الەم • 25 قاراشا، 2021

گەرمانيا ۇكىمەتىن ءۇش پارتيا جاساقتايدى

17 رەت كورسەتىلدى

گەرمانيانىڭ كەلەسى ۇكىمەتى جەلتوقساننىڭ باسىندا جاساقتالماق. بۇل تۋرالى پارلامەنتتە كواليتسيا قۇرۋعا تالپىنىپ جاتقان پار­تيا­لار مالىمدەدى. وسىلايشا، سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيا (SDP)، «جاسىلدار» (Grune) جانە ەركىن دەموكراتتار (FDP) بۋن­دەس­­تاگتاعى كوپشىلىك سانالماق. ال سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن SDP پار­تياسىنىڭ وكىلى ولاف شولتس كانتسلەر لاۋازىمىنا كىرى­سە­دى.

«ماقساتىمىز انىق. الداعى اپتالاردا كواليتسيالىق كەلىسىمدى اياق­تاۋىمىز كەرەك. ويتكەنى كەيبىر ما­سە­لەدە پىكىرىمىز ورتاق بولىپ، تەز ۋاعدالاستىق»، دەدى سوتسيال-دە­موك­راتتاردىڭ باس حاتشىسى لارس كلينگبەيل.

ل.كلينگبەيلدىڭ پىكىرىن ونىڭ ارىپتەستەرى دە قوستاپ وتىر. جۋر­نا­ليستەرگە سۇحبات بەرگەن FDP وكىلى ۆولكەر ۆيسسينگ كەلىسسوزدىڭ ءساتتى ءجۇرىپ جاتقانىن جەتكىزگەن. ونىڭ ايتۋىنشا، پارتيالار كەلەسى اپتادا قالعان ماسەلەلەردى پىسىقتاپ، ءبىرجولا كەلىسىمگە كەلۋى ءتيىس.

سونداي-اق «جاسىلدار» پارتيا­سى­نىڭ وكىلى مايكل كەللنەر ءۇش پارتيانىڭ كونسترۋكتيۆتى جانە جاقسى اتموسفەرادا كەلىسسوزدەر جۇر­گىزىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك، قازىرگى تاڭدا مامى­لە­گە كەلۋ ءۇشىن 300-گە جۋىق ساياسات­كەر 22 جۇمىس توبىنا ءبولىنىپ، قا­زاننىڭ ورتاسىنان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى.

مامىلە جاسالعاننان كەيىن ونى ءار پارتيا وزدەرىنىڭ جالپى جيى­­نىندا تالقىلايدى. «جا­سىل­دار» پارتيانىڭ بارلىق مۇشە­سى­­مەن كە­ڭە­سۋدى جوسپارلاپ وتىر. SDP 4 جەل­توقسانعا كەزەكتەن تىس پار­تيا­لىق كونفەرەنتسيا بەلگى­لە­­دى. جيىن كە­زىن­دە كواليتسيانى قا­بىل­داۋ-قا­بىل­­داماۋ ماسەلەسى قا­را­­ل­ادى. FDP بۇل قۇجاتتى 5 جەل­توق­­ساندا وتەتىن جيىن­­دا تالقى­لا­ماق.

مۇنىڭ ءبارى ولاف شولتس ءۇشىن وڭتايلى بولماق. ويتكەنى ول 6 جەلتوقسانعا، ياعني اۋليە نيكولاي كۇنىنە دەيىن ءۇش پارتيانىڭ باسىن قوسىپ، ورتاق مامىلەگە كەلۋگە ۋادە بەرگەن-تۇعىن. ەندەشە، ولاف مىر­زانىڭ كەلەسى كانتسلەر اتانۋعا مۇمكىندىگى مول.

ەستەرىڭىزدە بولسا، قىركۇيەكتە گەرمانيادا پارلامەنتتىك سايلاۋ وتكەن بولاتىن. داۋىس ساناۋ نا­تي­جەسى بويىنشا سولشىل با­عىت­­تاعى سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيا (SDP) جەڭىسكە جەتتى (25،7%). بۇعان دەيىن بيلىكتە باسىم داۋىسقا يە بولىپ كەلگەن حريستيان-دەمو­كراتيا­لىق وداعى (CDU) ەكىنشى ورىنعا تۇراقتادى. ەكىنشى ورىن­داعى حريستيان-دەموك­راتيا­لىق پارتياسىن حالىقتىڭ 24،1 پايىزى قولداعان. وسىلايشا، 16 جىل بويى بۋن­دەستاگتا كوپشىلىك مانداتتى يە­لە­نىپ كەلگەن CDU جەڭىلىسكە ۇشى­را­دى.

ءۇشىنشى ورىن «جاسىلدار» پار­تيا­سىنا بۇيىردى. ولاردىڭ ەن­شى­سىنە بيۋللەتەندەردىڭ 14،8 پا­يىزى تيەسىلى. بۇعان دەيىنگى سايلاۋ ناتيجەسىنە قاراعاندا اتالعان پارتيا كوبىرەك داۋىس جينادى. ءسويتىپ، بۋن­دەستاگتاعى ماندات سانىن ەكى ەسەگە كوبەيتە الدى. بۇل – نەمىس حال­­قىنىڭ قورشاعان ورتاعا الاڭداي باس­تاعانىن كورسەتەدى.

بۇعان دەيىن حريستيان-دەمو­كرا­­تيالىق وداعى مەن سوتسيال-دە­موك­راتيالىق پارتيا كواليتسيا قۇ­رىپ، پارلامەنتتى باسقارعان ەدى. ول كەزدەرى CDU سايلاۋدا وزىق شىعاتىن. ونىڭ ۇستىنە پارتيا­نى انگەلا مەركەل باسقاردى. «نەمىستەردىڭ اناسى» اتانعان ونىڭ ەل ىشىندەگى بەدەلى جوعارى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوندىقتان SDP ءۇشىن حريستيان-دەموكراتيالىق ودا­عىمەن كواليتسيا قۇرۋ ءتيىمدى بولاتىن.

ەندى ءبارى وزگەردى. بىرىنشىدەن، سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيا ساي­لاۋدا جەڭىسكە جەتتى. ءيا، ايىر­ما­شىلىق ۇلكەن ەمەس. بىراق بۋندەستاگتى باسقارۋدا بۇل ۇلكەن ءرول وينايتىنى تۇسىنىكتى. پارتيانىڭ جەتەكشىسى ولاف ءشولتستىڭ حالىق اراسىندا بەدەلى جوعارى. بەرتىنگە دەيىن ول گەرمانيانىڭ ۆيتسە-كانتس­لە­رى، قارجى ءمينيسترى قىزمەتىن اتقاردى.

ەكىنشىدەن، ەلدى 16 جىل باسقار­عان انگەلا مەركەل سايلاۋعا قا­تىس­قان جوق. ارينە، كىمگە بولسىن بۋن­دەسكانتسلەر عانا ەمەس، بۇكىل ەۋروپانىڭ كانتسلەرى سانالاتىن انگەلا مەركەلدىڭ ورنىن باسۋ قيىن.

جالپى، گەرمانياداعى پارلامەنت سايلاۋى باسقا ەلدەردەن وزگەشە. تاياۋدا ەنگىزىلگەن جاڭا جۇيە بويىنشا ەلەكتورات ءبىر بيۋللەتەن ارقىلى ەكى داۋىس بەرۋ قۇ­قىعىنا يە. اۋەلى جەرگىلىكتى وكىل­دى سايلاسا، ەكىنشىسى ارقىلى ۇكىمەتتى قۇراتىن پارتياعا داۋىس بەرەدى. ءبىرىنشى داۋىس بەرۋ ارقىلى ايماقتاردان سايلانعان 299 ۇمىتكەر بۋندەستاگ دەپۋتاتى اتانادى.

ەلەكتوراتتىڭ ەكىنشى داۋىسى­مەن سايلانعان پارتيانىڭ ۇلە­سى ارقىلى پارلامەنتتىڭ قالعان مۇشەلەرى انىقتالادى. مىسالى، ءبىر پارتياعا حالىقتىڭ 30 پايىزى ەكىنشى داۋىسىن بەرسە، وندا سول پارتيانىڭ ۇكىمەتتەگى ورىن سانى 30 پايىزعا تەڭ بولۋعا ءتيىس. سوندىقتان ءار سايلاۋدا بۋندەستاگ مۇشەلەرىنىڭ سانى وزگەرىپ وتىرادى. (قازىرگى 19-شى پارلامەنتتە 709 دەپۋتات بار).

سايلاۋ اياقتالعاننان كەيىن ءبىر ايدىڭ ىشىندە ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ جاسىرىن داۋىس بەرۋى ارقىلى جاڭا كانتسلەر انىقتالادى. ءبارى ءساتتى وتسە، گەرمانيا پرەزيدەنتى ونى تاعايىنداۋ جونىندە جارلىق شى­عا­رادى. وسىلايشا، جاڭا كانتسلەر قىزمەتىنە كىرىسەدى.

ازىرگە رەسمي تۇردە انگەلا مەركەل تولىق قىزمەتىنەن كەتىپ، ونىڭ ورنىن ولاف شولتس باسپاسا دا، ول كانتسلەرلىك مىندەتكە بىلەك سىبانىپ كىرىسىپ كەتتى. تاياۋدا ول بۋندەستاگ وتىرىسىندا پارلامەنت مۇشە­لەرىن ەلدەگى ەپيدەميالىق احۋال­عا قاتىستى باتىل شەشىم قا­بىل­­داۋعا شاقىردى.

قازىرگى تاڭدا گەرمانيادا كوروناۆيرۋس ىندەتى قايتا ءورشىدى. Robert Koch ينستيتۋتى تاراتقان ما­لى­مەتكە سۇيەنسەك، 11 قاراشادا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 50 مىڭ­نان اسىپ كەتتى. ال 18 قاراشادا ناۋ­قاستار سانى 64 مىڭ ادامعا جەتتى. بۇعان دەيىن قاۋىپتى دەرتتىڭ تىر­نا­عى­نا ىلىنگەندەر مۇنشالىقتى كوپ تىركەلگەن ەمەس ەدى. سوندىقتان و.شولتس قوعامدىق ورىن­داردا بەتپەردەنى 

مىندەتتى تۇر­دە كيۋ، تەستىلەۋدى ۇلعايتۋ، شەكتەۋ شارالارىن كۇشەيتۋدى سۇراپ وتىر. «حالىق ۆاكتسينا سالۋ مۇم­كىندىگىن پايدالانعان جوق. گەرمانيا مۇنداي مىن­دەتتى ەرەجەلەردەن باس تارتا الماي­دى»، دەدى ول بۋندەستاگتا سوي­لە­گەن سوزىندە.

و.ءشولتستىڭ ايتۋىنشا، ەكپە الۋعا قارسىلاردىڭ جۇرگەندەر اراسىندا جارنامالاۋدى جالعاستىرا بەرۋ كەرەك. سونىمەن قاتار ەكپە سالدىرۋشىلار ساناتىنا كىرە­تىن­دەردىڭ ءبارىن ۆاكتسينامەن قام­تا­ماسىز ەتىپ، تە­گىن تەستىلەۋدى قايتا ەنگىزۋگە ۇن­دەدى.

گەرمانيانىڭ اۋرۋلاردى با­قى­لاۋ اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىن­شا، كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىن ازايتۋ ءۇشىن تۇبەگەيلى شارالار قابىلدانباسا، روجدەستۆو كە­­­زىن­دە جاعداي ۋشىعىپ كەتەدى.
رو­بەرت­­ كوح ينستيتۋتىنىڭ باسشى­سى لوتار ۆيلەر وسى باستان شارا قول­دانىلعانىمەن، ۆيرۋس جۇق­تىر­عاندار سانى قازىرگىدەن دە كو­بەيە­تى­نىن مالىمدەدى. سوندىقتان ەلدى اۋىر كەزەڭ كۇتىپ تۇر.

پارتيالار كەلىسسوزى كەزىندە كوروناۆيرۋستان باسقا دا تال­قىلانۋعا ءتيىس ماسەلەلەر جە­تەرلىك. ماسەلەن، كواليتسيا جا­ھاندىق جى­لىنۋعا قاتىستى ناقتى ساياسات ۇس­تانۋى ءتيىس. اتاپ ايتقاندا، تازا ەنەرگەتيكالىق ينفرا­قۇ­رى­لىم­عا ينۆەستيتسيا سالۋ، جانار-جا­عارمايمەن جۇرەتىن كو­لىك­تە­رىنەن باس تارتۋ جانە كومىر ءون­دىرۋدى توق­تاتۋ سەكىلدى ماسەلەلەر كۇن تار­تىبىنەن تۇسپەيدى.

بۇعان دەيىن ءۇش پارتيا دا بۇل ماقساتقا جەتۋدى ورتاق مىندەتىمىز دەپ سانايتىنىن جەتكىزگەن ەدى. سونداي-اق كومىر ءوندىرىسىن توق­تا­تۋدى مەجەلى مەرزىمنەن سەگىز جىل بۇرىن، ياعني 2030 جىلى جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن حابارلادى. بىراق پارتيالار اراسىندا قاراما-قايشىلىق تۋدىراتىن ءبىر ماسەلە بار. «جاسىلدار» پارتيا­سى كليماتتىڭ وزگەرۋىنە ىقپال ەتەتىن وندىرىستەرگە سۋبسيديا بەرۋدى توقتاتۋعا ۇندەپ ءجۇر. الايدا FDP بۇعان نيەتتى ەمەس.

سالىق جانە مەملەكەتتىك قارىز دا پارتيالاردىڭ باس قاتىراتىن داۋ­لى ماسەلەسىنىڭ ءبىرى. وتكەن ايدا تاراپتار «قارىزدى تەجەۋ» شاراسىن ۇستاناتىنىن مالىمدەگەن. سوعان سايكەس مەملەكەتتىك قارىزدى وتەۋ كەزىندە بيۋدجەت تاپشىلىعى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 0،35 پايىزىنان اسپاۋعا ءتيىس.

پارتيالار سىرتقى ساياسات پەن قاۋىپسىز­دىك ماسەلەسىن ەستەن شىعار­عان ەمەس. راس، سايلاۋ ناۋقانى كە­زىندە بۇعان اسا نازار سالا قويعان جوق. ويتكەنى پارتيالار ەلەك­توراتتاردىڭ داۋىسىن جيناۋ ءۇشىن الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەرگە باس اۋىرتۋى قاجەت ەدى. ەندى، سىرتقى ساياساتتى دا ويلاناتىن كەز جەتتى.

بۇل تۇرعىدا گەرمانيادا تۇيت­­­كىلدەر جەتكىلىكتى. ماسەلەن، «سول­­­تۇ­س­تىك اعىن – 2» جوباسى قا­شان ىسكە قوسىلماق؟ قىتايعا قا­تىس­تى نەمىستەر قانداي ساياسات ۇستانۋعا ءتيىس؟ ەۋروپالىق وداقتىڭ ىن­تى­ماقتاستىعىن كەڭەيتۋ، قارۋ-جاراق ەكسپورتىن شەكتەۋ ساياساتىن جۇرگىزۋ، زاڭدى كوشى-قون سەكىلدى ماسەلەلەر دە نازاردان تىس قالماق ەمەس.

قىزۋ تالقىلاناتىن تاعى ءبىر ما­­سەلە – ۋراندى بايىتۋ. ياعني گەرمانيا اتوم ەنەرگياسىن ون­د­ى­رە مە، الدە اەس سالۋ جوس­پا­رىنان تۇبەگەيلى باس تارتا ما؟ وق­تۇم­­سىق­تاردى تاستاۋعا قا­بىلەتتى جاڭا ۇشاقتار ساتىپ الۋ قاجەت پە؟ ويت­كەنى گەرمانيانىڭ يادرولىق بوم­­بالاۋشى ۇشاقتارى توزىپ با­را­دى. ال تۋرا جون ارقاسى – كا­لينينگرادتا رەسەيدىڭ بازاسى تۇر. سونداي-اق ناتو-مەن ارىپتەستىك كەزىندە باسىمدىق بەرىلەتىن ماسەلە­لەر دە ماڭىزدى.

قورىتا ايتقاندا، گەرمانيا ۇكىمەتىن جاساقتايتىن پارتيالار ءۇشىن ءدال قازىر تاعدىرشەشتى كەزەڭ بولماق. الداعى ەكى اپتا كولەمىندە ەل ءۇشىن ماڭىزدى شەشىمدەر قابىل­دا­نادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

«وميكرون» جەدەل تارالۋدا

الەم • بۇگىن، 08:23

ۇقساس جاڭالىقتار