ءجۇزى جىلى, جانى جايدارى

اجال اياق استىندا دەگەن ءسوزدىڭ راستىعىنا وسى جولى ايقىن كوز جەتكىزگەندەي بولدىم. ويتكەنى, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 17 قاڭتارىندا الماتىدا اقىن قايرات جۇما­عاليەۆتىڭ قىرقىنا بارىپ كەلمەك بولىپ كەتكەن تۇرلىعازى سابىر­باي ۇلى دۋانبەك ويلاماعان جەردە جول اپاتىنا ۇشىراپ, وپات بولدى. بالكىم, جەر بەتىندەگى تاتار ءدام تاۋسىلاردا تۋىستارىنىڭ نۇرلى ءجۇزىن سوڭعى رەت كورىپ قايتۋعا اللا ءناسىپ ەتتى مە, كىم ءبىلسىن؟! ءۇش كۇننەن كەيىن استانادا دوسىمىزدى, ارىپتەسىمىزدى امالسىز جەر قوينىنا تاپسىردىق. مىنە, سودان بەرى دە 40 كۇن بولىپ قالعان ەكەن. مەنىڭ تۇرلىعازىمەن تانىس­تى­عىم, دوستىعىم, ارالاس-قۇرا­لاس بول­عان ۋاقىتىم نەبارى ون ءۇش-ون ءتورت-اق جىلداي بولدى. الاي­دا, ول ءبىزدىڭ ءجى­گىت اعاسى بولىپ, اقىل توق­تاتقان, شا­عى­مىز بول­عاندىقتان, ونىڭ ءار كۇنى, ءار جىلى ۇمىتىلماستاي بولىپ ەستە قالدى. 2000 جىلدىڭ 20 قاراشاسى كۇنى استاناداعى مەملەكەتتىك «ەلوردا» باسپاسىنىڭ تابالدىرىعىن اتتاعاندا العاشقى بولىپ قارسى العان باسپا ديرەكتورى تۇرەكەڭنىڭ ءوزى ەدى. وعان دەيىن كوپ جىل اۋداندىق گازەتتە ءىس­تەپ كەلگەندىكتەن, جازىپ-سىزۋعا ماشى­عىم بولعاندىقتان باسپاداعى رەداكتورلىق مىندەتكە تەز توسەلىپ كەتتىم. تۇرلىعازىنىڭ نەگىزگى مامان­دىعى پوليگرافيست بولاتىن. ءماس­كەۋ­دەگى پوليگرافيا ينستيتۋتىن ءبى­تىر­گەن. الماتىداعى «ءداۋىر» باس­پا­سىندا, رەس­پۋبليكالىق باسپا, پو­ليگرافيا جانە كىتاپ ساۋداسى جونىندەگى كوميتەتتە, قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى ءباسپاسوز ءجا­نە اقپا­رات مينيسترلىگىندە ءارالۋان لاۋا­زىمدا قىزمەت ىستەگەن بىلىكتى مامان ەكەن. باسپا – «استانا پوليگرافيا» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ۇيىندە ور­نالاسقان. سوندىقتان كىتاپ شىعارۋ ءىسىن قولجازبادان باستاپ ونىڭ باسىلىپ شىققانعا دەيىنگى پروتسەسىن تۇگەلدەي ءوز قولىمىزدان وتكىزەمىز. ءسويتىپ, كىتاپ شىعارۋدىڭ بارلىق ەرەكشەلىكتەرىن تۇگەلدەي تۇرەكەڭنەن ۇيرەندىم دەسەم, ول ەشقان­داي ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ونىڭ قولاستىنداعى قىزمەت­كەر­لەر­گە رەنجىپ, داۋىس كوتەرگەنىن, ورىن­سىز ۇرىسقانىن ەشقاشان كور­مەپپىن. بىرگە قىزمەت ىستەگەن قىزمەتكەرلەر ونى ءاردايىم ىلتيپاتپەن ەسكە الادى. «ەلوردا» باسپاسىندا تۇر­لى­عا­زى سابىرباي ۇلىنىڭ باس­شى­لىعى­مەن «التىن قور», «عيب­راتى مول عۇ­مىر», «وتىرار كىتاپحاناسى», «قا­زاق­ستان تاۋەلسىزدىگىنە 20 جىل» سە­­ريا­­لارىمەن كوپتەگەن كورنەكتى اقىن- جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارى جا­رىق كوردى. ونىڭ ءبارى – سىرتى اسەم بەزەندىرىلگەن, ادەمى كىتاپتار ەدى. بۇل سەريالارمەن شى­عارىلعان تۋىندىلار الماتىدا وتكەن حالىقارالىق كىتاپ كورمەسىندە سان رەت جۇلدەلى ديپلومدارمەن ماراپاتتالعان. «ەلوردا» باسپاسىن مەملەكەت, قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ كىتاپ­تارى, ەلبا­سىنىڭ جىل سايىنعى جول­داۋ­لارى ءار جىلى كىتاپشا بولىپ جا­رىق كورىپ جاتاتىن. اۆتورلار دا ءوز شىعارمالارىن وسى باسپادان شى­عارۋعا ۇمتىلاتىن. تۇرەكەڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا جانە ودان كەيىن بىرگە قىزمەت ىستەگەن پوليگرافيستەردىڭ ەڭبەك­تەرىن جو­عارى باعالايتىن. تۇرلىعازى سابىرباي ۇلى وزىنە ءوتى­نىشپەن كەلگەن ادامعا قولىنان كەلسە قول ۇشىن بەرۋگە, كومەكتەسۋگە ارقاشان ءازىر تۇراتىن. كىشىپەيىل, جاناشىر, ۋادەسىنە بەرىك, ءبىر ءسوزدى ازامات ەدى. ۇساق-تۇيەكتى ەلەپ, ەسكەرە بەرمەيتىن. بيازى مىنەزىمەن دوس­تارىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنىپ ءجۇرىپ ەدى. ونىمەن بىرگە قىز­مەت ىستەپ, ارالاس-قۇرالاس بولعان ءارىپ­تەستەرى ادال دا اقجارقىن ازاماتتى ءتا­ۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ پوليگرافيا ءجا­نە باسپا ءىسىن دامىتۋعا وزىندىك ۇلەس قوس­قان ىسكەر مامان, تاجىريبەلى باسپاگەر رە­تىندە جاقسى بىلەدى. ول ۇلىن ۇياعا, قى­زىن قياعا قوندىرىپ, نەمەرە ءسۇيىپ كەتتى. وعان دا شۇكىرشىلىك دەيمىز. بىتىرگەن ءىسىن ەشكىمگە مىندەت قىل­ماي, ول ءۇشىن ەشكىمنەن ماداق, سىي-سياپات كۇتپەي, ءوز مىندەتىن ادال ات­قارىپ, دۇنيەدەن وتكەن اسىل ازاماتتار از ەمەس. تۇرلىعازى سونداي جان­داردىڭ ءبىرى ەدى. «قۇرداس, ءبارى جاقسى بولادى!» دەگەن ءسوزى قۇلاقتان كەتەر مە. قايىردى نازىرباەۆ, «نۇر استانا» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى.