الدىمەن كەشەگى كەڭەس زامانىندا بۋراباي باۋرايىنداعى سانسىز بۇلاقتىڭ, سارقىراپ اققان سۋ كوزدەرىنىڭ بىتەلگەنى تۋرالى وزەكتى ورتەيتىن وكىنىشتى ايتا كەتەيىك. تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋدىڭ ءجون-جوسىقسىز جۇرگىزىلۋى سەبەپتى, اجارى ايداي ولكەنىڭ ديدارىنا كىرەۋكە تۇسكەندىگى اششى شىندىق. سوقا ءتىسى قۇيقالى جەردىڭ قىرتىسىن اقتارۋمەن قاتار, سانسىز بۇلاقتىڭ كوزىنە قۇم قۇيدى. بۇگىندە قايتا ءتىرىلتۋ, ارشىپ الۋ وڭايعا تۇسپەي جاتىر. قۇددى كەڭەستىڭ كەرتارتپا ساياساتىمەن ۋلانعان ادامنىڭ كوكىرەگى سياقتى. ەسكە تۇسسە, جان سارايىڭ ۋداي اشيتىنى بار.
كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, زامانىندا وسى ءبىر شاعىن اۋىلدىڭ العاشقى قازىعى قاعىلعان كەزدە ءتورت قۇبىلا تەگىس بۇلاق سۋىنا مەلدەكتەپ تۇرىپتى. اينالا تاۋ جيەكتەي وسكەن يت تۇمسىعى وتپەيتىن قالىڭ ورمان. جىلىكتىڭ مايىنداي اۋا شە؟ جۇتقان سايىن قۇمارىڭ ارتا تۇسەدى. تابيعات ءانسامبلىنىڭ اجارىن ءبىر-بىرىمەن جارىسا اققان اق بۇلاقتار اجارلاندىرىپ تۇرعان. بۇلاق سۋى ادامنىڭ دا, مالدىڭ دا مەيىرىن قاندىرعان. كەيىن تاماشا تابيعاتقا جانى اشىماعان بەزبۇيرەكتىكتىڭ سالدارىنان ءبىرجولا, ەندى قايتىپ اشىلماستاي بولىپ بىتەلگەن. بۇلاق قانا ەمەس, بۋراباي باۋرايىنداعى كولدەر دە كورەسىنى كوپ كورگەن. ايتالىق 1956 جىلعى جان-جاقتى زەرتتەۋ بارىسىندا اۋليەكولدەگى سۋ كولەمى 36,2 ملن, ايناكولدىڭ سۋ كولەمى 250 ملن تەكشە مەتر بولسا, 2000 جىلعى دەرەك بويىنشا اۋليەكولدىڭ سۋ كولەمى 33,2 ملن, ايناكولدىڭ سۋ كولەمى 122 ملن تەكشە مەتر عانا بولعان. شاباقتى كولى دە وسى كەپتى كيىپ وتىر.
كولدەردىڭ سۋالۋىنا بۇلاقتاردىڭ بىتەلۋى دە اسەر ەتەدى. جەراستىمەن جالعاساتىن كولدەرگە بۇلاق ارقىلى قۇيىلاتىن مول سۋ جەتپەي قالدى. باتىس بەتكەيدەگى يماناي سارقىراماسى دا جانى اشىماستاردىڭ پەيىلىنەن پۇشايمان كۇي كەشتى. وڭتۇستىك-شىعىس جاقتاعى اۋليەكول مەن قاتاركولدىڭ اراسىن قوسىپ جاتقان سارىبۇلاق وزەنى دە شەرلەنىپ, جىلاپ اعاتىن بولدى.
سۋلى, نۋلى جەردە وتىرىپ, تىرشىلىك نارىنە قولى جەتپەگەن قيىن ەكەن. رەسەيدە تۋىپ-وسكەن كاسىپكەر ارمان تابىلدين 2010 جىلى بۋراباي باۋرايىنا دەمالۋعا كەلگەن. توڭىرەكتى زەرەك كوڭىلمەن زەردەلەگەن. سويتسە كول جاعاسىنداعى ءبىر قاۋىم ەل تازا اۋىز سۋعا جارىماي وتىر. ءوزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جاعاسىن ۇستارداي بولعان. العاشقى ويى تىرشىلىگى قىج-قىج قايناپ جاتقان نۇر-سۇلتان قالاسىنا تابان تىرەۋ ەكەن. ۇيدەگى ويدى بازارداعى نارىق بۇزىپ, تازا سۋدىڭ زارىن تارتىپ وتىرعان بۋراباي باۋرايىن وزىنشە زەرتتەگەن. سويتسە, تازا, ءمولدىر سۋعا قارىق قىلاتىن جاعداي ابدەن بار ەكەن. بۇل ءۇشىن تابيعات سىيى – بۇلاق كوزىن ارشىپ, ىلكىمدى پايدالانسا, جەتىپ جاتىر. كاسىپكەر دۇنيەگە پايدانىڭ كوزىمەن قارايتىنى بەلگىلى. بىراق سول پايداسى تابيعاتتى ءتىرىلتىپ, شاراپاتى ادامدارعا ءتيىپ جاتسا, عانيبەت ەمەس پە؟! سول جىلى تابيعي مينەرالدى اۋىز سۋ وندىرەتىن جاڭا تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان تسەح اشۋدى قولعا الدى. شاعىن اۋىلداعى ۇلكەن ۇمتىلىس.
العاشقى ءتورت جىل ىزدەنۋمەن ءوتتى. تىرشىلىك تامىرى سولعىن سوعىپ جاتقان كليۋچەۆوە اۋىلىنا كوش باسىن تىرەگەننەن كەيىن كونەكوز قاريالاردى جاعالاپ, بۇلاق كوزىن ىزدەگەن. بىرەۋىن ەمەس, بىرنەشەۋىن تاپتى. جەرگىلىكتى جۇرت كوز جاسىنداي تاپ-تازا, ءموپ-ءمولدىر سۋدى پايدالانۋدى باياعىدا قويعان. بۇل نەتكەن بەرەكەسىزدىك دەسەڭىزشى, اۋىلدىڭ ىرگەسىندە سارقىراپ بۇلاق اعىپ جاتسا, مالعا دا, جانعا دا ىرىزدىق ەمەس پە؟ بۇلاق سۋىنىڭ بۇرىنعى اڭعارى مەنمۇندالاپ سايراپ جاتىر. قۋراعان قاۋ ءشوپ باسقان, تۇرمىستىق قالدىقتار ۇيىلگەن. ايتەۋىر, سورابى بار. بۇلاق كوزىن تازالاۋ ءۇشىن مامانداردى شاقىرعان, اۋىل ادامدارىن جۇمىلدىردى. ايتسە دە كۇتكەنىندەي-اق بۇلاقتىڭ ارناسى سۋعا تولا قويمادى. بىرنەشە جىلعا سوزىلعان, جولىنا كەسە-كولدەنەڭ جاتىپ العان قيىندىق اتاۋلى العا ۇمتىلعان بەتىن قايتارا المادى. ۇنەمى ىزدەنىستىڭ ۇستىندە بولدى. سوڭىندا ماماندار بار بۇلاقتىڭ كوزى ءبىرجولا بىتەلىپ قالعان, ەندى قايتىپ اشىلاتىن ەمەس دەگەن قورىتىندى جاسادى. ءتىپتى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قاراستى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى ماماندارىنىڭ قورىتىندىسى دا ءۇمىتىن ۇزگەن جوق. وكتەمدىك جاساعاندارعا وكپەلەگەندەي بۇلاق سۋى جەراستىنداعى تامىرىنان اجىراپ, باسقا تاراپتان باعىت تاپسا كەرەك. تامىرشىداي تاپ باسىپ تابۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس. ءتورت جىل وتكەننەن كەيىن وزگەشە ءورىس تاپقان سۋ جىلعاسى كەزىكتى. سونداعى قۋانعانى-اي. ىرگەدەگى رەسەيدە, ورمانداي ورىس ىشىندە وسسە دە, ءوز انا تىلىندە «تالپىنعان جەتەر مۇراتقا!» دەپ الاقايلاپ بۋرابايدىڭ باۋرايىن جاڭعىرتىپ ايعاي سالعان. تابيعاتتىڭ تارتۋىن تاپقانىنا قۋانعان. ەندى قايتسىن, ءتورت جىلعى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى ەمەس پە؟! تاۋەلسىزدىك شۋاعى توگىلگەن بۋراباي باۋرايى ءمولدىر سۋعا قارىق بولارداي.
الدەنەشە مەتر تەرەڭدىكتە بۋلىققان بۇلاق سۋى جەر بەتىنە شىعۋى ءۇشىن ينەنىڭ جاسۋىنداي ساڭلاۋ تابا الماي قىستىعىپ تۇر ەكەن. اتويلاپ اتقىلاعان بۇلاق سۋىنىڭ بيىكتىگى تۇپ-تۋرا ون مەترگە جەتكەن, بالكىم ودان دا بيىك. كوزىن كەڭەيتىپ, تەرەڭدەتىپ 26 مەترگە دەيىن قايتا قازعاندا ءزامزام سۋ دەرلىك, ءموپ-ءمولدىر, ءتاپ-ءتاتتى سۋ شىققان. سۋ ماماندارىنىڭ بارلىق ۇسىنىسىن بۇلجىتپاي ورىنداعان. 2010 جىلى ءوز قارجىسىنا تابيعي تازا سۋ وندىرەتىن تسەح قۇرىلىسىن سالىپ, ەكى جىلدىڭ ىشىندە اياقتاپ شىقتى. ودان كەيىنگى ءۇش جىل ۋاقىتى جاڭا تەحنولوگيالاردى باتىل ەنگىزە الاتىن ارنايى قۇرىلعىنى الىپ ورناتۋ, بۇلاق كوزى ماڭىندا سانيتارلىق ايماقتى اباتتاندىرۋعا جۇمسالدى. تابيعاتتى پايدالانۋعا رۇقسات بەرەتىن زاڭناماعا سايكەس مىندەتتى ىستەرىن مۇلتىكسىز اتقارىپ شىقتى.
– ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا اتا-بابامىزدىڭ اق بەسىگىنە قونىس اۋدارعاننان كەيىن ءبىر پايدامىز ءتيۋى كەرەك قوي, – دەيدى كاسىپكەر. – قۇرىلىس سالاسىندا جۇمىس ىستەپ جيناعان قاراجاتىم بار ەدى. ەل نازارىنان تىس قالىپ جاتقان وسى ءبىر ىسكە جۇمساپ, بۇلاق كوزدەرىن اشىپ, تابيعاتتىڭ تارتۋىن ەلدىڭ يگىلىگىنە اينالدىرساق, ناتيجەلى ءىس بولماي ما؟
2019 جىلدان باستاپ جەر قويناۋىنان شىمىرلاپ اعىپ, وزىمەن بىرگە ادامزاتقا شيپاسى تيەر بار دارۋمەندى الا شىعاتىن ءمولدىر بۇلاقتىڭ كاۋسار سۋىن بوتەلكەگە قۇيا باستادى. العاشىندا تەگىن تاراتتى. ەلدىڭ نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن, ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىن دالەلدەۋ ءۇشىن. زەينەتكەرلەر مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا جەڭىلدىك جاسالعان. ماسەلەن, تۇتىنۋشىلارعا 19 ليتر ىدىسقا قۇيىلعان سۋدى 600 تەڭگەدەن بوساتسا, جەڭىلدىك جاسالعاندارعا 500 تەڭگەدەن بەرەدى. جالعىزىلىكتى جاندار مەن بالالار ۇيىنە تەگىن.
وسىدان ءبىر جىل بۇرىن كاسىپكەر ارمان تابىلدين جارتى, ەكى, بەس ليترلىك سۋ سىياتىن ىدىستاردى جاساۋ ءۇشىن رەسەيلىك قۇرىلعىنى ساتىپ الىپتى. قازىر بۋراباي باۋرايىنا قىسى-جازى دۇمەپ كەلىپ جاتقان حالىق ارمان ارمانداعان AQUA BURABAY اتتى بۇلاق سۋىنا مەيىرىن قاندىرىپ ءجۇر. الداعى ۋاقىتتا وبلىس ورتالىعى مەن نۇر-سۇلتان قالاسىن قامتىماق. تالاي جىل بويى جەراستىنداعى بىتەلگەن بۇلاق كوزىن ىزدەپ, بەينەتكە باتسا دا العان ماقساتىنان قايتپاعان جىگەرلى ازاماتتىڭ بۇل ورايداعى ويى وڭىنان ورالاتىنىنا بەك سەندىك.
كەشەگى كەڭەس زامانىندا ەل ەرتەڭىن ويلاستىرماعان ورالىمسىزدىقتان بىتەلگەن بۇلاق كوزىن تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ جىگەرلى جىگىتى اشىپ, ءتامام جۇرتتى تازا سۋمەن جارىلقاپ وتىر. ەركىن, ازات ەلدىڭ ەرلەرىنىڭ ارقايسىسى وسىنداي ءباتۋالى ءبىر ءىستى قولعا الىپ, ەل يگىلىگىنە اينالدىرىپ جاتسا, باعىمىز جانباي ما؟!
