىتتا اتقاراتىن جۇمىسى نەگىزىنەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلى حالىققا ارناعان جولداۋىنان تۋىندايتىن جانە ەلباسى 14 اقپانداعى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە العا قويعان ناقتى مىندەتتەردى ءىس جۇزىنە اسىرۋعا باعىتتالادى. بۇل رەتتە ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتىپ, ەكونوميكانىڭ سەنىمدى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋگە ءبىرىنشى كەزەكتە باسىمدىق بەرىلەدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قۇرامىنا كىرۋ جونىندەگى تۇجىرىمداماسىن بەلگىلەپ بەردى. تۇجىرىمداما ەلىمىزدىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ باعدارلاماسىنداعى 5 ستراتەگيالىق باعىتتى ايقىندادى. وسىعان بايلانىستى مينيسترلىك بۇل تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى 2020 جىلعا دەيىنگى شارالار جوسپارىن بەلگىلەدى. سونىمەن بىرگە, مينيسترلىك ەلىمىزدىڭ ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى سالاارالىق ۇيلەستىرۋشى رەتىندەگى مىندەتتەرىنە بارىنشا باسىمدىق بەرەدى. ۇستىمىزدەگى جىلى ءىجو ءوسىمى 6 پايىزدىق دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىلۋى كەرەك. وسى ماقساتقا جەتۋ جولىندا بەلگىلەنگەن شارالار ناقتى جانە جۇيەلى تۇردە ورىندالۋى قاجەت. ەلىمىزدە ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى قولداۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن 2014-2015 جىلدارى ۇلتتىق قوردان 1 تريلليون تەڭگە قارجى بولىنەدى. بۇل قارجى نەگىزىنەن قايتا وڭدەۋ ءوندىرىسىن دامىتۋ ءۇشىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە, يندۋستريالاندىرۋدىڭ باسىمدىق بەرىلگەن باعدارلامالار بويىنشا ءىس جۇزىنە اسىرىلاتىن جوبالاردى قارجىلىق قولداۋعا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ «جۇمىس ىستەمەيتىن» نەسيەلەرىن ساتىپ الۋ ارقىلى بانك سەكتورىن ساۋىقتىرۋ ماقساتتارىنا جۇمسالاتىن بولادى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدە ءتيىمدى سالىق ساياساتىن جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزى زور. ەلىمىزدىڭ سالىق ساياساتىن جەتىلدىرۋ جانە ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مينيسترلىك قولدانىستاعى سالىق جەڭىلدىكتەرىنە رەۆيزيا جاسايتىن بولادى. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ سالىق كودەكسىندە جالپى قۇنى 1,3 تريلليون تەڭگە بولاتىن 281 جەڭىلدىك قاراستىرىلعان. وسى تەكسەرىس قورىتىندىسىندا سالىق كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندە ۇسىنىس بەلگىلەنەدى. وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسى بيىلعى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا پارلامەنتكە ۇسىنىلاتىن بولادى. مينيسترلىكتىڭ كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە جاساعان بايانداماسىندا ەربولات دوساەۆ مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى باسقارۋ ساياساتىن, مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە جوسپارلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە دە جان-جاقتى توقتالدى. بايانداماشى ءوز سوزىندە 2014 جىلى ەلىمىزدە وتكىزىلەتىن ماڭىزدى حالىقارالىق شارالاردى اتاپ ءوتتى. بيىلعى جىلعى مامىر ايىندا استانا قالاسىندا ازيا دامۋ بانكى باسقارۋشىلار كەڭەسىنىڭ جىل سايىنعى 47-ءشى وتىرىسى وتكىزىلەتىن بولادى. وعان 3,5 مىڭنان استام دەلەگاتتار قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن بىرگە, مامىر ايىندا ءداستۇرلى VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى وتكىزىلەدى. حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ جانە وعان دايىندىق بارىسى شەڭبەرىندە «استانا ەكسپو-2017» كورمە كەشەنى قۇرىلىسىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارىن بەلگىلەۋ جۇمىسى اياقتالىپ, كورمە كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ جۇمىسى باستالادى. كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر جاقسىلىقوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى گۇلجان قاراعۇسوۆا, ازيا دامۋ بانكىنىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اسەل چىنگىشوۆالار ءسوز سويلەدى. ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسىن پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆ قورىتىندىلاپ, مينيسترلىكتىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەتتەرگە توقتالىپ, ناقتى تاپسىرمالار بەردى. بۇگىنگى القا ءماجىلىسى مينيسترلىكتەر بويىنشا وتكىزىلىپ وتىرعان سوڭعى كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسى ەكەنىن ايتا كەلىپ, ۇكىمەت باسشىسى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگىنىڭ ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىنداعى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرىپ وتىراتىن ەڭ ماڭىزدى ورگان ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. «ەلباسى ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرمالار بەردى», دەپ اتاپ كورسەتتى سەرىك احمەتوۆ. ودان ءارى ۇكىمەت باسشىسى ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنان تۋىندايتىن مىندەتتەرگە بايلانىستى مينيسترلىك ماڭىزدى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى تولىقتىرۋى قاجەت ەكەندىگىن ەسكە سالدى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى نەگىزگى بازالىق سالالاردىڭ جۇمىسىنا بايلانىستى ەكەنىن ەسكەرتكەن پرەمەر-مينيستر قاشاعان كەن ورنىندا ورىن العان پروبلەمالارعا دا توقتالىپ ءوتتى. «قاشاعان بۇل وتە تاماشا جوبا, ول ەڭ وزىق تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن. بىراق بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا كۇردەلى تابيعي قيىندىقتار كەزدەسىپ وتىر. جەراستى قىسىمدارىنا قۇبىرلار شىداماي, قاشاعان جوباسى ۋاقىتشا توقتاپ تۇر», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. بيىلعى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قاشاعان كەن ورنى تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەي باس­تايدى. ودان ءارى پرەمەر-مينيستر اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ اسا ماڭىزدى باعدارلاماسى – «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىنا نازار اۋداردى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى ءۇشىن وتە ماڭىزدى باعدارلاما ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, ەلىمىزدە قايتا وڭدەۋ ءوندىرىسىن دامىتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. ودان ءارى تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرتىلۋىنە توقتالا كەلىپ, ۇكىمەت باسشىسى ۇستىمىزدەگى جىلعى بيۋدجەتكە ەرەكشە كوڭىل اۋدارۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. «بۇل رەتتە بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر تولىق كولەمىندە ورىندالۋى كەرەك. سوندىقتان ەكونوميكا مينيسترلىگى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە اعىمداعى جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ جونىندەگى جۇمىستى ورىنداۋى كەرەك», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. سونىمەن بىرگە, پرەمەر-مينيستر كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ماسەلەسىنە دە جان-جاقتى توقتالدى. «ەلباسىنىڭ جارلىعىنا سايكەس 2 ساۋىردەن باستاپ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تەكسەرۋ ماسەلەلەرى توقتاتىلادى. تەكسەرىستەردى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جاڭا سايا­سات قالىپتاساتىن بولادى. بۇل جۇمىس ۇكىمەتتىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا جانە ەلباسى جارلىعى شەڭبەرىندە تۇبەگەيلى جانە ۇلكەن وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىن بولادى», دەپ اتاپ كورسەتتى پرەمەر-مينيستر. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».