جاسامپاز جاستار – جارقىن بولاشاق

وسى ورايدا ەلوردادا تاۋەل­سىز­دىكتىڭ 30 جىلدىعى اياسىندا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنىنە وراي «تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» رەسپۋبليكالىق جاستار فورۋمى ءوتتى. القالى جيىندى اشقان تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان جاستارىنا بەينەۇندەۋ جاسادى.

ءبىلىمدى دە بىلىكتى, ىسكەر دە بەلسەندى جاستار باس قوسقان رەسپۋبليكالىق فورۋم قاتىسۋ­شىلارىن مەرەيلى مەرەكەمەن قۇتتىقتاعان ەلباسى, ەڭ الدىمەن تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇلت تاريحىنداعى ماڭىزىنا توقتالدى.

«بۇل – ءتاڭىردىڭ ءبىزدىڭ ۇرپاققا بەرگەن باعا جەتپەس سىيى.

وتىز جىل – حالقىمىز ءۇشىن تاريحي بەلەس. ءبىز وسى ۋاقىت ىشىن­دە اتا-بابامىزدىڭ اسىل ارمانىن ورىنداپ قانا قويماي, ونى باياندى ەتە بىلدىك. قازاقستاندى الەم تانىعان, جاھان مويىنداعان ىرگەلى مەملەكەتكە اينالدىردىق. بۇل – بارشا حالقىمىزدىڭ ورتاق جەڭىسى. مەن قازاقستاندى تاۋەلسىز مەملەكەت دەپ جاريالاعان تۇستا ەلىمنىڭ كەلەشەگى جارقىن, حالقى با­قۋاتتى, جاستارى باقىتتى بول­سىن دەپ ارماندادىم. بۇگىن­دە سول ارمانىم ورىندالىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءبىز دا­مىعان ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ, باسە­كەگە قابىلەتتى جاڭا بۋىن تار­بيە­لەدىك», دەگەن تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكپەن قا­تار دۇنيەگە كەلگەن ۇرپاق قازىر وردا بۇزار وتىزعا تولىپ وتىر­عانىن اتاپ ءوتتى.

«حالقىمىزدىڭ ۇلى جەڭىس­تەرىنىڭ ءبارى تاتۋلىق پەن تۇراق­تىلىقتىڭ ارقاسىندا كەلگەن. ءالى دە العا قويعان اسقاق ارماندارىمىز بەن بيىك ماقساتتارىمىز كوپ. قازاقستاندى وزىق وتىز ەل­دىڭ قا­تارىنا قوسۋ – بار­شا­مىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز. وسى ورايدا جاستارعا زور ءۇمىت ارتامىن. سەندەردى ۇلت مۇددەسى جو­لىن­دا ايانباي قىزمەت ەتۋگە شاقىرامىن», دەدى ەلباسى.

ءىس-شاراعا پارلامەنت سەنا­تىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىم­باەۆ, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا, پار­لامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانە وبلىس­تىق ءماسليحاتتاردىڭ جاس دە­پۋتاتتارى, Nur Otan پارتيا­سى جانىنداعى جاستاردى قول­داۋ جونىندەگى رەسپۋبلي­كالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ وكىل­دەرى, پرەزيدەنت جانىنداعى جاس­تار ساياساتى جونىندەگى كەڭەس­تىڭ, قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى جاستار قاناتىنىڭ, پارلا­مەنت سەناتى جانىنداعى جاس سا­راپشىلار كلۋبىنىڭ مۇشە­لەرى, «بولاشاق» باعدارلا­ما­سىنىڭ تۇلەكتەرى, ءتۇرلى سالا­داعى جاس عالىمدار, وقىتۋ­شى­لار, زەرتتەۋشىلەر, جاس كاسىپ­كەر­لەر مەن ستارتاپشىلار, رەسپۋب­ليكالىق جانە وڭىرلىك جاستار ۇيىم­دارىنىڭ باسشىلارى قاتىس­تى, سونداي-اق ونلاين-رەجىم­دە ءار وڭىردەن بەلسەندى جاس­تار قوسىلدى.

سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىم­باەۆ ءوز سوزىندە ەلىمىزدىڭ تاۋەل­سىز­دىك العالى قول جەتكىزگەن جەتىس­تىك­تەرىنە توقتالا كەلىپ, تۇڭ­عىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ جاستاردى قول­داۋعا ارنالعان باستامالارى تۋرالى جان-جاقتى ايتىپ بەردى.

«تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىل­دارىنان باستاپ جاستارىمىز الەمنىڭ ەڭ وزىق جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا ءبىلىم الۋ ءۇشىن «بولا­شاق» باعدارلاماسى ىسكە اسى­رىلدى. باعدارلاما ارقىلى قازاق­ستاندىق جاستار الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الدى. وسى جىلدارى شامامەن 1800 جاڭا مەكتەپ سالىندى. ۇلت دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ جولىندا جاڭا اۋرۋحانالار مەن عىلىمي مەديتسينا ورتالىقتارى بوي كوتەردى. تاۋەلسىزدىك العالى 1800-دەن استام دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. ەلىمىزدىڭ, اسىرەسە, وڭىرلەر مەن اۋىل-ايماقتىڭ ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان كوپتەگەن جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. مۇنىڭ ءبارى, ەڭ الدىمەن, جاستارىمىزدىڭ ءبىلىمدى, دەنى ساۋ, باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ قالىپتاسۋى ءۇشىن جاسالدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

سونداي-اق سەنات توراعاسى كۇنى كەشەگى Nur Otan پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ەلباسى «ەلدىكتىڭ جەتى تۇعىرى» اتتى قاعيداتتار جيىنتىعىن جاريالاپ, قازاقستاندىقتاردىڭ جاڭا داۋىردەگى باستى باعدارىن ايقىنداپ بەرگەنىن ايتتى. مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە جاستار ساياساتى اياسىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلعانىن دا جەتكىزدى.

«پاندەميا جاعدايى عىلىم­نىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكە­نىن دالەلدەدى. بۇرىن-سوڭدى بولماعان جىلدامدىقپەن ۆاكتسينالار ويلاپ تابىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ىندەتتى سالىستىرمالى تۇردە جەدەل ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك بەردى. جالپى العاندا, كۇندەلىكتى ومىرىمىزدە عىلىمنىڭ ءرولى ارتىپ كەلەدى. كەيىنگى بەس جىلدا ەلىمىزدە ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرادا ءبىلىمىن جالعاستىرعىسى كەلەتىن جاستار سانى ءوسىپ وتىر. الايدا ولاردىڭ 9 پايىزى عانا عىلىمي قىزمەتپەن اينالىسادى», دەگەن ماۋلەن اشىمباەۆ الداعى ۋاقىتتا ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ, تەحنولوگيالاردىڭ ءرولى كۇرت ارتاتىنىن اتاپ ءوتتى.

اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ەل تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 30 جىلىنداعى جاس­تار ساياساتى سالاسىنداعى نەگىزگى جەتىستىكتەرگە توقتالدى.

1992 جىلدان باستاپ جىل سا­يىن جاس تالانتتاردى قولداۋ ءۇشىن «دارىن» مەملەكەتتىك جاس­تار سىيلىعى بەرىلەدى. 2000 جىل­داردان باستاپ جاستار ساياسا­تىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى قىز­مەت قوسىمشا قارقىن الدى. وسى­لايشا, «قازاقستان جاستارى» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى, مەم­لە­كەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ تۇجى­رىمداماسى قابىلداندى, «جا­سىل ەل», «جاستار پراكتيكاسى», «ديپلوممەن – اۋىلعا!», «سەرپىن» جانە باسقا دا بىرقاتار جوبا ىسكە قوسىلدى.

«جاسىل ەل» جوباسى بويىنشا 2005-2021 جىلدار ارالىعىندا جاستار ەڭبەك جاساقتارى 44,3 ميلليون اعاش وتىرعىزدى, بۇكىل ەل بويىنشا 180 مىڭ گەكتار جەردى وڭدەدى, وسى جىلدار ىشىندە جوبا شەڭبەرىندە 300 مىڭنان استام جاس جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا 2021 جىلدان باستاپ 2025 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە جىل سا­­يىن 30 مىڭ ادامدى, ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەردەن 10 مىڭ ادامدى جۇمىسقا ورنالاستى­رۋ مىندەتى قويىلدى», دەگەن ا.بالاەۆا 2019 جىلدى «جاستار جىلى» دەپ جاريا­لاۋ جاس­تار ساياساتى سالاسىنداعى ماڭىز­دى وقيعا بولعانىن اتاپ ءوتتى.

سونداي-اق مينيستر جاس عالىم­داردىڭ ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمي-زەرتتەۋلەرىن گرانتتىق قار­جىلاندىرۋ 9 ملرد تەڭگەگە دە­يىن ۇلعايتىلعانىن ايتىپ: «بيىل مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جو­­مارت توقاەۆ زەرتتەۋ جۇرگىزۋ مەرزىمىن 3 جىلدان 5 جىلعا دەيىن ۇلعايتۋ تۋرالى شەشىم قا­بىل­دادى. اتالعان مەحانيزم 35 جاسقا دەيىنگى جاس عالىمدارعا وزدەرىنىڭ شىعارماشىلىق جانە زياتكەرلىك الەۋەتىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى.

القالى جيىندا جاس مۇعالىم – «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەگى اسحات جۇمابەكوۆ قا­زاق­ستانداعى عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ دامۋى, جاستاردىڭ ءوزىن ءوزى دامى­تۋىنىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى تۋ­را­لى بايانداسا, «سەرپىن» باعدار­لاماسىنىڭ تۇلەگى اي­دار كۇزەروۆ اۋىل جاستارىن قول­داۋدىڭ ار­تىق­شىلىقتارى تۋرالى ايتىپ بەردى.

«قازىرگى تاڭدا «سەرپىن» تۇلەك­تەرىن جۇمىسقا ورنالاستىرىپ, ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ەڭ الدىمەن, بۇل باعدارلاما جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا بولۋى كەرەك. دەگەنمەن ءار ءوڭىردىڭ احۋالى ءارتۇرلى. ماسەلەن, جەكە باسىمدى ايتسام, اكىمدىك تاراپىنان جان-جاقتى قولداۋ بولدى: تەگىن ءبى­لىم الدىم, ەش قيىندىقسىز جۇمىسقا تۇردىم, وتباسى قۇرعان سوڭ قىزمەتتىك باسپانا بەرىلدى, ءبىر رەت­تىك قايتارىمسىز جاردەماقى تا­عايىندالدى. بۇل يگىلىكتىڭ ءبارى «سەرپىن» – جاڭا قۇندىلىقتار جوباسى ەكەنىن كورسەتەدى», دەدى ول.

ال «ۆيتەبسكىدەگى سلاۆيان با­زارى» حالىقارالىق ونەر فەس­تي­ۆا­لىنىڭ جەڭىمپازى رۋحيا باي­دۇ­كەنوۆا مەملەكەتتىڭ شىعار­ماشىل جاستاردى قولداۋعا قوسقان ۇلەسىن اتاپ ءوتتى.

«سلاۆيان بازارىنداعى» مەنىڭ جەڭىسىم تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىل­دىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر. ءبىر قىزىعى, بۇل مۋزىكالىق باي­قاۋ بيىل وتىزىنشى رەت وتكى­زىلدى. سوندىقتان بەلارۋس ساح­­نا­سىنداعى جەڭىسىم – بارشا قا­زاق­ستاندىقتىڭ جەڭىسى دەپ ەسەپ­تەيمىن», دەگەن ءانشى بولاشاقتا قازاقستاندا دا وسىنداي ءىرى ونەر بايگەلەرىن وتكىزۋدى ۇسىندى. 

جاس ستارتاپشى تيمۋر رىس­پە­كوۆ مەملەكەتتىك تسيفرلاندىرۋدىڭ ماماندىق تاڭداۋعا اسەرى مەن قازاقستانداعى تەحنولوگيالىق دامۋ پروتسەستەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى بايانداسا, پاۋەرليفتينگتەن حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى الەنا مالكوۆا وقى­تۋ­شىلىق قى­رىمەن ءبولىستى. 

فورۋم بارىسىندا جاس بەل­سەندىلەردىڭ باستاماشىل توبى ەلباسى ن.نازارباەۆقا «العىس كىتابىن» تابىس ەتۋدى ۇسىندى. سونداي-اق تاۋەلسىزدىكتىڭ جاس ۇرپاقتارى اتىنان ماتەماتيكا ءپانى بويىنشا حالىقارالىق وليم­پيادا جەڭىمپازى سۇلتانبەك باي­جانوۆ 2041 جىلعى بولاشاق ۇرپاققا ارنالعان كريپتوگرافيا­لى-كاپسۋلالى جولداۋدى ىسكە قوستى, ول ارنايى كريپتو-كىلت­پەن شيفرلانعان جانە ەل تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 50 جىلدىعىنا وراي اشى­لاتىن بولادى. كريپتو-حابار­لامانى جاس ستارتاپشى تيمۋر رىسپەكوۆ ارنايى ازىرلەگەن.

فورۋم جۇمىسى اياسىندا «دا­رىن» مەملەكەتتىك جاستار سىي­لىعىنىڭ بيىلعى لاۋرەاتتارى انىقتالدى. جەڭىمپازداردى سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ پەن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ماراپاتتادى.

سونىمەن «دارىن – 2021» مەم­لەكەتتىك جاستار سىيلىعى «عى­لىم» نوميناتسياسى بويىنشا نۇرعيسا ەسىركەگەنوۆ, «قوعام­دىق قىزمەت» نوميناتسياسىندا بالمەيىر سانسىزباي ۇلى مەن ۆا­ليحان باحرەتدينوۆ,  «جۋرنا­ليس­تيكا» اتالىمى بويىنشا عا­لىم­جان كەڭشىلىك, اقبو­بەك تۇلجان,  «حالىق شىعار­ما­شىلىعى» نوميناتسياسىندا ارداق ەلەۋسىز, تەمىرلان ولجاباي, ەرنات ناۋ­رىز, «كلاسسيكالىق مۋزىكا» نومي­ناتسياسى بويىنشا التىنبەك ءابىلدا, «تەاتر جانە كينو» اتالى­مىندا اقمارال تاناباەۆا مەن ريزا قاناتقىزى, «سپورت» نومي­ناتسياسىندا يگور سون مەن ەلدوس سمەتوۆ, «ەسترادا» نوميناتسياسىندا رۋحيا بايدۇكەنوۆا مەن الىبەك الماديەۆ, «ادەبيەت» نومي­­ناتسياسىندا باتىرحان سار­سەن­­حان مەن ءبىرجان احمەر, «دي­­زاين جانە بەينەلەۋ ونەرى» اتا­­لى­مى بويىنشا اتابەك بەك­بو­لاتوۆ لاۋرەات اتاندى.